Кіріспе

Хьюстон Каммингс Смит (31 мамыр 1919 – 30 желтоқсан 2016) – американдық дінтану ғалымы.

1919 жылдың 31 мамырында дүниеге келген, 2016 жылдың 30 желтоқсанында қайтыс болған Хьюстон Каммингс Смит АҚШ-та дінтану саласындағы ғалым болды.

Қытайдың Сучжоу қаласында американдық методист миссионер отбасында туып өскен Смит 17 жасында АҚШ-қа оралып, 1945 жылы Чикаго университетін философия ғылымы бойынша PhD дәрежесімен бітірді. 1983 жылы Сиракуза университетінен зейнеткерлікке шығып, Калифорния штатының Беркли қаласына көшті, онда Калифорния университетінде дінтанудан қонақ профессоры болып қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді.

Ерте өмір

1919 жылы 31 мамырда Хьюстон Каммингс Смит Қытайдың Сучжоу қаласында методист миссионерлерінің отбасында дүниеге келді және алғашқы 17 жылын сонда өткізді. Оның ана тілі – Сучжоу диалектісінде сөйленетін мандарин қытай тілі болды. Чикагода оқып жүргенде, ол Чикаго университеті дінтану мектебінің профессоры Генри Нельсон Уименнің қызы Элеонор Уиманға үйленді. Кейін ол өзін Кендра деп атады. Олардың Карен, Гейл және Кимберли Смит деген үш қызы болды.

Академиялық мансап

Смит 1945 жылдан 1947 жылға дейін Денвер университетінде, содан кейін 10 жыл бойы Вашингтон университетінде сабақ берді. Олар осы жаңалықты растады, бұл көмей әнінің (overtone singing) мысалы. Смит бұл өзінің мансабындағы ең маңызды эмпирикалық жаңалық деп атады. Жазба «Тибет музыкасы» (Music of Tibet, 1967) деген атпен шығарылды. Альбомнан түскен роялти Гюто Тантрикалық университетіне қолдау көрсетуді жалғастыруда. Бірақ, Смиттың дінге сенуіне байланысты әріптестері оған күмәнмен қарады, нәтижесінде MIT оның аспиранттарға сабақ беруіне тыйым салды. 1973 жылы Смит Сиракуз университетіне көшті, онда ол 1983 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Томас Дж. Уотсон атындағы дін профессоры және философияның қатардағы профессоры болып жұмыс істеді.

Діни іс-әрекет

Смит өзінің мансабында Ведантаны (Сент-Луис Веданта қоғамының негізін қалаушы Свами Сатпракашанандадан оқыды), Дзен буддизмін (Гото Цуиганнан оқыды) және Исламның суфизмін әрқайсысын он жылдан астам уақыт бойы зерттеді. Смитке Сент-Луисте орналасқаннан кейін Веданта қоғамының Свами Сатпракашанандасын іздеу тапсырылды. Осылайша Смит медитациямен тәжірибе жасауға және Рамакришна орденінің Веданта қоғамдарымен байланыс орнатуға кірісті. Смит Рене Генон, Фритъёф Шуон және Ананда Кумарасвами қалыптастырған Дәстүрлі мектепке қызығушылық танытты. Хард пен Хакслимен байланысы арқасында Смит Лири зерттеу орталығында Тимоти Лиримен, Ричард Альпертпен (Рам Дасс) және басқалармен кездесті, онда Лири ғылыми-зерттеу профессоры болып жұмыс істеді. Топ психоделиктермен тәжірибе жасауға және Смит кейіннен «эмпирикалық метафизика» деп атаған нәрсені зерттеуге кірісті. Топтың тәжірибесі мен тарихы Смиттың «Танымның есіктерін тазарту» кітабында сипатталған. Осы кезеңде Смит Гарвардтың псилоцибин жобасына қатысты, ол энтеогендік өсімдіктер арқылы рухани сананы арттыруға бағытталған әрекет болатын. Алайда, ол Лиримен арасындағы қарама-қайшылықты, жылдар өткен соң (1970-ші жылдардың басында) Швейцарияда сүргінші Тим Лиримен кездескен кезде айтты: «Ол әлі де заңды қоғамнан қашқан адам еді – Вест-Пойнт, Гарвард университеті және Зиуатанеходан қуылғандай, одан да қуылған».

