Кіріспе
Американдық азаматтық құқық қорғаушы (1893–1955) Уолтер Фрэнсис Уайт (1 шілде 1893 – 21 наурыз 1955) – 1929 жылдан 1955 жылға дейін, ширек ғасыр бойы Ұлттық түсті адамдар қауымдастығының (NAACP) басшысы болған американдық азаматтық құқық қорғаушы. Ол нәсілдік сегрегация мен сайлау құқығынан айыруға қарсы заңдық шаралардың кең ауқымды бағдарламасын жүргізді. Ол сонымен қатар журналист, романист және эссеист болды. Уайт алғаш рет 1918 жылы Джеймс Уэлдон Джонсонның шақыруымен NAACP-қа тергеуші ретінде қосылды. Ол Джонсонның ұлттық хатшысының көмекшісі болып жұмыс істеді және Оңтүстікке барып, линчелеулер мен нәсілдік тәртіпсіздіктерді тергеді. Ақшыл терілі болғандықтан, кейде ол тергеу процесін жеңілдету және қауіпті жағдайларда өзін қорғау үшін ақ адам ретінде танылатын. Уайт 1929 жылы Джонсонның орнын басып, NAACP-ның басшысы болды, 1931 жылы ресми түрде ұйымды басқарды және 1955 жылы қайтыс болғанға дейін басшылық етті. 1934 жылы Виргин аралдары үкіметінің кеңесшілер кеңесіне кірді, бірақ 1935 жылы президент Франклин Д. Рузвельттің Оңтүстік штаттарының демократтары линчелеуге қарсы заңнаманы тоқтатуына наразылық білдіріп, оның «Жаңа саясат» бағдарламасына кедергі келтіруіне жол бермеу үшін қызметтен кетті. Уайт қоғамдық сегрегацияға қарсы күрес жоспарларын және ұйымдық құрылымын қадағалады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарулы күштерді десегрегациялау мәселесінде президент Гарри С. Трумэнмен бірлесіп жұмыс істеді және осы мақсатта атқару бұйрығының жобасын дайындады. Уайттың басшылығымен NAACP құқықтық қорғаныс қорын құрды, ол сегрегация мен сайлау құқығынан айыруға қатысты көптеген сот процестерін жүргізіп, көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Олардың арасында 1954 жылғы «Браун против Білім беру кеңесі» ісі бойынша жоғары соттың шешімі бар, ол бөлінген білім берудің теңсіздігін анықтады. Сонымен қатар, Уайт NAACP мүшелігін шамамен 500 000-ға дейін өсірді.
others with the same name
Walter Francis White (July 1, 1893 – March 21, 1955) was an American civil rights activist who led the National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) for a quarter of a century, from 1929 until 1955. He directed a broad program of legal challenges to racial segregation and disfranchisement. He was also a journalist, novelist, and essayist. White first joined the NAACP as an investigator in 1918, at the invitation of James Weldon Johnson. He acted as Johnson's assistant national secretary and traveled to the South to investigate lynchings and race riots. Being fair skinned, at times he was able to pass as white to facilitate his investigations and protect himself in tense situations. White succeeded Johnson as the head of the NAACP in an acting capacity in 1929, taking over officially in 1931, and led the organization until his death in 1955. He joined the Advisory Council for the Government of the Virgin Islands in 1934, but he resigned in 1935 to protest President Franklin D. Roosevelt's silence at Southern Democrats' blocking of anti lynching legislation to avoid retaliatory obstruction of his New Deal policies. White oversaw the plans and organizational structure of the fight against public segregation. He worked with President Harry S. Truman on desegregating the armed forces after World War II and gave him a draft for the Executive Order to implement this. Under White's leadership, the NAACP set up its Legal Defense Fund, which conducted numerous legal challenges to segregation and disfranchisement, and achieved many successes. Among these was the Supreme Court ruling in Brown v. Board of Education (1954), which determined that segregated education was inherently unequal. White also quintupled NAACP membership to nearly 500,000.
