Кіріспе
311 ж.б.д. Карфаген мен Сиракуза арасындағы шайқас. Химра өзенінің шайқасы 311 жылы Карфаген мен Сиракуза арасында Химра өзенінің (қазіргі Сальсо өзені) сағасына жақын жерде болды. Карфагендіктерге Ханно Ұлының немересі Хамилкар басшылық етсе, Сиракузалықтарға Агатокл басшылық етті. Агатокл бастапқыда Карфагендіктерді лагеріне шабуыл жасап таңқалдырды, бірақ гректер күтпеген Карфагендік күштердің шабуылына ұшырап, шайқасты жеңіліспен аяқтады. Грек әскері шегінетін кезінде көптеген шығынға ұшырады. Агатокл әскерінің қалдықтарын жинап, Сиракузаға қайта шегінуге үлкерді, бірақ Сицилияны бақылаудан шығарды. Классикалық антикалық дәуірде Химера атауы Сицилиядағы екі өзенге қолданылды: Имера Сеттентрионале және Сальсо. Имера Сеттентрионале солтүстікке қарай ағып, ежелгі Химера орнында сағасына жетсе, Сальсо оңтүстікке қарай ағып, қазіргі Ликатада сағасына жетті. Шайқас Сальсо өзенінің сағасына жақын жерде өтті, себебі Карфагендіктер шайқас кезінде Экном төбесіне орналасқан. Бұл төбе Ликатаның батысында жатыр.
The Battle of the Himera River was fought in 311 BC between Carthage and Syracuse near the mouth of the Himera river (the modern Salso river). Hamilcar, grandson of Hanno the Great, led the Carthaginians, while the Syracusans were led by Agathocles. Agathocles initially surprised the Carthaginians with an attack on their camp, but the Greeks lost the battle when they were attacked by unexpected Carthaginian reinforcements. The Greek army took many casualties as it retreated. Agathocles managed to gather the remains of his army and retreat to Syracuse, but lost control of Sicily. In classical antiquity the name Himera was used for two rivers on Sicily: the Imera Settentrionale and the Salso. The Imera Settentrionale flows north towards its mouth at the site of ancient Himera, the Salso follows a southern course to its mouth in modern Licata. The battle took place near the mouth of the Salso river because the Carthaginians positioned themselves on the hill of Ecnomus during the battle. This hill lies west of Licata.
Өмірбаян
Агатокл өзінің Сиракуза қаласында билікті басып алуға тырысқаны үшін жер аударылғаннан кейін, оны Сиракузаның жауы Моргантина қабылдады. Ол бас қолбасшы ретінде соғыс жүргізіп, Леонтиниді жаулап алып, Сиракузаны қоршауға алды. Сиракуздықтар көмек сұрап Карфагенге жүгінді және Карфаген генералы Хамилкар басқаруымен күшейту әскерлері берілді. Агатокл Сиракузаны жаулап ала алмайтынын түсінген соң, Хамилкармен одақ құруға шешім қабылдады. Хамилкар Агатоклдың күшінен қорқып, келісімге келді, сонымен қатар Карфагендегі билігін арттыру үшін оған үміттер уәде етілді. Келісімнің нақты шарттарында Сицилиядағы грек қалалары – Гераклия Миноа, Селинунте және Гимера бұрынғыдай Карфагеннің бақылауында болады, ал қалғандары Сиракузаның гегемониясымен тәуелсіздікке ие болады. Келісімге Акрага, Гела және Мессена қалаларының Агатоклмен соғысын тоқтату да кірді. Хамилкар Сиракузаны Агатоклға тапсырып, оны бес мың африкалық әскермен қалдырды. Агатокл қаланың сенатын және ең бай азаматтарын қырғынға ұшыратып, өзін-өзі тиран деп жариялады. Содан кейін Агатокл әскер жинап, келісімді бұзды. Ол Сиракузаның көршілес қалаларына және Карфагенмен одақтасқан Сицилия қалаларына шабуыл жасады, бірақ Хамилкар оған қарсы шара қолданбады. Бұл қалалар Карфаген сенатына шағым түсірді. Сенат Хамилкар әскерге қолбасшылық етуіне байланысты көп нәрсе жасай алмады. Олар Гисконың ұлы Хамилкар Сицилиядан оралғанша Хамилкарды жазалауды кейінге шешуге бел буды. Бірақ Хамилкар оралмас бұрын қайтыс болды, ал оның оралуымен бірге екінші Хамилкар әскермен Сицилияға жіберілді.
