Кіріспе

Индонезияның ұлттық эмблемасы (немесе елтаңбасы) Гаруда Панкасила деп аталады. Басты бөлігі – кеудесінде геральдикалық қалқан және аяқтарымен ұсталған рулонды ұстаған Гаруда. Қалқандағы бес белгі Индонезияның ұлттық идеологиясының бес қағидасы – Панкасиланы көрсетеді. Гаруданың тырнақтары қара түспен жазылған ұлттық ұран «Бхиннека Тунгал Ика» жазылған ақ лента рулонын ұстап тұр, оны шамамен «Бірлікте әмбебаптық» деп аударуға болады. Гаруда Панкасиланы Понтианактан келген Хамид II сұлтан Сукарноның жетекшілігімен жасаған, және ол 1950 жылдың 11 ақпанында ұлттық елтаңба ретінде қабылданды.

Тарих

Гаруда, индуист құдайы Вишнудың шәкірті болған көлігі (вахана), ежелгі Индонезияның көптеген ежелгі индуисттік буддалық храмдарында кездеседі. Мендут, Боробудур, Садживан, Прамбанан, Кидал, Пенатарран, Белахан және Сукух сияқты храмдарда Гаруданың суреттері (барельеф немесе мүсін) бейнеленген. Прамбанан храмдық кешенінде Вишну храмының алдында Гарудаға арналған жеке храм бар. Дегенмен, бүгінде храм ішінде Гаруда мүсіні жоқ. Прамбанан кешеніндегі Шива храмында Рамаяна дастанының бір эпизоды бейнеленген, онда Гаруданың немере інісі, құс құдай нәсілінен шыққан Джатайу, Ситаны Равананың қолынан құтқаруға тырысады. Белаханнан Вишнуға мініп отырған Гаруда бейнесіндегі король Айрланганың құдайлық мүсіні, ежелгі Явадан Гаруданың ең танымал мүсіні болуы мүмкін. Бүгінде мүсін Тровалан мұражайының маңызды коллекциясының бірі болып табылады. Гаруда көптеген дәстүрлер мен әңгімелерде, әсіресе Ява және Балиде кездеседі. Көптеген аңыздарда Гаруда білімнің, биліктің, батылдықтың, адалдықтың және тәртіптің символы болып табылады. Вишнудың көлігі ретінде Гаруда Вишнудың атрибуттарын да алып жүреді, олар ғаламдық тәртіпті сақтауды бейнелейді. Бали дәстүрінде Гаруда "барлық ұшатын жаратылыстардың иесі" және "құстардың ұлы патшасы" деп құрметтеледі. Балиде Гаруда әдетте бүркіттің басы, тұмсығы, қанаттары және тырнағы бар, ал денесі адам денесінен тұратын құдайлық жаратылыс ретінде бейнеленеді. Әдетте алтын және жарқын түстермен әшекейленген күрделі өрнектермен бейнеленеді, Вишнудың көлігі ретінде немесе Нага (аждаһа) жыландарымен шайқасқан сахналарда көрсетіледі. Индонезия дәстүрінде Гаруданың маңызды және құрметті орны, оны ежелгі заманнан бері Индонезияның ұлттық символы, Индонезия идеологиясы Панкасиланың бейнесі ретінде құрметтеуге мүмкіндік берді. Гаруда сонымен қатар Индонезияның ұлттық әуе компаниясының аты ретінде таңдалды – Garuda Indonesia. Индонезияның ұлттық революциясы аяқталғаннан кейін және 1949 жылы Голландияның Индонезияның тәуелсіздігін мойындауынан кейін, Индонезия Құрама Штаттарының ұлттық эмблемасын жасау қажеттілігі туындады. 