Ерте өмір
Уолтер Джордж пен Мэделин Уайттың ұлы еді. Ол туған кезде әкесі Атланта университетінде оқыған, ол бүгінге дейін Оңтүстіктің тарихи қара колледждерінің бірі ретінде танымал және почта жұмыскері болды, бұл федералды үкіметтегі беделді лауазым еді. Анасы да сол мекемеде бітіріп, мұғалім болды. (Ол 1879 жылы Маршалл Кингке тұрмысқа шығып, сол жылы қайтыс болды. Уайт отбасы Азамат соғысынан кейін азат болғандар мен Солтүстіктегі Америка миссионерлік қоғамы құрған ықпалды Бірінші конгрегациялық шіркеуге жатты. Грузиядағы барлық қара нәсілді дінге жататындардың ішінде конгрегациялықтар әлеуметтік, саяси және қаржылық жағынан ең күштілері болды. Оның жақын туыстарының барлығы ақ терілі болса, анасы Мэделин де көккөз, сары шашты еді. Анасының отбасы туралы ауызша хабарлауда оның анасының ата-анасы Дильсия, құл әйел және оның иесі Уильям Генри Харрисон болғандығы айтылады. Харрисон Дильсиядан алты бала сүйіп, кейін 1840 жылы АҚШ президенті болып сайланды, бірақ тек 31 күн қызмет етті. Мэделиннің анасы Мари Харрисон Дильсияның Харрисоннан туған қыздарының бірі еді. Ла-Гранжда құлдықта ұсталған Мари Август Уэйрдің күйеуі болды. Бай ақ адам оған үй сатып алып, төрт бала сүйіп, оларға мүлік қалдырды. Уайт пен оның отбасы негр деп танылды және Атлантаның негр қауымдастығында өмір сүрді (Уайт пен оның бауырлары 16 пайыздан аспайтын африкалық тектің мұрагерлері болғандықтан, ақ адам ретінде танылуға мүмкіндік алды). Джордж пен Мэделин Уайт балаларын мейірімділікпен, бірақ қатаңдықпен тәрбиеледі, еңбек етуге және белгілі бір тәртіпке баулыды. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде Уайт ата-анасының жексенбі күндері қатаң тәртіп сақтағанын айтады; оны бөлмесіне жауып, үнсіз дұға етуге мәжбүр ететін, соншалықты жалықтыратын уақыт болғандықтан, ол үй тапсырмасын жасауды тіледі. Әкесі Уолтерге 25 жылдан кем тарихы бар кітаптарды оқуға тыйым салғандықтан, ол 12 жасында Диккенс, Такерей және Троллопты оқыды. 8 жасында қара нәрестелерге арналған судан ішкені үшін оны қорлаған ақ балаға тас лақтырды. Дю Бойс Уайттың үлкен ағаларын Атланта университетінде оқытқан. 25 жастағы Уайт белсенді және жазушы Джеймс Уэлдон Джонсонның шақыруымен Нью-Йоркке көшіп келді. 1918 жылы ол NAACP ұлттық кеңсесінде жұмыс істей бастады. Уайт NAACP хатшысының көмекшісі болып бастады; Дю Бойс және басқа да көшбасшылар оның жасына қатысты алаңдаушылықтарын жеңді. Уайт Оңтүстіктегі линчеулерді тергеуде жасырын агент болды, ол сол кезде өте кең таралған. Өздің зор зейін қабілеті мен ақ терісінің арқасында Уайт NAACP-тің ақ бұқаралық зорлық-зомбылыққа қарсы құпия қаруы болды. Уайт NAACP тергеушісі ретінде ақ адам ретінде танылды, бұл оған жаушыл ортада қауіпсіздік пен азаматтық және адам құқықтарын бұзу жағдайларында ақ адамдармен еркін қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді. Кейде ол Оңтүстіктегі Клан ұйымдарына қатысып, линчеулерге және басқа да кісі өлтіруге қатысқандарды әшкереледі. Арканзас штатының Литтл-Рок аймағында ол бірнеше белгілі қара нәсілді отбасылардың көмегімен пойызбен қашып кетті, өйткені "ақ деп танылған" қара нәсілді адамды линчеу үшін іздеп жүргендердің қаупі болды. NAACP бұл қылмыстар туралы ақпаратты жариялады, бірақ олардың ешқайсысы жергілікті немесе оңтүстік штаттық үкіметтермен сотталмады. Халықтың сүйікті көшбасшысы болу үшін Уайт Маркус Гарвидің ықпалымен күресуге тура келді; ол шешендік өнерді меңгерді. Оның NAACP-дегі орнын басатын Рой Уилкинс: "Уайт мен естіген ең жақсы сөйлеушілердің бірі болды" деді. Өмірі бойы Уолтер Уайт сегрегация мен дискриминацияға, сондай-ақ қара ұлтшылдығына қарсы күресті. Ең бастысы, 1934 жылы Уайт пен Дю Бойс арасындағы қақтығыс соңғысының АҚШ қоғамындағы қара нәсілділердің ерікті түрде бөлінуін қолдауына байланысты болды.
