Кіріспе

Вишидің үгіт-насихат плакаты

"Қызыл плакат" (Affiche Rouge) – 1944 жылдың көктемінде оккупацияланған Парижде Виши Франциясы мен неміс билігі тарапынан Манук тобының мүшелері, 23 иммигрант француз Тәуелсіздік қозғалысының (Кеңесшіл қозғалыс) жауынгерлерін жамандау үшін таралған әйгілі үгіт-насихат плакаты. "Қызыл плакат" термині сонымен қатар плакаттың жасалуы мен таратылуы, осы Манук тобының мүшелерінің тұтқындалуы, сотталуы және атылуына байланысты жағдайлардың барлығын қамтиды.

Өмірбаян

1943 жылдың қарашасының ортасында француз полициясы француз қарсыласының құрамындағы коммунистік «Francs Tireurs et Partisans de la Main d'Oeuvre Immigrée» (FTP MOI) ұйымының 23 мүшесін қамауға алды. Олар командирлері Мисак Манучианның атымен «Манучиан тобы» деп аталды. Бұл топ шамамен 100 жауынгерден тұратын желінің бір бөлігі болды және 1943 жылдың наурызы мен қарашасы аралығында Париж аймағындағы қарулы қарсылықтың барлық іс-қимылын орындады. Топқа әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан адамдар кірді. Олардың 22-сі поляк, 5-і итальян, 3-і венгр, 2-сі армян, 3-і испан, 1-і француз және 1-і румындық әйел болды; ал 11 мүшесі еврейлер еді. Үш ай бойы тергелгеннен және азапталғаннан кейін, 23 адам неміс әскери сотында сотталды. Қарсылық қозғалысын жоққа шығару мақсатында билік француздық белгілі тұлғаларды (кино және өнер әлемінен) сотқа қатысуға шақырды және бұл оқиғаны кеңінен жариялауға БАҚ-ты ынталандырды. 1944 жылдың 21 ақпанында Монт-Валериен фортында Манучиан тобының мүшелерінің барлығы, біреуін қоспағанда, атылып өлтірілді. Топқа хабаршы ретінде қызмет еткен Ольга Банчич 1944 жылдың 10 мамырында Штутгартта балтамен шабуылға ұшырады. 1944 жылдың көктемінде Виши үкіметі Манучиан тобының беделін түсіру және олардың өлім жазасына кесілуіне байланысты туған ашуды басу үшін үгіт науқанын бастады. Олар қызыл фоны бар «Affiche Rouge» деп аталған плакат жасады. Плакатта топтың он мүшесінің ұлты, тегі, суреттері және жасаған қылмыстары туралы ақпараттар келтірілді; немістер шамамен 15 000 дана плакат таратты. Плакаттармен бірге немістер қарсылық қозғалысын шетелдіктер, еврейлер, жұмыссыздар және қылмыскерлер басқарады деген мазмұндағы жарнамалық парақтарды таратты. Науқан қарсылық қозғалысын «Францияның өміріне және егемендігіне қарсы шетелдіктердің құйрық тірліктері» деп сипаттады: «Егер француздар тона жасайтын болса, ұрлық жасайтын болса, саботаж жасаса және өлтірсе, оларды әрқашан шетелдіктер басқарады. Оларды әрқашан жұмыссыздар мен кәсіби қылмыскерлер орындайды. Оларды әрқашан еврейлер шабыттандырады. Бұл Францияға қарсы қылмыс әскері. Бандиттік – бұзылған патриотизмнің көрінісі емес, француз өміріне және Францияның егемендігіне қарсы шетелдіктердің құйрық тірліктері». Әңгімеге сүйенсек, оның жақтастары плакаттарға «Франция үшін өлді» деген сөздерді жазып, кейбір плакаттардың астына гүлдер қойған. 1975 жылы тарихшы Филипп Диас Реймонд мұндай әрекеттердің тарихи жазбалары жоқ екенін мәлімдеді. Алайда, соңғы зерттеулер тұрғындардың мұндай қосымшалар жасағанын растады. 1997 жылы француз сенаторы және бұрынғы Әділет министрі Роберт Бадинтердің ұсынысы бойынша Франция Парламенті 1940 және 1944 жылдар аралығында Монт-Валериенде Манучиан тобының мүшелері, соның ішінде 1006 азамат пен француз қарсыласының мүшелерін өлтіргенін еске алу үшін ескерткіш орнатуға рұқсат берді. Мүсінші Паскаль Конвертке ескерткішті жасау тапсырылды және премьер-министр Жан-Пьер Раффар 2003 жылдың 20 қыркүйегінде оны салтанатты түрде ашты.

