Кіріспе

Александр Маккензи, Ф. С. Бернанд және Р. С. Леманның операсы "Ең Көкмайлысы" немесе "Винголия соты" – екі актілі ағылшын комедиялық операсы. Диалогты Ф. С. Бернанд, ән сөздерін Р. С. Леман, қосымша ән сөздерін Адриан Росс жазды, ал музыкасын Александр Маккензи жазды. Шығарманың тұңғыш көрсетілісі 1897 жылғы 20 ақпанда Лондонның Савой театрында өтті. Джордж Гроссмит, Илка Палмай, Скотт Расселл, Фред Биллингтон, Флоренс Перри және Уолтер Пассмор сияқты мықты актерлік құрамға қарамастан, ол 1897 жылғы 24 сәуірге дейін бар болғаны 61 қойылымға ғана жетті. Содан кейін D’Oyly Carte Opera Company операны 1897 жылы Гилберт пен Салливанның көбінесе таныс туындыларымен бірге гастрольдік сапарға шығарды.

Өмірбаян

Гилберт пен Салливанның серіктестігі 1889 жылы «Гондольерлер» қойылымынан кейін аяқталғанда, импресарио Ричард Д’Ойли Карте Савой театрында көрсету үшін жаңа, табысты туындыларды табуға күш салды. Ол Гилберт пен Салливанды тағы екі опера үшін шақырып, бірақ екеуі де үлкен жетістікке жете алмады. Ақиқатында, олардың соңғы туындысы – «Ұлы герцог» (1896) операсы, көрермендер алдында өте аз уақыт көрсетілгеннен кейін, Гилберт пен Салливан операларының арасындағы жалғыз сәтсіздікке айналды. Артур Салливан 1890-жылдардың басында Савой театры үшін В. С. Гилберттен өзге либретто авторларымен екі опера жазған, бірақ екеуі де айқын табысқа жете алмады, ал басқа композиторлардың туындылары, мысалы, «Мирет» операсы, одан да нашар болды.

Қысқаша мазмұны

Фердинандтың қайтыс болған әкесі Фердинандтың Остурия патшасының қызы Луцилла Хлориспен үйленуін қалаған. Хлорис қыздарымен бірге Винголия сарайына тойға келді. Фердинанд пен ханшайым ешқашан кездеспеген және бір-бірінің суретін де көрген емес. Дегенмен, Фердинанд ескі ормашының асырап алған қызы, шаруа қызы Фелицияға ғашық болып, сарай суретшісі кейпінде оған құда түседі. Ал ханшайым Хлорис Балурияның ханзадасы Максқа ғашық болады. Ханзада Макс бір жоспар құрады, оның орындалуы ханшайымның онымен қашып кетуіне, ал Фелиция оның орнына өтуіне мүмкіндік береді. Ал бұрын патшаның мерекелер шебері болған Будель түрлі әңгімелерді тыңдап, әрқайсысының соңына ғана куә болады. Ол Фердинандты өлтіруге қастандық жасалып жатыр деген қорытындыға келеді. Ол әсіресе Фелицияның әкелген сандығына күдікпен қарайды. Соғысқа дайындық басталады. Бірақ Фелиция мен оның сандығында бәрін өзгертетін құпия жатыр: Ол, шын мәнінде, Хлорис емес, оның үлкен әпкесі екендігінің дәлелі, және соның Фердинандқа құда түсуі тиіс болған.

Өндіріс

Карт Патша үшін танымал драматург және жазушы Ф.С.Бёрнанд пен ең құрметті композитор Александр Маккензиді қоса алғанда, жоғары сапалы команда жинады. Өлеңдерін Рудольф Леман жазды, бірақ оның өлең жазудағы ерекше дарынына ешқандай меңзеу болған жоқ. Бұл туындының жалғыз Джордж Гроссмиттің Савой театрына шамамен он жылдық үзілістен кейін оралуының күшімен ғана көпшіліктің назарына ілігуі күтілді. Гросмит Гилберт пен Салливан операларының атақты сериясындағы комедиялық рөлдерді жасағандығы үшін жақсы есте қалды, ал ол кеткен жылдары елдегі ең танымал жеке пианино орындаушысы болды. Савой көрермендері оны Савой операсындағы рөлдердегі ізбасары Уолтер Пассмормен бірге сахнада ойнауын көруге асыққан. Репетициялар 1896 жылдың желтоқсан айында басталды, бұл Савой үшін едәуір ұзақ репетиция кезеңі болды, бірақ кейін Маккензи тіпті компанияның бұл жұмысты қаламағанын сезінгенін еске алды. Лондонның жетекші режиссері Чарльз Харрис шақырылды, бірақ ол операның премьерасына бірнеше күн қалғанда қайтыс болды, соның салдарынан Карттар оның жұмысын аяқтауға мәжбүр болды. Ричард Д’Ойли Карт ауырып қалды, соңғы дайындықтарды әйелі Хеленге тапсырды. Савойдың әдеттегі хореографы Джон Д’Обан билерді қойды. Премьера кешінде бірден наразылық белгілері көрінді. Гросмит алғаш рет пайда болғанда, оған зор қошамет көрсетілді, бірақ оның кіріс нөміріне залдан салқын қабылдау болды. "Уайтхолл ревью" басылымы көрермендердің Пассморға көбірек ұнайтынын, және "ол сахнаға шыққан сайын, оны шулы қол соғулар күтіп алды" деп жазды. Бірінші кеште алты рет қайталап орындалса да, бұл туынды алғашқы көрсетілімінен бұрын сәтсіздікке ұшыраған сияқты көрінді. Тек үш бас актер ғана соңғы шақыруға шықты. Маккензи музыкасы үшін жылы алғыс алды, бірақ Бернанд пен Леман шыққанда, барлық ложалардан және оркестр шұңқырының көп бөлігінен ысқырық пен наразылық естілді.

Қысқаша реакция және оның салдары

Бұл оның жалғыз комедиялық операсы болғанымен, The Times газеті Маккензидің музыкасын "әдемі әрі музыкалық, сондай-ақ ерекшелік пен юморға толы" деп бағаласа, либреттоны жайсыз әрі "шатасқан" деп сынады. Басқа газеттер Маккензидің партитурасын "комедиялық оратория", "есте қаларлық мелодиялары жоқ" немесе "ерекше тартымсыз, юмордан мүлдем құр, сүйкімділік, жарқындық, көтеріңкілік және табиғилықтан жұрдас" деп сипаттады, сондай-ақ "көбінесе ең жақсы жолдар ең қатал музыкаға берілген" деген пікір білдірді. Баспасөз бірауыздан көп сөзді либреттоны сынап, музыка мен мәтіннің үйлесім таппағанын айтты. Пассмордың комедиялық актерлігіне жоғары баға берілді, бірақ жүйкелі Гросмиттен көңілі қалды, оның Фердинанд патша рөліне сай емес екені айтылды. Уоркманның бас рөлде болған кезінде операға өзгерістер енгізілді. Үш ән жойылды, ал I актінің финалы қысқартылды. Фред Биллингтон ауырып қалғандықтан, қалған спектакльдерде оның орнын Джонс Хьюсон басты. Опера 1897 жылғы 24 сәуірде жабылды және 1897 жылдың қыркүйегіне дейін екі D'Oyly Carte труппасымен гастрольдік сапарға шықты, осы кезеңде Маккензидің қолжазба партитурасы ұрланды.