Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы
Genus of flowering plants
Криптокария – лавр тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаштар туысы. Бұл туысқа 350-ден астам түр кіреді, олар Жаңа тропикалық, Африка тропикалық, Үнді-Малайя және Австралия-Океания аймақтарында тараған.
Cryptocarya is a genus of evergreen trees belonging to the laurel family, Lauraceae. The genus includes more than 350 species, distributed through the Neotropical, Afrotropical, Indomalayan, and Australasian realms.
Шолу
Бұл тұқымға Оңтүстік Американың тропикалық және субтропикалық аймақтарында, Үндістанда, Қытайда, Явада, Жаңа Гвинеяда, Африкада, Мадагаскарда және Маврикийде, Оңтүстік Африкада жеті түрі бар мәңгі жасыл ағаштар кіреді. Олар көбінесе ағаш қаптамасында кездеседі, 60 метрге дейін өседі немесе тропикалық, қоңыржай төменгі белдеулік немесе субтропикалық кең жапырақты ормандардағы экожүйелік қалыптасу сабақтастығындағы төменгі қабат ағаштары ретінде өседі. Олар әртүрлі топырақтарда, теңіз деңгейіне жақын мәңгі жасыл ормандарда және жағалаудың ылғалды ормандарында табалады. Тұқымдарды жеміс жейтін құстар оңай таратады, ал көшеттер мен жас ағаштар олардың толыққанды дамуы мүмкін емес басқа орталарда да кездеседі. Cryptocarya тұқымдасының атауы грек тілінен алынған, онда "krypto" – жасыру, ал "karya" – жаңғақ ағашын білдіреді, оның жемісі "karyon" деп аталған, бұл сөз басқа жемістерді сипаттау үшін де қолданылған. Кейде оларды тау лаврлері немесе тау жаңғақтары деп те атайды. Жемістері шырынды, ішінара терең, қалың тостағанның ішіне батып жатады. Бұл тұқымға жататын түрлер бірегей паникула тәрізді гүлшоғырымен ерекшеленеді, оның соңғы бөлімдері толық цимоздық емес; яғни, цимозға ұқсайтын бүйірлік гүлдер қатаң қарама-қарсы емес, көбінесе араласқандай болады, ал паникула тәрізді гүлшоғыры бар Lauraceae тұқымдасының көптеген өкілдерінде цимоздың бүйірлік гүлдері қатаң қарама-қарсы орналасқан. ДНК тізбегіне негізделген Lauraceae тұқымдасының жақындағы жіктелуі бойынша Cryptocarya, Beilschmiedia, Potameia, Endiandra және Aspidostemon түрлерін қамтитын, сенімді қолдауға ие кладтың құрамына кіреді. Aspidostemon және Cryptocarya екеуінде де жемістер кеңейген гипантиуммен жабылады, бірақ бұл параллель эволюцияның нәтижесі болуы мүмкін, ортақ тектің белгісі емес.
The genus includes species of evergreen trees, distributed mostly in tropical and subtropical regions of South America, India, China, Java, New Guinea, Africa, Madagascar, and Mauritius, with seven species in Southern Africa. Common in the canopy, they grow up to 60 m, or as subcanopy trees in the succession climax species in tropical, lower temperate, or subtropical broadleaved forests. They are found in low elevation evergreen forests and littoral rainforests, on all type of soils. The seeds are readily dispersed by fruit eating birds, and seedlings and saplings have been recorded from other habitats where they are unlikely to develop to maturity. The genus name Cryptocarya is from a Greek word krypto meaning to hide, karya meaning a walnut tree, the fruit of which was known as karyon, a word also used to describe other fruits. Sometimes, they are called mountain laurels or mountain walnuts. The fruit are succulent, partially immersed in a deep, thick cup. The species forming this genus share a unique paniculate inflorescence with the ultimate divisions that are not quite cymose; that is, the lateral flowers of what looks like a cyme are not strictly opposite, but tend to be subopposite, while in most genera of Lauraceae with paniculate inflorescences the lateral flowers in a cyme are strictly opposite. In a recent generic classification of Lauraceae based on DNA sequence, Cryptocarya was found to be part of a strongly supported clade that also includes Beilschmiedia, Potameia, Endiandra and Aspidostemon. In both Aspidostemon and Cryptocarya, the fruit are enclosed in the enlarged hypanthium, but this might be a parallel development and not a signal of common ancestry.