Дау

1980 жылдары кейбір француз саяси топтары саяси тартыстардың нәтижесінде Қарсылық қозғалысының бірқатар мүшелері Манук тобының көптеген мүшелерін ұстауға қатысқан деген болжам жасады. 1983 жылы түсірілген және 1985 жылы Antenne 2 телеарнасынан көрсетілген Стефан Куртуа мен Моско Буконың "Des terroristes à la retraite" атты деректі фильмінде FTP MOI-ның аман қалған мүшелері мен құрбандардың отбасыларымен сұхбаттар ұсынылды. Буко француз коммунистік партиясын (ФКП) Галлистермен Ұлттық қарсылық кеңесін (CNR) бақылау үшін күрес барысында жауынгерлерді қасақана құрбан еткені үшін айыптады. Ол мұның себебі жауынгерлердің шетелдік тегінің француздық Қарсылық қозғалысын туған отандық патриоттық қозғалыс ретінде бейнелеуге кедергі келтіргенін айтты. "Des terroristes à la retraite" фильмінде Борис Холбан Манук тобына сатқындық жасады деп айыпталды, бұл "L’Affaire Manouchian" деп белгілі қызу дауға әкелді. Фильм 2001 жылы қайта көрсетілді, соңғы тарихи зерттеулерді бейнелеу үшін 12 минут өшірілді. "La traque de l'Affiche rouge" деректі фильмі, fr және fr компанияларының өндірісінде, 2007 жылдың 15 наурызында France 2 телеарнасынан көрсетілді және Куртуа мен Буконың айыптауларын жоққа шығарды. Ресей, Франция және Германия мұрағаттарынан жаңа құжаттарға қол жеткізген тарихшы Денис Песчанскийдің сөздерін келтіре отырып, жаңа деректі фильм Манук тобының құлауының себебі француз полициясы ғана екенін көрсетті. Жаңадан құрылған Renseignements généraux (RG) барлау қызметінің екі бөлімшесі – 1 және 2 арнайы бригадалары – Қарсылық жауынгерлерін айлар бойы қадағалап жүрді. 1943 жылдың 28 қыркүйегінде Марсель Рейман және басқа бірнеше адам СС генералы де. Риттерді атқылап өлтірді, ол міндетті еңбек қызметінің (STO) мәжбүрлі еңбегін ұйымдастырған еді. Рейман сол кезде екі айдан бері бақылауда болған. Француз милициясы Манук тобын шабуылдан кейін тұтқындап, таратып жіберді, бұл шараға кейбір мүшелердің азаптау арқылы берген ақпараттары көмектесті. 2009 жылдың қыркүйегінде Францияда Роберт Гведигуанның ("Манук тобының" оқиғасын бейнелейтін) "L'Armée du crime" атты драмалық фильмі көрсетілді. Марсельдегі неміс және армян тегінен шыққан режиссер Серж Ле Перонның әңгімесі негізінде түсірілген бұл фильм Қарсылық қозғалысының ішіндегі дауларды көрсетеді. Фильмнің көрсетіліміне орай, журналистер FTP MOI тобының соңғы аман қалған мүшесі Арсен Чакарянмен сұхбаттасты. Ол ФКП Манук тобына сатқындық жасады деген айыптауды қатаң түрде жоққа шығарды және топтың 40 мүшесінің 35-і коммунист болғанын мәлімдеді. Фильм 2010 жылы АҚШ-та көрсетілді.