Кіріспе
Колумбия университетінің SEAS деканы, ирантану саласындағы британдық ғалым (1920–2006) Нора Элизабет Мэри Бойс (2 тамыз 1920 – 4 сәуір 2006) – иран тілдерін зерттеуші британдық ғалым және зороастризм бойынша сарапшы. Ол Лондон университетінің Шығыс және Африка зерттеулер мектебінде (SOAS) ирантану профессоры болды. Корольдік Азия қоғамының дінтану саласындағы ең үздік еңбектерге берілетін жылдық Бойс сыйлығы оның құрметіне аталған.
British scholar in Iranian Studies (1920–2006)
Nora Elisabeth Mary Boyce (2 August 1920 – 4 April 2006) was a British scholar of Iranian languages, and an authority on Zoroastrianism. She was Professor of Iranian Studies at the School of Oriental and African Studies (SOAS) of the University of London. The Royal Asiatic Society's annual Boyce Prize for outstanding contributions to the study of religion is named after her.
Алғашқы жылдар
Ол Дарджилингте дүниеге келді, ата-анасы жазғы ыстықтан қашу үшін демалысқа шыққан кезде. Оның әкесі Уильям Г. Бойс, сол кездегі британ империясы үкіметінің мекемесі болған Калькутта жоғары сотының судьясы болды. Оның анасы Нора (құрметті аты Гардинер) тарихшы Сэмюэл Роусон Гардинердің немере қызы болды. Бойс Уимблдон қыздар мектебінде, содан кейін Челтенхэм әйелдер колледжінде білім алды. Кембридж университетінің Ньюнхэм колледжінде ағылшын тілі, археология және антропологияны оқып, екі мамандық бойынша үздік дипломмен бітірді. 1945-1947 жылдары Шығыс және Африка зерттеулер мектебінде Владимир Минорскийдің жетекшілігімен оқыды. Сол жерде ол болашақ ұстазы Уолтер Бруно Хеннингпен танысты, оның басшылығымен орта иран тілдерін зерттеуді бастады. 1948 жылы Бойс SOAS-та Ирантану лекторы болып тағайындалды, манихейлік, зороастризм, орта парсы және парфян мәтіндеріне маманданған. 1952 жылы Кембридж университетінен Шығыстану бойынша докторлық диссертациясын қорғады. SOAS-та ол Reader (1958–1961) қызметін атқарды, содан кейін Хеннинг Калифорния университетінің Беркли қаласына ауысқаннан кейін Лондон университетінің Ирантану профессоры атанды. Бойс 1982 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін SOAS-та профессор болып қалды, 2006 жылы қайтыс болғанға дейін профессорлық ғылыми қызметкер ретінде жұмысын жалғастырды. Оның мамандығы – шығыс иран тілдерінде сөйлейтін халықтардың діндері, әсіресе манихейлік және зороастризм.
Марапаттар мен мойындау
Бойс Корольдік Азия қоғамының Бертон медалімен және Азия істерінің Корольдік қоғамының Сайкс медалімен марапатталды. Ол Корольдік Азия қоғамы кеңесінің мүшесі, Америка шығыстану қоғамының құрметті мүшесі, Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясының мүшесі және Corpus Inscriptionum Iranicarum хатшысы және қазынашысы болды. Ол көптеген ғылыми басылымдардың редакциялық алқасына кірді, оның ішінде Asia Major, Encyclopaedia Iranica, Шығыс және Африка зерттеулері мектебінің бюллетені және Америка шығыстану қоғамының журналы.
Жарияланымдар
1963–64 жылдары Бойс Иранның Язд қаласының 24 ауылындағы ортодоксал зороастрийлер арасында зерттеу жылын өткізді. Оның ондағы зерттеулерінің нәтижелері зороастризмді түсінуіне шешуші әсер етті және ол ежелгі дін туралы бұрынғы ғылыми еңбектердің көп бөлігі қате екенін анықтады. 1975 жылы Бойс Оксфорд университетіндегі Ратанбай Катрак лекцияларында зерттеулерінің нәтижелерін ұсынды. Сол жылы ол өзінің ең маңызды еңбегінің – «Зороастризм тарихының» бірінші томын жариялады, ол Handbuch der Orientalistik (Лейден: Brill) монографиялық сериясында жарық көрді. Оның Ратанбай Катрак лекциялары 1977 жылы «Зороастризмнің парсы бекінісі» деген атпен басылды. 1979 жылы Бойс «Зороастрийлер: олардың діни сенімдері мен тәжірибелері» атты еңбегін жариялады, ол оның бұрынғы жарияланымдарын (әсіресе «Тарихтың» 1-томын) қорытындылады және сонымен бірге келесі дәуірлерде зороастризмнің рөлін жинақтады. Одан кейін 1982 жылы «Зороастризм тарихының» 2-томы (Orientalistik монографиялық сериясының бір бөлігі ретінде) және 1991 жылы Франц Гренетпен бірлесіп жазған 3-томы жарық көрді. 1992 жылы ол 1985 жылы сол жерде оқыған Ирандық зерттеулер жөніндегі Колумбиялық лекцияларының бір бөлігі ретінде «Зороастризм: оның ежелгілігі мен тұрақты күші» атты еңбегін жариялады.
