Кіріспе
Америкалық азаматтық құқық қорғаушы Альбион Винегар Турге (2 мамыр 1838 - 21 мамыр 1905) - американдық әскери қызметкер, заңгер, жазушы, саясаткер және дипломат. Азамат соғысында жарақаттанған ол кейін Солтүстік Каролинаға көшіп, қайта құру қызметіне қатысты. Ол конституциялық конвенцияда және одан кейін штат заң шығарушы органында қызмет етті. Азаматтық құқықтарды қорғаудағы пионер, ол Ұлттық Азаматтар Құқығы Ассоциациясын құрды және Солтүстік Каролинада бостандыққа шыққандар үшін нормалды мектеп ретінде Беннетт колледжін құрды (1926 жылдан бері ол әйелдер колледжі). Азамат соғысынан бері афроамерикандықтардың жақтасы болған Турге Луизиана штатындағы теміржолдардағы сегрегацияға қарсы тұрған Нью-Орлеан комитетіне көмектесуге шақырылды және ол тарихи Plessy v. Ferguson (1896) ісінде жетекші адвокат болып тағайындалды. Комитет АҚШ Жоғарғы Сотының "бөлек, бірақ тең" деп шешкеніне көңілі қалды, бұл ондаған жылдар бойы сегрегацияны қалыптастырды. Тарихшы Марк Эллиотт Тургені заңдық пікірсайыстарға "түссіз әділдік" метафорасын енгізгендігі үшін мақтады.
Albion Winegar Tourgée (May 2, 1838 – May 21, 1905) was an American soldier, lawyer, writer, politician, and diplomat. Wounded in the Civil War, he relocated to North Carolina afterward, where he became involved in Reconstruction activities. He served in the constitutional convention and later in the state legislature. A pioneer civil rights activist, he founded the National Citizens' Rights Association, and founded Bennett College as a normal school for freedmen in North Carolina (it has been a women's college since 1926). An ally of African Americans since his Civil War days, later in his career Tourgée was asked to aid a committee in New Orleans that was challenging segregation on railways in Louisiana, and he was appointed the lead attorney in the landmark Plessy v. Ferguson (1896) case. The committee was dismayed when the United States Supreme Court ruled that "separate but equal" public facilities were constitutional; this enabled segregation for decades. Historian Mark Elliott credits Tourgée with introducing the metaphor of "color blind justice" into legal discourse.
Ерте өмір
1838 жылы 2 мамырда Огайо штатының Уильямсфилд ауылында туған, фермер Валентин Турге мен оның әйелі Луиза Эмма Винегардың ұлы. Бес жасында анасы қайтыс болды. Ол Аштабула округінің жалпы білім беретін мектептерінде және Ли, Массачусетс қаласында оқыды, онда екі жыл көңілі туысқанмен бірге тұрды. Турге 1859 жылы Рочестер университетіне қабылданды. Университет Республикалық партиямен байланысты жарымәскери науқан ұйымы – Wide Awakes-ті тыйым салуға тырысқанға дейін ол саясатқа қызығушылық танытпады. Турге университет әкімшілігімен күресіп, университет президентімен келісімге келді. Қаржылық қиындықтарға байланысты 1861 жылы бітірмей университетті тастап кетуге мәжбүр болды. Рочестерге қайту үшін ақша жинау мақсатында мектепте сабақ берді. Сол жылдың сәуір айында Азамат соғысы басталғаннан кейін, Турге колледждік білімін аяқтамай тұрып, 27-ші Нью-Йорк ерікті жаяу әскеріне қатарына қосылды. 1862 жылдың маусым айында, көптеген университеттердегідей, бітіруге дейін әскерге шақырылған студенттерге берілетін дәстүрлі практика бойынша, Тургеге дипломсыз, қатыспаған күйінде (in absentia) А.В. дәрежесі берілді.
Әскери қызмет
Бірінші Буль-Ран шайқасында, соғыстың алғашқы маңызды шайқасында, Турге кері шегіну кезінде оқ-дәрі тасымалдау құралына кездейсоқ тиіп, омыртқасынан жараланды. Ол уақытша паралич болды және қалған өмірі бойы мазалаған арқа ауруына ұшырады. Әскери қызметін қайта бастауға жеткілікті жазылғаннан кейін, ол 105-ші Огайо ерікті жаяу әскерінің аға лейтенанты болып тағайындалды. Перривилл шайқасында ол қайтадан жарақат алды. 1863 жылдың 21 қаңтарында Турге Теннесси штатының Мурфрисборо қаласының жанында тұтқындалды және 1863 жылдың 8 мамырында босатылар алдында Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Либби түрмесінде соғыс тұтқыны ретінде ұсталды. Ол Одақ әскерлеріне қайта қосылып, қызметін жалғастырды және Чикамауга мен Чаттануга шайқастарында шайқасты. Денсаулығына байланысты әскери қысымның нәтижесінде Турге 1863 жылдың 6 желтоқсанында отставкаға шықты. Ол Огайоға оралып, бала кезінен таныс Эмма Дойска Килборнға үйленді. Олардың бір баласы болды.
