Кіріспе

Карл Юген Нойман (1865-1915) буддалық кітаптардың Пали канонының ірі бөліктерін түпнұсқа пали тілінен еуропа тіліне (неміс тіліне) алғаш аударған және еуропалық буддизмнің негізін салушылардың бірі болды.

Өмір

Нейман дүниеге келген кезде оның әкесі Анджело Нейман Венадағы опера театрындағы еврей теноры болған. Оның анасы Паулина, Михаловицтен, венгр дворянының қызы еді. Ол 1876 жылы Лейпцигте, әкесі Лейпциг қалалық театрының директоры болған жерде жоғары білім алды. 1882 жылы Берлинде банкирлік мансабын бастағаннан кейін көп ұзамай Нойман Артур Шопенгауэрдің еңбектерімен танысты. 1884 жылдан бастап ол философиялық еңбектерге ден қойып, Шопенгауэрге ықпал еткен үнділік көздерге қызығушылық танытты. Ол банкирліктен бас тартып, Прагадағы колледжге түсті. 1887 жылы Нойман Берлинге оралып, сол жердегі университете индуистика, дін және философияны оқыды. Венадан келген Камилла Нордманнға үйленгеннен кейін көп ұзамай Нойман Галле қаласына көшіп, 1891 жылы пали тіліндегі мәтін бойынша диссертациясын қорғады. Оның ғылыми жетекшісі Рихард Пишель болды. Сол жылы ол «Екі буддалық сутта және Мейстер Экхарттың трактаты» атты еңбегін жариялады. 1892 жылы Венаға оралғаннан кейін Нойман Шопенгауэрдің 104 жылдығына арнап пали канонынан неміс тілінде мәтіндер жинағын шығарды. 1893 жылы «Дхаммападаны» аударғаннан кейін Нойман буддизмнің туған жерлерін көру арманының күшті екенін түсінді. Бірнеше ай бойы ол Үндістан мен Цейлонды аралап, сангха мүшелерімен, мысалы, монах Сумангала Маха Тера және Лама Дондамдуппен кездесті. Монахтардың білімі мен тәжірибесіне риза болғанмен, Будданың бастапқы үйретісін бұрмалап, әлсірететін нәрселерге де сын айтты. 1894 жылы Венаға оралғаннан кейін Вена университетінің Шығыс институтында индолог Георг Бюлердің ассистенты болып жұмыс істеді. Келесі бірнеше жыл ішінде Нойман үш томдық «Маджхима Никаяны» аударып, жариялады. 1896 жылы Бариден (1871-1957) онымен достық қарым-қатынас орнатып, хат алмасып жүрді. Де Лоренцо Нойманның еңбектерін итальян тіліне аударды, осылайша итальян буддизмінің дамуына үлес қосты. 1906 жылы Нойман банк апатынан байлығын жоғалтып, тіпті Сиам патшасы Чулалонгкорнның сыйы ретінде берген Типитаканың бағалы Сиамдық басылымын (уақытша) сатуға мәжбүр болды. Әкесінің қайтысынан кейін қалған мүлігі оның қаржылық жағдайын жақсартты. 1907 жылы ол Мюнхендегі Пайпер баспасында «Дигха Никаяның» бірінші томын жариялады. 1915 жылы Нойман кедейлікте қайтыс болды және Венаның орталық зиратында жерленді. Оның қабірі екі буын бойы ұмытылып, ескерусіз қалғаннан кейін ХХ ғасырдың соңында қайта табылды және Вена буддистері оған күтім жасап келеді. Бүгінде оның аудармалары «көп жағынан ескірген» деп есептелсе де, «маңызды және жаңалыққа толы еңбек» болып бағаланады.

Шығармалары

Нейман, Карл Юген, ауд. (1922): Die Reden Gotamo Buddhos, орталық Majjhimanikayo жинағынан, Пали каноны, 3 томдық, Р. Пайпер, Мюнхен. (Bd.1, Bd.2, Bd.3)
Нейман, Карл Юген, Der Wahrheitpfad, Dhammapadam; буддалық ескерткіш, Мюнхен, Р. Пайпер 1921.
Нейман, Карл Юген (1899). Die Lieder der Mönche und Nonnen Gotamo Buddho's, Берлин, Э. Хофман және компания.
Нейман, Карл Юген (1911). Die Reden Gotamo Budhos, Пали канонының Suttanipato фрагменттері жинағынан, Мюнхен, Р. Пайпер.