1950 жылдың 10 қаңтарында Понтианак сұлтаны Хамид II координациясымен мемлекеттік портфельсіз министр ретінде Мемлекеттік мөр комитеті құрылды, төрағасы Мұхаммед Ямин, ал мүшелері Ки Хаджар Девантара, М. А. Мелкиас Агустин Пеллаупесси, Мохаммад Нацир және Раден Мас Габехи Пурбатжарака болды. Комитеттің міндеті – үкіметке ұсынылатын Индонезия Құрама Штаттарының ұлттық эмблемасының ұсыныстарын іріктеу. Мұхаммед Хатаның "Бунг Хата Менжаух" атты мемуарында айтылғандай, Кабинеттің тапсырмасын орындау үшін министр Прийоно дизайндық конкурс жариялады. Конкурс өткізілгеннен кейін финалға екі дизайн іріктелінді: біреуі Сұлтан Хамид II-нің, екіншісі Мұхаммед Яминнің жұмысы. Сұлтан Хамид II ұсынған дизайнды Халық кеңесі (ДПР) және үкімет екеуі де қабылдады, ал Яминнің дизайны Жапон империясының туынан әсер алғандай көрінген жарқыраған күннің эмблемасы болғандықтан қабылданбады. Индонезия Құрама Штаттарының президенті Сукарно және премьер-министр Мохаммад Хатта Сұлтан Хамид II-ден Гаруданың тырнақтарында ұстап тұрған қызыл және ақ лентаны "Бхинека Тунгал Ика" ұлттық ұраны жазылған ақ паршаға ауыстыруды сұрады. 1950 жылдың 8 ақпанында Сұлтан Хамид II жасаған дизайн президент Сукарноға ұсынылды. Дизайн Гаруданы антропоморфты түрінде бейнеледі, бұл ежелгі явандық, балилік және сиамдық өнердегі дәстүрлі бейнелеуге ұқсас. Алайда, ислами партиясы Масюми наразылық білдіріп, екі қолымен Панкасиланың қалқанын ұстап тұрған құстың мойны мен иығының адам тәрізді болуы тым мифологиялық екенін мәлімдеді. Сұлтан Хамид II дизайнын өңдеп, жаңа нұсқасын ұсынды, бұл жолы антропоморфты формадан бас тартып, Гаруданы бүркіт сияқты стильде бейнеледі және оны Раджавали (бүркіт) Гаруда Панкасила деп атады. Президент Сукарно бұл дизайнды министрлер кабинетіне және премьер-министр Хатаға ұсынды. AG Pringgodigdo-ның Қорғаныс және қауіпсіздік министрлігі басып шығарған "Sekitar Pancasila" кітабында жазылғандай, Сұлтан Хамид II-нің жақсартылған Гаруда Панкасила дизайны 1950 жылдың 11 ақпанында Индонезия Құрама Штаттары Министрлер кабинетінің отырысында ресми түрде қабылданды. Сол кездегі Раджавали Гаруда Панкасиласы әлі де қазіргі нұсқадағыдай басына тәж кимеген. Президент Сукарно 1950 жылдың 15 ақпанында Джакартадағы Des Indes қонақ үйінде Индонезияның ұлттық эмблемасын жұртшылыққа таныстырды. Сукарно Гаруда Панкасила дизайнын жақсартуды жалғастырды. 1950 жылдың 20 наурызында Сукарно сарай суретшісі Дулладан өзінің ұсыныстарына сәйкес бірнеше өзгерістер жасауды бұйырды, мысалы, үстіне қауырсын қосу және тырнақтарының паршаға қарай бағытын өзгерту. Сукарноның "бассыз" Гаруданың АҚШ Мүрінің үстіндегі шабұрқынға ұқсас болғандықтан қауырсын қосуды ұсынғанына сенді. Текст голланд ғалымы Брандес 1894 жылы қиратылған Ломбок сарайынан тоналған Ломбок қазынасы арасындағы көптеген лонтар қолжазбаларынан қайта жариялады, ол бұл фразаны алғаш рет жазған адам деп есептеледі. Өлең индуист және буддалық діндер арасындағы келісім туралы доктринаны жариялады: әдеби мағынасы "Түрлі болса да, екеуі де Дхармаға адал – сондықтан шындықта екілік жоқ". Дінге қатысты осы төзімділік жаңадан пайда болған Маджапахит мемлекетінің және осылайша жас Индонезия Республикасының негізі мен қауіпсіздігінің маңызды бөлігі болды. Бұл шамамен мынадай түрде берілген: "Түрлі-түрлі, бірақ біріккен" немесе ағылшын тілінде ақындық түрде: "Бірлікте әртүрлілік". Ресми индонезия тіліндегі аудармасы: Berbeda beda namun tetap satu jua.