Неке және отбасы
1922 жылы Уайт Гладис Пауэллға үйленді. Олардың екі баласы болды: Джейн Уайт, Бродвей мен теледидарда актриса болды; және Уолтер Карл Уайт, өмірінің көп бөлігін Германияда өткізді. 27 жыл некеде тұрғаннан кейін 1949 жылы олар ажырасып кетті. Уайт белгілі афроамерикандық құқықтар қорғау ұйымының жетекшісі болғандықтан, ажырасқаннан кейін көп ұзамай Поппи Кэннонға үйленуі үлкен дау тудырды. Поппи Кэннон – ажырасқан, оңтүстік африкалық ақ әйел, жаңадан дамып келе жатқан теледидар индустриясында байланыстары бар журнал редакторы еді. Оның көптеген қара нәсілді әріптестері мен таныстарының көңілі қалды. Бірлері оның әрқашан ақ адам болғысы келгенін айтты, ал енді біреулері ол бұрыннан-ақ ақ адам екенін мәлімдеді. Глэдис және олардың балалары Уайт пен оның екінші әйелімен байланысты үзді. Уайттың қарындасы оның әрқашан ақ адам ретінде қабылдануға тырысқанын айтты. Уайттың сөздік тарихына сәйкес, Харрисон президенттікке кандидат болуға шешім қабылдағанда, үйінде "құлдық шешектен туған балалардың" болуы саяси тұрғыдан тиімсіз болады деген қорытындыға келді. Сондықтан ол Дилсияның төрт баласын (соның ішінде Мари Харрисонды) ағасына берді. Оның ағасы оларды ЛаГрандж, Джорджияның алғашқы қоныс салушыларының бірі болған Джозеф Пойтресске сатты.
Көтерілістер мен линчтерді тергеу
Уайт өзінің сыртқы келбетін пайдаланып, Американың оңтүстігіндегі линчелеулер мен нәсілдік тәртіпсіздіктерді тергеудегі тиімділігін арттырды. Ол ақ адамдармен "бірігіп", олардың бірі сияқты сөйлесе алатын, бірақ қара адамдармен де олардың бірі сияқты сөйлесіп, олармен бірдей сезімде болатын. Мұндай жұмыс қауіпті болды: "1927 жылға дейін Уайт 41 линчелеуді, 8 нәсілдік тәртіпсіздікті және екі кең таралған еркекшілдік жағдайын тергеді, Флориданың шұбар аймақтарында, Грузияның қарағайлы ормандарында және Арканзас штатының мақта далаларында өміріне қауіп төндірді." "Ақ деп аталған адам" атты автобиографиясында ол Ку-клукс-кланға жасырын түрде кіруге шамадан тыс жақындаған кездері туралы толық бір тарауға арнады. Уайт жасырын тергеуде шебер болды. Ол ККК-ның жаңа мүшелерін іздеген досынан хат алды. ККК-ның басшысы Эдвард Янг Кларкпен хат алмасып болған соң, Кларк Уайтты оларға қосылуға қызықтыруға тырысты. Ол кезде Уайт бұл ақпаратты АҚШ Әділет министрлігіне және Нью-Йорк полициясына берген еді. Чикаго Daily News газетінен алған баспасөз куәлігі арқасында Уайт Арканзас штатының губернаторы Чарльз Хиллман Броумен сұхбаттасты, ол NAACP өкілі ретінде оны қабылдамас еді. Броу Уайтқа адамдармен танысуға көмектесетін ұсыным хат пен өзінің суретін сыйлады. Жеке басының ашылғанын білген Уайт Литтл-Рокке алғашқы пойызға отырмас бұрын Филипс округінде қысқа ғана болды. Кондуктор оған "әрекеттің қызықты бөлігі басталатын кезде" кететінін айтты, себебі олар "бұл жерде ақ болып көрсетіп жүрген сары терілі қарапайым адамды тапқан және жігіттер оны ұстап алады" дегенді естіген. Оған не істейтінін сұрағанда, кондуктор Уайтқа: "Олар онымен аяқтағаннан кейін, ол енді ақ болып көрінбейді!" деді, сондай-ақ NAACP-тің өзінің журналы "Кризис" туралы да айтты. Губернатор Броу АҚШ Пошта қызметінен "Чикаго Defender" және "Кризис" журналдарын Арканзас штатына жіберуге тыйым салуды сұрады, ал басқалары "Дифендер" журналын жергілікті деңгейде таратуға қарсы сотқа шақыруға тырысты. NAACP штат тарапынан сотталған қара нәсілді ер адамдарды заңдық түрде қорғады және істі АҚШ Жоғарғы Сотына жеткізді. Оның шешімі Элейн сот үкімдерін жоққа шығарды және сот процестерін жүргізу бойынша маңызды прецеденттерді орнатты. Жоғарғы Сот бастапқы сот процесі айыпталушылардың құқықтарына зиян келтіретін жағдайларда өткенін анықтады. Сот залында отырғандардың кейбіреулері қарулы болды, ал сыртында толқу тудырған адамдар жиналды, сондықтан сот пен қазылар алқасы қорқытылды. 79 қара нәсілді айыпталушы тез арада сотталып, толығымен ақ нәсілділерден құралған қазылар алқасымен сотталды: 12 адам кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді; 67 адам 20 жылдан өмір бойына сотталды. Ешбір ақ нәсілді адам қара нәсілділердің өліміне байланысты қудаланбады.