Таңдалған шығармалар
1954, Парфян тіліндегі манихейлік гимн циклдары (Лондон шығыс сериясы, 3-том). Лондон: Оксфорд университетінің баспасы. 1975, Зороастризм тарихы, 1-том (Шығыстану сериясы). Лейден: Брилл; 1996 ж. қайта басылды, «Зороастризм тарихы: 1-том, ерте кезең» деген атпен. 1977, Зороастризм: адамзаттың діни тарихындағы жоғалған тарауларды қайта ашу (Ішкі Азияны зерттеуге арналған оқу құралдары). Азия зерттеулер институты: Индиана университетінің баспасы. 1977, Зороастризмнің парсы бекінісі. Лондон: Оксфорд университетінің баспасы; 2001 ж. қайта басылды. 1978, Манихейлік орта парсы және парфян тілдеріндегі оқырман (Acta Iranica монографиялар сериясы). Лейден: Брилл. 1979, Зороастрийлер: олардың діни сенімдері мен тәжірибелері (Діни сенімдер мен тәжірибелер кітапханасы). Лондон: Рутледж/Кеган Пол; 1984 ж. түзетілген қайта басылым; 2001 ж. жаңа алғы сөзбен қайта басылды. 1982, Зороастризм тарихы, 2-том (Шығыстану сериясы). Лейден: Брилл; 1996 ж. қайта басылды, «Зороастризм тарихы: 2-том, Әхеменидтер тұсында» деген атпен. 1984, Зороастризмді зерттеуге арналған мәтіндік көздер (Дінді зерттеуге арналған мәтіндік көздер). Лондон: Роуман және Литтлфилд; 1990 ж. қайта басылды. 1987, Зороастризм: Иуда-Христиан әлеміндегі көлеңкелі, бірақ күшті ықпал. Доктор Уильямстың достары: Лондон. 1988, «Кир Ұлының діні», А. Кухрт және Х. Санцици Верденбургтың «Әхеменид тарихы III: әдіс және теория» еңбегінде. Лейден: Брилл. 1991, Зороастризм тарихы, 3-том, Зороастризм Македония және Рим үкімшілігі кезінде (Handbuch der Orientalistik Series). Франц Гренетпен бірге, Лейден: Брилл. 1992, Зороастризм: оның ежелгілігі және тұрақты күші (Ирандық зерттеулер бойынша Колумбия лекциялары, № 7). Коста-Меса: Мазда. Жақын арада шығады: Зороастризм тарихы, 4–7-томдар, Альберт де Йонгтың редакциясымен.
1978, A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian (Acta Iranica Monograph Series). Leiden: Brill. 1979, Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices (Library of religious beliefs and practices). London:Routledge/Kegan Paul; Corrected repr. 1984; repr. with new foreword 2001. 1982, A History of Zoroastrianism, Vol. 2 (Handbuch der Orientalistik Series). Leiden: Brill. Repr. 1996 as "A History of Zoroastrianism: Vol 2, Under the Achaemenians". 1984, Textual Sources for the Study of Zoroastrianism (Textual Sources for the Study of Religion). London:Rowman & Littlefield. Repr. 1990
1987, Zoroastrianism: A Shadowy but Powerful Presence in the Judaeo Christian World. Friends of Dr. Williams: London. 1988, "The religion of Cyrus the Great", in A. Kuhrt and H. Sancisi Weerdenburg Achaemenid History III: Method and Theory, Leiden: Brill. 1991, A History of Zoroastrianism: Vol. 3, Zoroastrianism Under Macedonian and Roman Rule (Handbuch der Orientalistik Series). With Frantz Grenet, Leiden: Brill. 1992, Zoroastrianism: Its Antiquity and Constant Vigour (Columbia Lectures on Iranian Studies, No 7). Costa Mesa: Mazda. Forthcoming: A History of Zoroastrianism: Vols 4–7, under the editorship of Albert de Jong.