Кіріспе
Nymphalidae тұқымдасына жататын көбелек.
Карта (Araschnia levana) – Nymphalidae тұқымдасына жататын көбелек.
Тарату
Картаның таралған аймағы Испаниядан басталып, Еуропа арқылы және шығысқа қарай Палеарктика аймағынан Орталық Азияға, Ресейдің Шығыс Еуропалық бөлігінен Корея мен Жапонияға дейін жетеді.
Батыс Еуропада таралған
Еуропаның жекелеген аймақтарында уақытша төмендеуге қарамастан, 100 жылдан астам уақыт бойы мекендеген аумақтардағы санының жалпы өсімі байқалды. Германияда карта 1930 жылға дейін тек жергілікті түрде кездесетін, бірақ ғасырдың ортасынан бастап кеңінен таралып, кейбір жерлерде жиі ұшырасатын болды. ХХ ғасырдың екінші жартысында Германияда солтүстік және батысқа қарай – Төменгі Саксония, Солтүстік Рейн-Вестфалия, Шлезвиг-Гольштейн арқылы, ал Нидерландыдан Солтүстік теңіз жағалауына дейін тарады. 1881 жылы ол Ютландияда (Дания) тіркелді. 1955 жылы Данияның жергілікті популяциясының солтүстік таралу шегі Фальстер, Лолланд және Зеландия аймақтарын қамтыды. Швецияға ол 1970 жылдары келді, ал 1973 жылы Финляндияда алғаш рет байқалды. А. levana 1973 жылдың 30 мамырында Финляндияның оңтүстік-шығысындағы Лаурицала қаласында жас лепидоптеролог Джоуко Э. Хокка тауып алды. Бұл экземпляр Данияны есептемегенде, Солтүстік Еуропадағы А. levana-ның алғашқы белгілі нұсқасы болды. 1983 жылдан бастап карта Финляндияда орнықты және одан бері аумағы тұрақты түрде кеңейіп келеді. Ұлыбританияда бұл түр өте сирек кездесетін кешіп бара жатқан түр, бірақ соңғы 100 жылдың ішінде осы түрді енгізуге бірнеше сәтсіз және қазір заңсыз әрекеттер жасалды: 1912 жылы Уай өзенінің аңғарында, 1920 жылдары Уайр орманды аймағында, Оңтүстік Девон 1942 жылы, Вустер 1960 жылдары, Чешир 1970 жылдары, Оңтүстік Мидлендс 1990 жылдары. Бұл енгізулердің барлығы сәтсіз аяқталды және Ұлыбританияда жабайы жағдайда жұмыртқалары мен дернәсілдері тіркелген жоқ. (Жабайы табиғат және ауылдық жерлер туралы 1981 жылғы заңға сәйкес, жергілікті емес түрлерді жабайы табиғатқа жіберу заңсыз.)
Сицилиядағы сипаттама
A. levana L. (64d) қызғылт сары фонға тән дақтар үлгісіне ие, алдыңғы қанатында ақшыл субапикальды және дистомаргиналды дақтар, ал артқы қанатының дистальды шетіне жақын көк жолақтар қатары бар. Алдыңғы қанаттың төменгі жағы жоғарғы жағымен үлкенінен сәйкес келеді, бірақ апикальды аймақта лаванды шаңдану байқалады, негізгі түсі ашық, ал жасушалық дақтарда анық ақ сызықтар бар; артқы қанаттың көп бөлігі қызыл қоңыр, ортасында артқа қарай кеңейетін ақ көлденең жолақ орналасқан, кейбір жерлерде қанатты кесіп өтетін ақ сызықтар бар, ал дистальды аймақта сорлы лаванды дақ бар; екі қанаттың шетінде жұқа қара сызықтар бар. Бұл бірінші буын, ол ерте көктемде (сәуір-мамыр) ұшады. Кәдімгі нысандар арасында кейде қара базальды және қанат жиегіндегі белгілері бірігіп, екі қанаты да қараңғыланатын, ал қанаттардың басқа белгілері (ортасында) толығымен немесе дерлік жоғалып, осы аймақтарды біркелкі қызыл қоңырға айналдыратын нысандар кездеседі. Бұл ab. frivaldszkyi Aigner. Жазғы буын (шілдеден тамызға дейін), кейде үшінші буын (қыркүйек-қазан) едәуір өзгеше, ол ab. prorsa L. (64d) деп белгіленеді. Қара түсті, алдыңғы қанатында ақ дақтар, артқы қанатында ақ көлденең жолақ бар; төменгі жағында көбінесе қызыл қоңыр, ақшыл сызықтар мен жолақтармен. Жоғарғы жағында дистальды жиекте қызғылт сары сызықтардың іздері байқалады; бұл сызықтар жоқ немесе тек аздап белгілі болған жерлерде, ал ақ дақтар тарылған, олар ab. obscura Fruhst. (64f) деп аталады. Егер ақ дақ сары жолаққа дейін тарылса немесе артқы қанаты толығымен қара болса, ab. schultzi Pfitzn. атауын қолдануға болады. Жоғарғы жағында ақ жолақтар жоқ, дистальды аймақтағы кішкентай дақтардың болғаны немесе жоқтығы байқалатын нысандар ab. weismanni Fisch. (жасанды түрде алынған) деп аталады. Екінші жағынан, жолақтары ішінара сары, ал қызғылт сары дистальды белгілері жақсы дамыған жекелеген нысандар ab. intermedia form. nov. (64d) деп аталады; табиғатта сирек емес, әсіресе ылғалды және суық жаздарға тән. Ол ab. porima O. (64d) нысанына өтуге мүмкіндік береді, ол көктемгі буынға қарай настолько өзгерген, қызғылт сары түс дистальды аймақта негізгі түс құрайды, бірақ prorsa жолақтары әлі де көрінеді. Соңында, ab. diluta Spul. – porima-ға ұқсас жасанды түр, бірақ алдыңғы қанатында сатираларда кездесетін оцеллилерді еске түсіретін дақтар қатары архаикалық нимфалидтік сипатқа ие. Бұл барлық нысандар аралық