Кіріспе

Американдық белсенді Моррис Селигман Дис-младший (16 желтоқсан 1936 жылы туған) – американдық адвокат, Алабама штатының Монтгомери қаласындағы Оңтүстік кедейлік заң орталығының (SPLC) негіз қоюшыларының бірі және бұрынғы бас сот кеңесшісі. SPLC-ті құрудан бұрын тікелей маркетинг фирмасын басқарған. Заңгер әріптесі Джозеф Дж. Левин-младшиймен бірге Дис 1971 жылы SPLC-ді құрды. 14 наурыз 2019 жылы SPLC Дис ұйымнан босатылғанын және SPLC жұмыс ортасының жағдайын бағалау үшін "сыртқы ұйымды" тартатынын хабарлады. Бұрынғы қызметкерлер Дис асыраушылыққа және нәсілдік дискриминацияға "қатысқандығын" айтты, сондай-ақ кем дегенде бір әйел қызметкер оны сексуалдық қорлауда айыптады.

Ерте өмір

Дис 1936 жылы Алабама штатының Шортер қаласында Энни Рут (Фрейзер) және Моррис Селигман Дис ағаның ұлы болып дүниеге келді, олар жалға берілген жерде мақта өсірген шаруалар еді. Оның отбасы баптист дінінде болған. Оның әкесі еврей досының құрметіне "Моррис Селигман" деп аталған. 1960 жылы Алабама университетінің заң мектебін үздік дипломмен бітіргеннен кейін Дис Монтгомериге, Алабама штатына қайтып келді және заң кеңсесін ашты.

Маркетингтік мансап

Дис Миллард Фуллермен бірге тікелей пошта және тікелей маркетинг бизнесін, «Фуллер және Дис Маркетинг тобын» жүргізді. Ол 1964 жылы Фуллерді 1 миллион долларға сатып алды, ал Фуллер оның көп бөлігін қайырымдылыққа жұмсады. 1967 жылы Дис өзінің автобиографиясында «Синциннати әуежайында қарға тосылып, жан дүниесін іздеген түнді» деп сипаттағаннан кейін, 1969 жылы компанияны «Лос-Анджелес Таймс» газетінің бас компаниясы «Times Mirror»-ға сатты. Негізгі азаматтық құқықтар заңдары қабылданғанымен, Дис азшылықтардың құқықтарына қарсы тұратын көптеген әділетсіздіктер мен ұйымдар бар екенін білді. Ол сатудан түскен қаражатты 1971 жылы заң фирмасын құруға жұмсады (кейіннен ол «Оңтүстік кедейлік заң орталығына» айналды). Дисстің бұрынғы маркетинг серіктесі Миллард Фуллер 1976 жылы «Habitat for Humanity International» ұйымын құрды және 2005 жылға дейін басшылық лауазымдарда қызмет етті.

Саяси науқандар

Дис 1972 жылы Джордж Макговерннің президенттік сайлау кампаниясының қаржы директоры болды. 1976 жылы Джимми Картердің президенттік сайлау кампаниясының ұлттық қаржы директоры болды, ал 1980 жылы Эдвард Кеннедидің президенттік сайлау кампаниясының қаржы төрағасы болды. 1962 жылы жас заңгер ретінде Дис «Лайф» журналының фотографы тіркеген оқиғада «Freedom Riders» қозғалысына шабуыл жасағаны үшін федералдық айыптауларға тап болған Клукс-Клан мүшесі Клод Хенлиді қорғады. Дис Хенлидің атынан қорғау үшін басқа адвокат 15 000 доллар сұрағанын білгенде, ол бұл жұмысты 5 000 долларға, сол кездегі Америкадағы орташа отбасылық табысқа тең сомаға ұсынды. Дистің қорғауы Хенлидің ақталуына көмектесті. Бірақ Дис кейіннен «эпифания» болғанын және Хенлиді қорғағаны үшін өкінгенін айтты. 1969 жылы Дис Мэри Луиза Смиттің өтініші бойынша Монтгомеридегі (Алабама штаты) Жас ерлер христиан қауымдастығын (YMCA) сотқа берді. Ол өзінің ұлы Винсент және жүрегін аударған інісі Эдвардтың YMCA жеке ұйым екенін және сондықтан 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның ережелеріне бағынбайтынын, ол қоғамдық орындарда нәсілдік кемсітушілікке тыйым салғандығын айтты. Бірақ Дис демалыс орындарын бөліп көрсетпеу үшін YMCA, Бесінші апелляциялық округтік соты сот төрешісінің шешімін ішінара растап, директорлар кеңесін нәсілдік интеграциялау үшін оң шаралар қолдану туралы бұйрығын бұзды. 1981 жылы SPLC және Дис Майкл Фиггерспен бірлесіп Американың Біріккен кландарына (UKA) қарсы сот процесін қозғады және Алабама штатында UKA мүшелері линчтеген Майкл Дональдтың анасы Беула Мей Дональд үшін 7 миллион долларлық үкімді жеңіп алды. Сот шешімімен UKA банкротқа ұшырады және оның ұлттық кеңсесі 51 875 долларға сатылды. Он жыл өткен соң, 1991 жылы Дис Том мен Джон Метцгерге және Ақ арийлерге қарсы тұру қозғалысына қарсы 12 миллион долларлық үкім шығарды. 2000 жылы Кен Сильверштейннің «Харперс» журналында жариялаған мақаласында Дис SPLC-ді KKK сияқты азшылықтарға қарсы күреске бағыттап, үйсіздік сияқты мәселелерге назар аудармады деп айтылды. Мақалада сондай-ақ «SPLC өткен жылы қаржы жинауға 5,76 миллион доллар жұмсады, бұл азаматтық құқықтарды бұзу құрбандарына заңдық көмек көрсетуге жұмсаған қаражатынан екі есе көп» делінген. Атлантада тұратын азаматтық құқықтарды қорғаушы адвокат және Оңтүстік адам құқықтары орталығының бұрынғы президенті Стивен Брайт 2007 жылы Дистің «алдамшы және алаяқ» екенін, ол «надан, жақсы ниетті адамдарды – оның сөздеріне сенеді және оның 175 миллион долларлық операциясына қаржылай көмек көрсетеді, орташа немесе төмен табысқа ие адамдарды пайдаланды» деп жазды.