Қайта құру дәуірі
Соғыстан кейін Турге беделді фирмада шәкірттікпен заң оқыды және Огайо штатының адвокаттық коллегиясына қабылданды. Турге жұбайымен бірге Солтүстік Каролина штатының Гринсборо қаласына көшті, онда оның соғыс жарақаттарына ыңғайлырақ, жылы климатта өмір сүре алды. Ол онда заңгер, фермер және редактор ретінде танылды, республикалық газет «Одақ тіркелімінде» жұмыс істеді. 1866 жылы Оңтүстік лоялистерінің конвенциясына қатысып, афроамерикалықтарға сайлау құқығын беру туралы резолюцияны қабылдауға тырысты, бірақ сәтті болмады. Солтүстіктен келгендіктен, жергілікті тұрғындар оны «кілемше» деп есептеді, Турге қайта құру кезеңінде түрлі рөлдер атқарды. Ол осы кезең туралы кейін жазған романдары үшін осы кезеңнен материалдар алды. 1868 жылы республикашылдар басым болған штаттық конституциялық конвенцияға Гилфорд округінен өкіл болып сайланды. Ол барлық азаматтар үшін тең саяси және азаматтық құқықтарды қамтамасыз етуді, қазылар алқасының және лауазымдық қызметтерге мүліктік талаптарды жоюды, барлық мемлекеттік лауазымдарды, соның ішінде судьяларды халық сайлауын енгізуді, тегін мемлекеттік білім беру жүйесін құруды, қылмыс жасағандарға жаза ретінде қамшылауды тоқтатуды, сот реформасын және бірыңғай салық салуды сәтті жақтады. Бірақ ол жаңа конституцияның осы реформаларды іске асырудың бірінші қадамы екенін түсінді. Турге 1868 жылдан 1874 жылға дейін 7-ші округтің жоғары сотының судьясы болып сайланды. Осы кезеңде ол өте күшті және оның өміріне бірнеше рет қауіп төндірген Ку-клукс-кланымен күресті. Осы уақытта Турге Солтүстік Каролинаның бұрынғы екі заң кодексі жүйесін біріктіруге жауапты үш комиссардың бірі болып тағайындалды. Бастапқыда штаттың заңгерлері қарсы болған жаңа кодекстелген азаматтық процессуалдық кодекс уақыт өте келе Одақтағы ең икемді және бейресми жүйе болып шықты. Басқа да іс-әрекеттерінің қатарында Турге 1875 жылғы штаттық конституциялық конвенцияға делегат ретінде қатысты және 1878 жылы Конгресске сайлауға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады.
Әдеби өмір
Альбионның алғашқы әдеби еңбегі – 1868-1869 жылдары Солтүстік Каролинада тұрып жазған «Тоинет» романы болды. Ол 1874 жылға дейін жарияланбады, содан кейін «Генри Чёртон» деген псевдониммен шықты. 1881 жылы қайта басылып шыққанда «Сандық мырза» деп аталды. Оның «Ақымақтардың бірі» романы – «Ақымақтардың адасуы» 1879 жылдың соңында жарық көргеннен кейін қаржылық жетістікке ие болды. Роман Реконструкция кезеңіндегі өмірден алынған оқиғаларға негізделген, 200 000 данасы сатылды. Оның жалғасы «Сабансыз кірпіштер» (1880) де бестселлер болды. Бұл роман Оңтүстік туралы ақ авторлардың заманауи туындыларының арасында ерекшеленді, себебі ол оқиғаларды бостандық алғандардың көзқарасынан баяндады және соғыстан кейінгі зорлық-зомбылық пен кемсітушілік салдарынан бостандық үмітінің қалай шектелгенін көрсетті. 1881 жылы Турге отбасымен бірге Нью-Йорк штатының Майвилл қаласына оралды, ол штаттың батыс бөлігіндегі Чаутауква институтының жанында орналасқан. Ол «The Continent» әдеби апталығының жазушысы және редакторы болып жұмыс істеді, бірақ 1884 жылы журнал жабылды. Келесі екі онжылдықта ол көптеген романдар мен эсселер жазды, олардың көпшілігі ол көшіп келген Эри көлі аймағында өрбіген оқиғаларға арналған. Олардың ішінде 1887 жылы жарық көрген «Button’s Inn» романы бар, ол Нью-Йорктің батыс бөлігінде өз дінін құрған ертедегі мормондар туралы айтады. Бұл аймақ «Күйген аудан» деп аталды, ол 19 ғасырда діни ынтақтың орталығы болды. Оның бір кітабы христиандық тұрғыдан әлеуметтік әділдік мәселесін зерттейді; бұл ойландыратын және даулы роман – «Мурвалл Истман: Христиандық социалист» 1890 жылы жарық көрді.