Кіріспе
Гамилькар 130 трирема, 2000 азамат сарбазы, 10 000 ливиялық, 1000 жалдамалы әскер, 200 этрус және 1000 балеарлық сапшысымен Сицилияға жіберілді. Карфагеннен әскер кеткен соң, дауылда 60 трирема мен 200 жүк кемесі жоғалып кетті. Азамат сарбаздарының бір бөлігі, олардың көптегені ақсүйектер болды, дауылда қаза тапты. Сицилияға келгеннен кейін Гамилькар армиясын сицилиялық одақтастарының жалдамалылары мен әскерлерімен, сондай-ақ онда болған карфагендік әскерлермен күшейте алды. Оның әскерінің саны сол кезде шамамен 40 000 жаяу және 5 000-ға жуық атты әскерден тұрды. Агатокл карфагендік әскердің өзінен басым екенін түсінді және өзінің билігіндегі бірнеше қалалар Карфагенге кетіп қалуы мүмкін деп қорқып қалды. Ол әсіресе Гела қаласы үшін алаңдады, себебі карфагендік әскер оның аумағында орналасқан еді. Сонымен қатар, ол карфагендіктер қолға түсірген жиырма кемені жоғалтты. Дегенмен, ол Гела қаласын бақылауда ұстауға басымдық берді. Гелоандықтар оны қалаға кіргізбеуі мүмкін деп қорқып, бірден гарнизон жібермеді, бірақ оларды алдап, әскерін бірнеше рет кіргізді. Оның әскері гелоандықтардан көп болғанда, ол қаланы басып алып, төрт мың гелоандықты өлтіруге бұйрық берді. Олардың мүлкін тартып алып, қалған тұрғындарына ақша, алтын мен күміс беруге бұйырды. Ол қаладан гарнизонмен шығып, карфагендіктерге қарай жол тартты.
Шайқас
Карфагендіктер Эконом төбесін басып алды, ол Акрагастың тираны Фаларистің бекінісі болған екені айтылады. Төбе өзінің атын, мағынасы «заңсыз» деген сөзді білдіретін атауын алды, себебі Фаларис сол жерде мыстан жасалған бұқасында адамдарды азаптаған деп есептелінеді. Екінші жағынан, Агатокл Фалариске тиесілі тағы бір бекініс – Фаларийді басып алды. Екі бекініс арасында Химра өзені ағып жатты, екі тарап та оны бір-бірінен қорғану үшін пайдаланды. Ұзақ уақыт бойы екі тарап та өзеннен күшпен өтуге тәуекел етпеді. Диодор мұны бұл жерде көптеген адамдар шайқаста қаза болатынын болжаған ерте замандағы сөздермен байланыстырады. Екі тарап та жаудың аумағына және лагеріне шабуылдар жасады. Гректер жау лагерінен жүк көтеруші малдарды айдап әкеткенде, карфагендік әскерлер оларды қуды. Агатокл өзенге жақын жерде қуғыншыларға тықсырды, олар өзеннен өтуге тырысқанда оңай кері қайтарылды. Агатокл осы мүмкіндікті пайдаланып, шайқасты бастады. Ол бүкіл әскеріне өзеннен өтіп, жау лагеріне шабуыл жасауды бұйырды. Гректер қоршауды бұзып, карфагендіктерді күтпеген жерден шабуылдады. Олар бекініс алдында аяусыз күресті, бірақ гректер жеңіске жетті. Карфагендіктердің шабуылына қарсы тұру үшін Гамилькар Балеар аралдарынан келген ең шебер сәлі қаруы бар сарбаздарына шабуылдаушыларға тас жаудыруды бұйырды. Көптеген гректер жараланды немесе қаза тауып, лагерден қуылды. Агатокл лагерьді басып алуға жақын болған басқа да жерлерден шабуылдауын жалғастырды. Содан кейін гректерге Ливиядан кемемен келген күтілмеген күштер шабуыл жасады. Шайқас бағыты өзгерді, гректер Химера өзеніне немесе лагеріне қашты. Карфагендік атты әскерлер қуған гректер қырық стадий (шамамен 7 км) қашықтыққа шегінді. Қуғын ортасынан басталып кеткендіктен, қашып бара жатқан гректердің көпшілігі ыстықтан шөлдеп, Химера өзенінің суын ішті. Химера өзені табиғатынан тұзды болғандықтан (қазіргі атауы Сальсо), көптеген гректер оның суын ішкеннен қаза тапты. Диодордың сөзіне сүйенсек, өзеннен қаза тапқандардың саны қуғындалған гректердің санымен шамалас болды. Ол бүкіл шайқаста 500 карфагендік пен 7000 грек қаза тапқанын айтады. Агатокл аман қалды және жеңілістен аман қалғандарды жинады. Ол лагерін өртеп, Гелаға шегінді.
Салдары
Агатокл Карфаген әскерін Сиракузадан алшастату үшін Гелада біраз уақытқа қалуға шешім қабылдады. Бұл сиракуздықтарға егін жинауға мүмкіндік берді. Гамилькар бірінші кезекте қаланы қоршауға тырысты, бірақ Агатокл қаланы қорғауға жеткілікті запастары мен әскері бар екенін білген соң, ол қоршаудан бас тартты. Одан кейін ол әлі де Агатоклдің жағында болған қалалар мен бекіністерге барып, оларды өз жағына көндіруге тырысты. Олар Агатоклді жек көріп, көп ұзамай Карфагендіктерге кетіп қалды. Агатокл Сиракузаға қайтып келді және Сицилияның қалған бөлігін бақылаудан шығарды, ал Карфаген құрлықтағы және теңіздегі күштерінде басымдыққа ие болды. Агатокл Сиракузаны астықпен қамтамасыз етіп, жеткілікті гарнизон қалдырып, содан кейін Ливияға өтіп, соғысты Африкаға көшірді.