SPLC-ден босату және зорлау туралы айыптаулар

2019 жылы SPLC Дисті белгісіз себептермен жұмыстан босатты және фирма жұмыс орнындағы тәжірибені тексеру үшін "сыртқы ұйымды" жалдамақшы екенін мәлімдеді. Жұмыстан босатуға дейін жиірмеден астам қызметкер басшылыққа "зиярат, сексуалдық қысым, гендерлік дискриминация және расизм" туралы наразылық білдірген, бұл SPLC-тің моральдық беделі мен адалдығына нұқсан келтіретін мәселелер еді. Бұрынғы қызметкер Дистің "жас әйелдерге көңіл көтерумен танымал" болғанын айтты және оның жұмыстан қуылғандығы "Дистің және SPLC басшылығының ақ емес және әйел қызметкерлерге қатысты зорлық-зомбылық әрекеттеріне қарсы қызметкерлердің наразылығы" кезінде болды.

Құрбандық жасау мақсаты

Дистің нәсілшіл ұлтшыл ұйымдарға қарсы заңдық шаралары олардың көптерін оны өлтіруге бағытталған қастандықтар жасауға ынталандырды. Осының салдарынан, ол осы топтардың бірінен көптеген өлім жалдамалары алды. 2007 жылы Дис 30-дан астам адам оны өлтіру немесе орталықты жару жоспарларына қатысқандары үшін қамауға алынғанын мәлімдеді, бірақ Монтгомери полициясының өкілі SPLC полицияны қауіп туралы хабардар еткенін білмейтінін айтты. Дис және Уильям Ф. Макмерри 2008 жылдың қараша айында IKA-ға қарсы сотта талапкердің мүддесін қорғады.

Саяси мансап

1958 жылы Дис саяси мансабын оңтүстік саясаткері Джордж Уоллесқа жұмыс істеу арқылы бастады, ол кейін Алабама штатының губернаторы болды. Бағытын өзгертетінін көрсете отырып, 1972 жылы сенатор Джордж Макговерннің ұлттық қаржы директоры, 1976 жылы президент Джимми Картердің ұлттық қаржы директоры, ал 1980 жылы сенатор Тед Кеннедидің Картерге қарсы өткен демократиялық партиясының президенттік сайлауындағы ұлттық қаржы төрағасы қызметін атқарды. 2004 жылы Дис наразылық білдіретін кандидат ретінде Сиерра клубының басқармасына сайлауға түсті, бұл үшін қол қойма жинады.

Марапаттар мен мойындау

1993 жылы ол Адам құқықтары және әлеуметтік әділеттілік саласындағы Салем сыйлығын алды. 1990 жылы Дис Уиттер колледжінен құрметті заң докторы (LL. D.) дәрежесін алды. 2006 жылы Skadden Arps заң фирмасы Алабама университетінің заң мектебімен бірлесіп, Алабама түлегі Дис құрметіне Morris Dees Әділет сыйлығын құрды. Бұл сыйлық жыл сайын "өзінің мансабын қоғамдық мүддеге қызмет етуге және әділдікті қудалауға арнаған, сондай-ақ өз жұмысымен қоғамда, штатта немесе елде жағымды өзгерістерге қол жеткізген" заңгерге табыс етіледі. 2012 жылы Америка адвокаттар қауымдастығы Диске қауымдастықтың ең жоғары наградасы – АБА медалін тапсырды. Сонымен қатар, 2016 жылдың 4 наурызында Дис Мартин Лютер Кинг кіші атындағы Зорлықсыз бейбітшілік сыйлығын алды, бұл Кингтің зорлықсыз әлеуметтік өзгерістер орталығының ең жоғары наградасы. Бұл сыйлық Дистің расизмге қарсы күрестегі жетістіктерін және зорлықсыздыққа берілгендігін таныды. 21-ші ғасырдың басында Дис университеттерде азаматтық құқықтар мен әділдік тақырыбында көптеген лекциялар оқыды. 2009 жылы ол Сан-Франциско мемлекеттік университетінің бітіру салтанатында негізгі спикер болды. "Менің Батырым" жобасы оны "Азаттық Батыры" деп таныды.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

"Өрт желісі: Моррис Диз тарихы" (1991) атты телефильмде оның ақ үстемдікшіл жеккөруші ұйымдарға қарсы күресі бейнеленді. Диздің қызметі 2008 жылы National Geographic арнасының "Inside American Terror" бағдарламасында көрсетілді.