Экология
Экологиялық талаптары лавр орманына тән, көбінесе тропикалық немесе жылы белдеулі аймақтардан, және әлемдегі лаврифолияның көпшілігі сияқты, олар қолайлы жағдайларда өмір сүруге қабілетті, өте күшті түрлер. Көптеген түрлердің табиғи ортасы жылдың көп бөлігінде бұлтпен жабылған жаңбырлы ормандар. Бұл түрлер адамның ағаш кесу әрекеттерінен құрылу қаупі төнген ормандарда кездеседі. Кейбір түрлер мекендеу ортасының жойылуына байланысты жоғалу қаупінде. Криптокария – экологиялық маңызы зор туыс. Ол жазық жаңбырлы ормандарда, таулық жаңбырлы ормандарда, лавр орманында, аңғарлардағы бұталы ағаштардың орманында, сондай-ақ қылқан жапырақты және жалпақ жапырақты ағаштардың аралас ормандарында кездеседі. Айырмашылықтар – салыстырмалы түрде құрғақ және ылғалды, сондай-ақ жылыдан жұмсақ аязға дейін (2°C) әртүрлі ортаға бейімделу, салқын аймақтарда өсетін, аязға және кейде қарға ұшырайтын. Чилидің Cryptocarya alba және Австралияның C. erythroxylon және Жаңа Оңтүстік Уэльс тауларындағы C. foveolata түрлері тропикалық климатта өсетін көптеген түрлерге қарағанда аязға төзімділігімен ерекшеленеді. Ылғалдылығы аз ортадағы түрлер кішкентай немесе нашар дамыған, жапырақтары сирек және жұқа болады, ал ағаштарға хош иіс беретін олеифера жасушалары бар. Жемісі – друпа, құстар үшін маңызды тағамдық көз, әдетте, белгілі бір туыстар үшін. Құстар жемістің өзін толығымен жеп, тұқымдарды зақымсыз қайтарады, осылайша тұқымдардың өнуі үшін ең қолайлы жағдай жасалады (орнитохория). Кейбір түрлерде тұқымдарды сүтқоректілер таратуға қатысады.
The ecological requirements of the genus are those of the laurel forest, mostly from the tropics or warmer temperate areas, and like most of their counterparts laurifolia in the world, they are vigorous species with a great ability to populate conducive habitats. The natural habitat of most of species are in rainforest which are cloud covered for much of the year. These species are found in forests that face threats of destruction by human deforestation. Some species are in danger of extinction due to loss of habitat. Cryptocarya is a genus of great ecological importance. It is present in low rainforest and montane rainforest, laurel forest, in the weed tree forests in valleys, and mixed forests of coniferous and deciduous broad leaved trees. The differences are ecological adaptations to different environments over a relatively dry wet and a warmer to mild frost ( 2 °C) in temperate climate growing in cooler regions, subject to frost and occasional snow. The Chilean Cryptocarya alba and the Australian C. erythroxylon and C. foveolata of the mountains of New South Wales are outstanding for their frost tolerance within a genus having its majority of species growing in tropical climates. Species in less humid environments are smaller or less robust, with less abundant and thinner foliage and have oleifera cells that give trees a more fragrant aroma. The fruit, a drupe, is an important food source for birds, usually from specialized genera. Birds eat the whole fruit and regurgitate seeds intact, expanding the seeds in the best conditions for germination (ornithochory). In some species, seed dispersal is carried out by mammals.
Адамға арналған
Ең танымал ағаштар ағаш өнеркәсібінде пайдаланылады. Осы туыстың кейбір түрлерінің ағашы жоғары коммерциялық құндылыққа ие. C. alba, peumo – Чилидің орталық бөлігіндегі Чили Маторрал аймағындағы ең көп таралған мәңгі жасыл ағаш, жеуге жарамды қызыл жемістер береді және Оңтүстік жарты шардағы ең танымал түр болып саналады. C. massoy коммерциялық түрде эфир майларын өндіру үшін қолданылады. C. woodii жапырақтары Африкадағы тарихқа дейінгі елді мекендерде табылған және олардың жәндіктерді бақылау үшін қолданылғаны болжамдалады. Криптокария агатофилладан (бұрынғы атауы – Равенсара ароматика) – Мадагаскардың шығысындағы жазық жаңбырлы орманға тән ағаштан эфир майы коммерциялық тұрде жиналады. Равенсара майы деп белгілі бұл май Еуропа мен Америкада ароматерапия үшін қолданылады.
The most known trees are used by the timber industry. In this genus, the wood of some species has high commercial value. C. alba, the peumo, the most common evergreen tree in the Chilean Matorral ecoregion of central Chile, produces edible reddish fruits and is the most known species in the Southern Hemisphere. C. massoy is used commercially to produce essential oils. C. woodii leaves have been found in prehistoric settlements in Africa and are believed to have been used for insect control. Essential oil is commercially harvested from Cryptocarya agathophylla (formerly Ravensara aromatica), a tree native to the lowland rainforests of eastern Madagascar. Known as Ravensara oil, it is used for aromatherapy in Europe and America.