Линчке қарсы заңнама
Уайт федералды линчтерге қарсы заң жобаларының ынталы жақтаушысы және қолдаушысы болды, олар Сенаттағы оңтүстік демократтарының қарсылығын еңсеруге құмар емес еді. Уайт жасаған көптеген сараптамалардың бірі 1919 жылдың алғашқы алты айындағы 50 линчтің 46-сы қара нәсілділерге жасалғанын көрсетті, олардың 10-ы тірідей өртеліп өлтірілді. 1919 жылғы Чикагодағы нәсілдік қақтығыстардан кейін Уайт, Ида Уэллс Барнетт сияқты, мұндай зорлық-зомбылықтың себептері көбінесе қара нәсілді ер адамның ақ әйелді зорлағаны емес, "алдын ала үкім мен экономикалық бәсекелестік" салдары екеніне келді. Бұл тұжырым Чикаго қалалық комиссиясының да зерттеулерінен шықты; комиссия атап көрсеткендей, Оңтүстік Чикагодағы ирланд этникалық тобы қара нәсілділерге қарсы шабуылдарды бастады. Ирландтар саяси белсенді және басқа топтарға, соның ішінде Шығыс Еуропадан келген жаңа иммигранттарға қатысты аумақтық талаптарға берілді. 1910 жылдардың соңында газеттер оңтүстікте линчтердің азайып бара жатқанын хабарлады, бірақ Солтүстік және Орта Батыс қалаларындағы соғыстан кейінгі зорлық-зомбылық жұмыс және тұрғын үй үшін ардагерлер, иммигранттар және қара нәсілді мигранттар арасындағы бәсекелестік күшейгенімен артты. Ұлы көші-қон кезінде жүздеген мың қара нәсілді адамдар Оңтүстіктен Солтүстікке жұмыс іздеуге кетті. Пенсильвания темір жолы Флоридадан ғана ондаған мың жұмысшыны жұмысқа алды. Ауылдық жерлердегі зорлық-зомбылық та тоқтамады. Уайт 1918 жылы Джорджия штатының Лоундс және Брукс округтеріндегі зорлық-зомбылықты зерттеді. Ең қорқынышты жағдай – жүкті қара нәсілді әйелдің ағашқа байланып, тірідей өртелуі, содан кейін оның денесі екіге бөлініп, ішіндегі тірі баласы жерге тасталып, қауғын топ мүшелерінің бірімен тапталып өлтірілуі болды. Уайт NAACP басшысы қызмет еткен кезеңде линчтерге қарсы заң жобаларын лоббиледі. 1922 жылы "Дайердің линчтерге қарсы заң жобасы" Палатада үлкен көпшілік дауысымен қабылданды, бұл "Реконструкциядан кейін Палата қабылдаған, қара нәсілділерді линчтен қорғауға бағытталған алғашқы заң жобасы" болды. Сенат оңтүстік штаттардың бақылауында болғандықтан Конгресс Дайер заң жобасын қабылдаған жоқ, олар оған қарсы болды. Оңтүстік штаттарында қара нәсілділердің көпшілігі сайлау құқығынан айырылды, ал бұл штаттар ақ нәсілді демократтардың саяси билігінде болды. 20 ғасырдың басында штат заң шығарушы органдары сайлауға тіркелуге кедергі келтіретін және қара нәсілділерді саяси процестен шеттетуге мүмкіндік беретін дискриминациялық заңдар мен конституцияларды қабылдады. Уайт басқа да азаматтық құқықтар заңдарын демеушілік етті, олар да оңтүстік блогымен жеңіліске ұшырады: 1935 жылғы Кастиган-Вагнер заң жобасы, 1937 жылғы Гаваган заң жобасы және 1940 жылғы ВанНьюс заң жобасы. Оңтүстік штаттары Кастиган-Вагнер заң жобасын қараудан алып тастау және Гаваган заң жобасын жеңу үшін үлкен саяси және қаржылық күш-жігер жұмсады. Уайт азаматтық құқық қозғалысының белсенділері арасында одақ құруға да көмектесті, олардың көптегені 1950 жылдардан бастап қозғалысқа жетекшілік етті. Уайт кеңесшілдік көзқарастары бар екенін мойындаған әнші-белсенді Пол Робсонды сынады. "Кризис" журналының редакторы Рой Уилкинспен бірлесіп, Робсонға қарсы жазылған "Пол Робсон: жоғалған шопан" атты үнпарақ таратуын ұйымдастырды, ол псевдониммен жазылған.
