Кіріспе

Украиналық суретші және этнограф (1855–1933)

Опанас Георгійович Сластион (Опанас Георгійович Сластіон, 2 желтоқсан 1855 [е.с. 14 желтоқсан 1855] – 24 қыркүйек 1933) – украиндық график, суретші және этнограф. Ол Азов теңізінің Бердянск шығанағындағы Бердянск (қазіргі Украина) портында дүниеге келген. Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясында оқыды (онда ол Афанасий Сластион деп те белгілі болды), Ресей қорғаныс министрлігінің мұрағатында қазақ құжаттарын зерттеді, кейін Миргородтағы Өнер және қолөнер мектебінде (кейін Мемлекеттік керамика кәсіптік училищесі деп аталды) мұғалім болып жұмыс істеді. Өте дарынды адам болғандықтан, ән салу, бандурада ойнау, этнография, журналистика, білім беру, дизайн және сәулет саласындағы қабілеттерін жетілдірді. Опанас Сластион – нағыз украин энциклопедияшысы.

Украина XIX-XX ғасырлар аралығында

Сластион өскен кезде, кейбір украиндықтардың дарындары Император астанасында және Батыс Еуропада танылатын мүмкіндіктері болды. Көптеген қабілетті украин орындаушылары сарай хорларына, театр, опера және балет труппаларына қосылды, ал украин суретшілері Санкт-Петербургтегі Өнер академиясына қызығушылық танытты. 19 ғасырда осы украин суретшілерінің ішінде белгілі ақын және жазушы Тарас Шевченко болды, оның украин этнографиялық тақырыптарға арналған жазбалары, гравюралары және суреттері (жанрлық сахналар мен портреттер) Сластионға зор әсер етті, ол Шевченконың "Кобзарының" ("Хайдамаки" суреттері) алғашқы суретшісі болды. Суретші ретінде Сластион казақтар мен кобзарлардың портреттерінен тұратын серияны, сондай-ақ украиндық ауыл өмірінің көріністерін салған.

Сластион мен кобзарлар

Сластион – кобзарлар өнерін ең белсенді түрде таратушылардың бірі болды. Ақиқатында, ол қазіргі заманның алғашқы көрнекті, көзі көрген бандурашысы және ұстазы еді. Кобзар Иван Кучухура Кучеренко думыларын (эпостық жырларын) Сластионның жетекшілігімен жетілдіру үшін Мыргородта оныңмен бірге болды. Полтава бандурист капелласының негізін қалаушылардың бірі (кейін оның дирижері болған) Данило Пика бастапқыда Мыргородта Сластионнан бандура ойнауды үйренді. Өмірінің кейінгі кезеңінде, 1930 жылдардың басында Сластион стандартты Киев бандурасының (аспаптың таныс, қазіргі заманғы пішіні) дизайнын жасады. Бандуралар отбасының басқа да кейбір аспаптары (мысалы, Иван Склиар жасағандары) да Сластионның үлгілеріне сүйеніп жасалды.

Этнограф Сластион

Сластион сонымен қатар Украинаның көрнекті фольклоршысы және этнографы болды. 1875 жылы Санкт-Петербург өнер академиясының студенті және жас фольклоршы ретінде Украинада демалысын өткізіп, Неховайзуб кобзардың өнерін тануға мүмкіндік алды. 1876 жылы П. Мартынович пен оның әріптесі Сластион Лохвицкеге сапар шегіп, кобзар Иван Кравченконың дума пародиясын жазды. 1887 жылы Сластион П. Сироштанның гравюрасын жасады. 1905 жылы ол кобзар Павел Хащенконың портретін салды және Хащенконың төрт думаны білетінін атап өтті. 1902-1903 жылдары жаңадан ойлап табылған фонографты пайдалану арқылы кобзар музыкасын дыбыс жазу арқылы сақтау идеясын қолға алған бастамашылардың бірі болды. 1906 жылы Сластион кобзар Жовнианскиймен кездесіп, оның дума орындауларын жаздырып, портретін салды. 1908 жылы Ялтада техникалық білімі мол Сластион Леся Украинка мен оның күйеуі Климент Квиткаға соқыр виртуоз Хнат Хончаренконың (шамамен 1837–1917 жылдары) орындаған думаларын тікелей жаздыруға көмектесті, бұл кобзар музыкасын сақтау жобасының маңызды бөлігі болды. Бұл жазбаларды Филарет Колесса көшіріп, кейіннен "Украин халықтық думаларының мелодиялары" жинағында жариялады. Сластионның тағы бір белгілі соқыр кобзар Терешко Пархоменкомен (1872–1910) хат алысқандығы мәлім. 1909 жылы Сластион кобзар Ховтанның репертуарын, соның ішінде "Жесір және оның үш ұлы" думасын жазды. Сластионның репертуарынан таңдалған, бастапқыда балауыз цилиндрлеріне жазылған үзінділерді Леся Украинкаға арналған пластинкадан табуға болады. Архитектор ретінде Опанас Сластион сәулет өнеріндегі "Украиндық модерні" стилінің негізін қалаушылардың бірі болды.