Кіріспе
"Клод Гё" - Виктор Гюгоның 1834 жылы жазған әңгімесі. Ол "нағыз қылмыс" жанрының алғашқы үлгілерінің бірі саналады және Гюгоның әлеуметтік әділетсіздік туралы ойларын қамтиды, осы ойларын ол отыз жылдан кейін "Көңілсіздер" романында толыққанды жетілдірді. "Revue de Paris" журналының редакторы, саудагер Шарль Карлье бұл туындының зор білім беру құндылығына ие деп санап, Францияның барлық депутаттарына оның көшірмелерін таратуға ұйымдастырды.
Сюжет
Клод Гё – Троя қаласының кедей, аштыққа тап болған тұрғыны, ол қоғамнан ешқандай білім немесе көмек алмаған. Бір күні барлығын жоғалтып, үш күндік отын мен нан ұрлап, әйелі мен баласын тамақтандыруға тырысады. Бірақ ол ұсталып, бес жылға сотталып, Клерво түрмесіне жіберіледі – ежелгі аббатхана қатаң күзетпен қамтылған қамау орынына айналған. Сол жерде тұтқындар күндіз лас шеберханаларда тігінші болып жұмыс істейді, ал түнде ылғалды камераларда ұйықтайды. Ұйықтар алдында оларға ертеңгі күні тірі қалуға жететін азық-түлік беріледі. Бірақ Клод Гё көп жейтін адам, оған берілетін тамақ мөлшері оған жеткіліксіз. Сондықтан оның түрмедегі әріптесі, жас және ұялшақ қылмыскер Альбин, өз тамағынан оған бөлісуді ұсынады. Осылайша ұзаққа созылатын достық басталады. Алайда түрмеге "директор" деп аталатын ашкөз, мақтаншыл және қарапайым зұлым адам басшылық етеді. Ол Клодтың басқа тұтқындардың арасында достық пен бағынуды тудыру қабілетіне қызғанышпен қарайды, бірақ оны түрмені бақылауда ұстау үшін жиі пайдаланған. Альбин мен Клодтың достығын көріп, оларды мәңгілікке ажырату Клодты ренжітудің ең тиімді жолы екенін түсінеді, және солай істейді. Клод директордан не үшін осылай істегенін сұрағанда, директор "маған солай көңіл болды" деп жауап береді. Клод бұған қатты ашуланып, келесі айларда Альбинды қайтаруды директордан қайта-қайта сұрайды. Директор ешқашан оның өтінішін қабылдамайды, сондықтан Клод радикальды шешім қабылдайды: ол директорді өлтіруге бел буады. Бір күні ол түрме шеберханасынан балта мен қайшы алып, директордың түнгі тексеруін күтеді. Директор келгенде, Клодтан, ол шеберханада болуға тиіс емес, "Сен неге мұндасың?" деп сұрайды. Клод директордан Альбинды соңғы рет босатуын сұрайды. Директор тағы да бас тартады. "Бұл туралы енді айтпа, маған жалықтырма" дейді директор. Клод одан неге осылай істегенін сұрайды, ал директор тағы да "маған солай көңіл болды" деп жауап береді. Содан кейін Клод балтамен директордың басын кесіп, оны өлтіреді. Одан кейін Клод қайшымен өзін-өзі өлтіруге тырысады, қайшыны кеудесіне қайталап шаншып. Бірақ Клод өлмейді, сот тергеуі басталады, онда ол директорді өлтіргенін мойындайды және себебін "маған солай көңіл болды" деп түсіндіреді. Содан кейін ол жараларынан бірнеше ай бойы ауырады, толық сауыққаннан кейін Троя қаласындағы сотқа жол тартады. Сотта Клод тыныш дауыспен судьяға оқиғаның толық мән-жайын айтады, оның осы қылмысты жасауына не себеп болғанын түсіндіреді және өзінің кінәсін мойындайды. Алайда корольдің прокуроры Клод Гёдің өлтіруді ешқандай себепсіз жасағанын мәлімдегенде, Клод ашуланып, директордың жасаған қатыгездіктерін еске алады. Содан кейін сот төрағасы істі қорытындылайды, Клод Гё туралы тек жағымсыз, бірақ даусыз шындықтарды ғана айтады. Клод кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесіледі. Клод апелляция жасаудан бас тартады, бірақ түрмеге оралғаннан кейін, оның жараларын емдеген монах оны қайта қарауға шақырады. Ол ризашылықпен келіседі, бірақ оның өтініші қабылданбайтынын жақсы біледі. Келесі күндері оған камерасынан шығуға, тіпті шеберханаға баруға тыйым салынады. Оның түрмедегі достары оның бөлмесіне қашуға көмектесетін түрлі заттарды тастайды. Бірақ Клод оларды күзетшілерге қайтарады. Соңында, оның қайта қарау туралы өтініші қабылданбағандықтан, өлім күні жетіп келеді. Оны католик діни қызметкеріне алып барып, өткен күнәлары үшін кешірім сұрайды. Өмірін аяқтайтын адамды көріп, оны ешқандай кінәлі деп санамайтынын және толығымен кешіретінін жариялайды. Содан кейін оны көлікпен Троя базарына апарып, онда гильотина дайындалған. Өлімге келер алдында ол өзімен бірге келген діни қызметкерге жалғыз ақшасын береді де, оны кедейлерге таратуын сұрайды. Содан кейін гильотинаның пышағы оның мойнына түсіп, ол көз жұмады. Оқиғадан кейін ұзақ эпилог жазылған, онда Виктор Гюго білім мен қылмыстық жаза арасындағы пропорционалдылықтың жоқтығын және он тоғызыншы ғасырдағы қатыгез француз қоғамын сынап көрсетеді. Оның сөзінің соңғы бөлігі тікелей француз заң шығарушыларына арналған.