Сиракуза университетінде жұмыс істеген кезінде, оған Онондага тайпасының басшылары Американың жергілікті халықтарының діни дәстүрлері мен практикалары туралы мәлімет берді, нәтижесінде оның әлемдік діндер туралы кітабына қосымша тарау енгізілді. 1990 жылы Жоғарғы Сот американдықтардың пейотты діни құрбандық ретінде қолдануы АҚШ Конституциясымен қорғалмайтынын шешті. Смит дінтанушы ғалым ретінде бұл мәселеге араласты. Оның көмегімен 1994 жылы Конгресс Американдық үнділердің діни бостандығы туралы заңға түзетулер енгізіп, Жоғарғы Сот конституциялық қорғауға ие емес деп шешкен діни практиканы заңмен қорғауға мүмкіндік берді. Смит Ведантик түсінікке ие христиан болды және өзінің сенімін «заманауи өмірдің секулярлық мәдениетіне төтеп бере алатын христиандықты сіңірген» миссионерлік ата-анасына қарызда екенін айтты.

Қоғамдастықпен байланыс

Смит өзінің мансабы бойында тұрған жерлеріндегі қауымдарға көмектесуге дайын болды. Өмірінің соңында, Калифорния штатының Беркли қаласында тұрғанда, ол Аспирантуралық теологиялық одақтың Тынық мұхиты жағалауы теологиялық қоғамының жұмысына қатысты. Ол сондай-ақ, Троица Біріккен методистік, Бірінші қауымдық және Эпворт Біріккен методистік шіркеулері сияқты жергілікті шіркеулерге де барып тұрды. 2009 жылы "Тауыл оқиғалары" жарияланған кезде ол Эпвортта "қоғамдық әңгімелерді" ұйымдастырды, онда өзінің өмірі мен еңбегі туралы сұрақтарға жауап берді.

Марапаттар мен құрметтер

Смит өмір бойы әлемдік діндерді өзара түсіністік, әлеуметтік әділдік және бейбітшілікті дамыту мақсатында біріктіруге жасаған үлкен еңбегі үшін Массачусетс штатының Шерборн қаласындағы Бейбітшілік аббатханасынан "Адамгершілік батылдығы" сыйлығын алды. 2010 жылдың қаңтар айында Смит Универсалды дінаралық қауымдастық пен Саньясаның Универсалды дінаралық рухани даналық орденінің алғашқы иегерлерінің бірі болып тағайындалды. Ол 2010 жылдың 23 ақпанында өз үйінде бұл сыйлықты қабылдады. 2012 жылы Тынық мұхитының жағалауындағы теологиялық қоғам профессор Эмеритус Хьюстон Смиттің өмірлік жетістіктерін теология, мифология және ғылым арасындағы байланыс тұрғысынан қарастырып, ерекше сессия өткізді. 2015 жылы қоғам Смитке "Дүниежүзілік діндер" еңбегі үшін Кодрон сыйлығын табыс етті.

Дәйексөздер

Егер әлемдегі ұзаққа созылған діндерді ең жақсы тұрғысынан қарасақ, адамзаттың жиынтық даналығын табамыз. "Мемлекеттік институттар әдемі болмайды. Маған әдемі үкіметті көрсетіңіз. Емдеу – ғажайып нәрсе, бірақ Америка медициналық қауымдастығы? Оқу – ғажайып, бірақ университеттер? Дінге де осы қатысты – дін институционалдық руханият." "Рухани өмірдің мақсаты – өзгерген жағдайлар емес, өзгерген мінез-құлықтар."