Плесси мен Фергюсон ісі
XIX ғасырдың соңында Оңтүстік штаттар ақ демократтардың билігіне көшті. Заң шығарушы органдар жаңа конституцияларды (1890 жылы Миссисипи штатынан бастап) және сайлауға тіркелуге кедергі жасайтын заңдарды қабылдауға кірісті. Бұл заңдардың мақсаты – афроамерикандық республикашылдардың дауысын басып тастау және қоғамдық орындарда заңды сегрегацияны орнату еді. 1890 жылы Луизиана штаты «жолаушылардың жайлылығын арттыру» мақсатымен заң қабылдады. Бұл заңға сәйкес, барлық теміржол компаниялары «ақ және түрлі терілі нәсілдер үшін бірдей, бірақ бөлек орындарды қамтамасыз етуге» міндетті болды, яғни жолаушылар пойыздарында бөлек купелер немесе вагондар ұсыну керек еді. 1891 жылдың қыркүйегінде Нью-Орлеан қаласындағы көрнекті афроамерикандық көшбасшылардың тобы, көбінесе Азамат соғысынан бұрын бос адамдар болғандар, бұл заңға қарсы күресу үшін «Азаматтар комитетін» құрды. Комитет өздеріне көмектесу үшін «Турге судьясының» (сол кезде осылай танымал болған) құқықтық қызметін пайдаланды. Турге 1880 және 1890 жылдары «расалық мәселе» бойынша ең бейсақты ақ радикал ретінде танымал болды және өзінің «Көзімен көргеннің жазбалары» атты газет бағанында Луизиана заңына қарсылық көрсетуге шақырды. Ол «Чикаго Республикасы» (кейін «Чикаго Күнделікті Интер-Океан» және 1872 жылдан кейін «Чикаго рекордты Herald» деп аталды) газеті үшін жазған мақалалары бүкіл елдегі көптеген газеттерде жарияланды. Осы мақалалардың нәтижесінде «Турге судьясы» афроамерикандық қауымдастықта линчелеу, сегрегация, сайлау құқығынан айыру, ақ үстемдік және ғылыми расизмді батыл айыптағаны үшін танымал болды. Нью-Орлеан қалалық комитеті Луизианадағы жаңа сегрегация заңына қарсы сот процесін жүргізу үшін оны алғашқы кандидат ретінде қарастырды. Комитет өздерінің ісін дамыта келе, Турге стратегиялық рөл атқарды, мысалы, ашық түсті, аралас нәсілді афроамерикандықтардың заңға қарсы шығуына кеңес берді. Бастапқыда танымал «Азаматтар комитетінің» жетекшісі Родольф Десдунестің ұлы Дэн Десдунес таңдалды, бірақ оның ісі қабылданбады, өйткені ол мемлекетаралық пойызбен саяхаттаған, онда сот мемлекеттік заңның қолданылмайтынын шешті. Содан кейін Гомер Плесси таңдалды. Ол штат ішіндегі пойызға мінгеннен кейін, ақ вагондан «түсті» вагондарға көшуден бас тартқандықтан тұтқындалды. Гомер Плессидің қорғауын жүргізген Турге алғаш рет Плесси ісі бойынша берген өтінішінде «түс соқырлығы» терминін қолданды. Ол бұл терминді азаматтық құқықтар үшін күресте бірнеше рет қолданған болатын. Турге «түс соқырлығы» терминін заңдық метафора ретінде алғаш рет қолданғаны туралы мәліметтер ондаған жылдар бұрын, ол Солтүстік Каролинадағы Жоғары Сот судьясы болып қызмет еткен кезде жазылған. Плесси ісі бойынша судья Джон Маршалл Харлан берген қарсылық сөзінде Тургенің заңдық өтінішінен «түс соқырлығы» метафорасын алды. Уэллс пен Барнетт 1895 жылы үйленді. 1897 жылы Плесси ісіне қатысқаннан кейін президент Уильям Маккинли оны Франциядағы АҚШ консулы етіп тағайындады. Ол Бордо қаласына кемемен барды, онда тұрды. 1900 жыл шамасында Турге АҚШ-тың адал легионының әскери орденіне, Азамат соғысының ардагерлерінің ықпалды ұйымына қосылды. Оған 13949 нөмірі тағайындалды. Турге 1905 жылдың басында қайтыс болғанға дейін Францияда қызмет етті. Ол бірнеше ай бойы ауыр сырқатқа шалдыққан, бірақ кейін жақсарды. Алайда, жақсару қысқа ғана болды және ол жедел уремиядан қайтыс болды. Бүйрек зақымдануы Азамат соғысында алған жарақатына байланысты деп есептеледі. Турге күлін Нью-Йорк штатының Мейвилл қаласындағы Мейвилл зиратына жерледі. Оның есіміне арналған 12 фут биіктіктегі граниттен жасалған обелискіге мына сөздер жазылған: «Олай болса, мені өз адамдарын жақсы көретін адам ретінде жаз».