Әдеби мансап
Өзінің мәдени қызығушылықтары мен ақ әдеби билік өкілдері Карл Ван Вехтен және Альфред А. Кнопфпен тығыз достығы арқылы Уайт "Жаңа негр" мәдени гүлденуінің негізін қалаушылардың бірі болды. Көптеген адамдар Гарлем Ренессансы деп білетін бұл кезең, қарқынды әдеби және көркем өнімділікке толы уақыт болды. Гарлем афроамерикандықтардың зияткерлік және көркемдік өмірінің орталығына айналды. Ол бүкіл елден, сондай-ақ жалпы Нью-Йорк қаласынан да шығармашыл адамдарды тартты. Жазушы Зора Нил Херстон Уолтер Уайтты өзінің "Ұлы күн" пьесасынан жасаған костюмдерін ұрлады деп айыптады. Уайт Херстонға костюмдерді қайтарған жоқ, ол оларды пошта арқылы бірнеше рет сұрады. Хэтти МакДэниел "Желмен бірге кеткендер" фильміндегі екінші пландағы үздік әйел рөлі үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп, Оливия де Гавилендті басып өткен 1939 жылы, Уайт оны "Том аға" деп айыптады. МакДэниел "жеті доллармен қызметші болудың орнына, жеті жүз доллар апталық табыс табуға" дайын екенін айтты; сондай-ақ, Уайттың афроамерикандықтар атынан сөйлеуге лайықтылығына күмән келтірді, себебі ол ақ терілі және тек сегізден бір бөлігі қара нәсілді болған. Уайт сыншылар тарапынан жоғары бағаланған "Флинттегі от" (1924) және "Ұшу" (1926) романдарының авторы еді. Оның "Арқан мен өртегіш: судья Линчтің өмірбаяны" (1929) атты ғылыми еңбегі линчтеуді зерттейтін кітап болды. Басқа кітаптары: "Көтеріліп келе жатқан жел" (1945, бұл екі жылдан кейін Невил Шутқа "Шахмат тақтасы" атты танымал роман жазуға шабыт берді), оның өмірбаяны "Ақ деп аталатын адам" (1948) және "Уәде етілген жерге дейінгі қашықтық" (1955). Өліміне дейін аяқталмаған "Блэкджек" романы Харлемдегі өмір мен афроамерикандық боксшының мансабы туралы болды.
Марапаттар мен құрметтер
1927 жылы Уайт Хармон сыйлығын (Уильям Э. Хармон қорының афроамерикалықтар арасындағы ерекше жетістіктері үшін сыйлығы) "Арқан мен өртегіш: Судья Линчпен сұхбат" кітабы үшін алды, бұл кітап линчеваниеді зерттейді. 1937 жылы NAACP-тың афроамерикалықтардың ерекше жетістіктері үшін берілетін Спингарн медалімен марапатталды. 2002 жылы Молефи Кете Асанте Уолтер Фрэнсис Уайтті 100 ең ұлы афроамерикалықтың тізіміне қосты. 2009 жылы Уайт Джорджия жазушыларының даңқ залына енгізілді.
Өлім
Уайт 1955 жылдың 21 наурызында Нью-Йорк қаласында 61 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.