түрленулермен байланысты, prorsa соңғы нысан деп есептеледі, оны суықтың әсерімен levana (ата-бабалық нысан) нысанына өзгертуге болады, ал кері процесс жүрмейді. — Түрдің жұмыртқасы жұмыртқа тәрізді, жоғары жағы жалпақ, қабырғалы, жасыл түсті. Қаңқасы қоңыр, қара жолақты, кейде қызыл сызықпен, қысқа тармақталған қылыштармен қаруланған, олар қара, кейде сары түсті. Құмырсқасы қоңыр, қара дақтармен, басы мен арқасының өскіндері дөңгелек, кейде металл жағынан жылтыраған дақтармен. Соңғы буынның құмырсқасы қыстайды. Түр Орталық және Шығыс Еуропаға (Англиядан басқа) Далмацияға дейін оңтүстікке қарай, Армения, Сібір, Амур өңірі, Уссури, Корея арқылы Жапонияға (мұнда 3 буынға дейін) тараған, шығыстағы сорттар батыстағылардан айқын немесе тұрақты айырмашылықтарды көрсетпейді.
wings dark margined, while the other markings of the wings (in the centre) are quite or nearly obsolete, these areas therefore being nearly uniformly red brown. This is ab. frivaldszkyi Aigner. The summer brood (July till August), sometimes also a third brood (September—October), is essentially different, being known as ab. prorsa L. (64d). Black, the forewing with white spots, the hindwing with a white transverse band; for the greater part red brown beneath, with whitish lines and bands. On the upperside there appear vestiges of reddish yellow lines at the distal margin; specimens in which these lines are absent or only in places slightly indicated, while the white markings are narrowed, are ab. obscura Fruhst. (64f). If the white marking is narrowed to a yellowish stripe, or if the hindwing is entirely black, the name ab. schultzi Pfitzn. may be employed. Specimens in which the upperside is entirely without white bands, the small spots in the distal area being either present or absent, have been named ab. weismanni Fisch. (artificially produced). On the other hand, the individuals with the bands partly yellowish and the reddish yellow distal markings strongly developed may be named ab. intermedia form. nov. (64d); not rare in nature, being especially frequent in wet and cold summers. It forms the transition to ab. porima O. (64d) which is already so much changed in the direction of the spring brood that the reddish yellow colour in the distal area forms the ground colour, the bands of prorsa, however, still being visible. Finally, ab. diluta Spul. is an artificially produced variety which resembles porima, but the forewing has an archaic Nymphalidian character in the row of spots recalling the ocelli found in the Satyrids. All these forms are connected by intergradations, prorsa being considered the more recent form, which can be changed by the application of cold into levana (the ancestral form), while the inverse does not take place. — The egg of the species is ovate, flattened above, ribbed, of a greenish colour. The larva feeds on Urtica dioica gregariously; it is black or pale brown with black stripes, sometimes with a reddish side line, armed with short branched thorns, which are black, sometimes yellow. Pupa brown, spotted with blackish, the projections of the head and back obtuse, sometimes with metallic spots. The pupa of the last brood hibernates. The species is distributed over Central and East Europe (except England) southward to Dalmatia, through Armenia, Siberia, Amurland, Ussuri, Corea to Japan (here apparently in 3 broods), the varieties recurring in the East without showing any striking or constant differences from those of the West.
Маусымдық диморфизм
Картаның ерекшелігі – оның жылдық екі буыны бір-бірінен өте ерекшеленеді. Жазғы буыны қара түсті, ақ іздерімен, ақ адмиралдың кіші нұсқасына ұқсайды және суретте көрсетілген көктемгі буынға тән апельсин түсінен мүлдем айырылған.
Биология
Жұмыртқалар тітіркендіргіш тұяқтың төменгі жағына, бірінің үстіне бірі тізбектей салынады. Бұл жұмыртқа тізбегі тұяқтың гүлдеріндей көрінеді, осылайша жыртқыштардан қорғанады деп саналады. Личинкалар үйір-үйір жемістеді және қуыршақ күйінде қыстайды. Бұл түр ылғалды орталарды, әсіресе тітіркендіргіш тұяқтың өсетін жерлерін жақсы көреді, олар ашық орман, орман шеттері мен көліктік батпақтарда кездеседі. Гусеницалардың жоғары ылғалдылық пен көлеңкеге, ал көбелектердің көп гүлдейтін көпжылдық өсімдіктерге деген қажеттіліктері қанағаттандырылуы керек. Бұл жәндік жазық және төбелі алаптарда тіршілік етеді және сирек 1000 метрден биікке көтеріледі.