Қолданылуы

Ұлттық эмблема Индонезия үкіметін және Индонезия министрліктерінің, ведомстволарының және мекемелерінің ресми эмблемасы ретінде қолданылады. Ол Индонезияның мемлекеттік сарайларында, ескерткіштерінде, мемлекеттік кеңселерде, ғимараттарда, сондай-ақ Индонезияның шетелдегі елшіліктерінде кеңінен танылады. Жеке кеңселер мен ғимараттарда, мемлекеттік мектептердің сыныптарында да қолданылады, президенттің және вице-президенттің суреттерінің үстінен, оларды қанаттандыратын эмблеманың тұсында орналастырылады. Әскери кемелердің алдына да орнатылады, кеменің мемлекеттік мәртебесін көрсетеді. Әрбір губернатор мен қалалардың немесе аудандардың басшылары бас киімдерінің белгісінде Ұлттық эмблеманы тағады. Президент өзімен бірге сапар шегетін барлық ұшақтарында оны пайдаланады. Әрбір министрлік, провинциялық, әскери және полиция туларының бір жағында қолданылады. Индонезияның ұлттық эмблемасы мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың эмблемаларының құрамына кіреді. Мысалы, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссияның (KPK), Бас сайлау комиссиясының (KPU), Халық қауымдастығы кеңесінің (DPR) және Өңірлік өкілдер кеңесінің (DPD) эмблемаларында қолданылады. Спортта көптеген спорт түрлері Ұлттық эмблеманы өздерінің біркелкі белгілері ретінде пайдаланады, мысалы, футболда, Индонезия ұлттық футбол құрамасына «Гаруда командасы» деген лақап есім беруге себеп болды. Дегенмен, Гаруда Панчасиланың кейбір элементтері мемлекеттік емес және үкіметтік емес ұйымдарда да қолданылады. Мысалы, Ұлы Индонезия қозғалысы партиясы (Гериндра) өзінің символының басты бөлігі ретінде Гаруда Панчасиланың басын пайдаланды. Прабово Субиантоның 2014 жылғы президенттік науқанының митингтік символы – Гаруда Мерах (қызыл Гаруда), Гаруда Панчасиланың қызыл силуэті болды, бұл ұлттық эмблеманы партиялық үкіметтік емес ұйымдардың митингтік символы ретінде пайдалануға рұқсат етуге қатысты дау мен наразылықты тудырды. Бұған қоса, Прабовоның жақтасы, музыкант Ахмад Дханидің нацистік стильдегі фашизмді еске түсіретін эстетикалық бейнеде алтын Гаруда Панчасиласын көрсеткен музыкалық видеосы да дау тудырды. Қызыл Гаруда 2019 жылғы сайлауда Прабовоның президенттік науқанының бір бөлігі ретінде қайта қолданылды.

Гаруда

Гаруда – индуизм мен буддизмде кездесетін алтын арыстан. Гаруданың қанаты, тұмсығы және тырнақтары алтын арыстанға тән, бірақ қолы мен денесі адамдікі. Гаруда Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде жиі эмблема ретінде қолданылады. Индонезияның елтаңбасында Гаруда бейнесінің пайдаланылуы, архипелаг бойында кең жайылған отарлық кезеңге дейінгі индуистік мемлекеттерді еске түсіреді, олардан қазіргі Индонезия Республикасының пайда болғаны есептеледі. Дегенмен, Явадағы ғибадатханалардағы Гаруданың дәстүрлі антропоморфты бейнесінен, Бали Гарудасынан немесе Таиландтың ұлттық эмблемасынан өзгеше, Индонезияның Гаруда Панкасиласының дизайны заманауи натуралистік стильде бейнеленген. Гаруда Панкасиланың дизайнына Жаваның таулы орманды аймақтарында мекендейтін, қорғауға алынған жаван бүркіті (Nisaetus bartelsi) шабыттандырды. Жаван бүркітінің Гаруда Панкасилаға ұқсастығы, әсіресе басындағы айқын қырқасы мен қоңырдан алтын түске дейінгі қауырсынында көрінеді. Президенттің жарлығымен жаван бүркіті Индонезияның ұлттық құсы ретінде ресми тіркелді, осылайша жойылып бара жатқан түрге жоғары деңгейде қорғау шаралары қолданылды. Ұлттық эмблема ретінде Гаруда күш пен билікті, ал алтын түс – ұлылық пен даңқты символдайды. Панкасиланың бұл қағидасы сынға ұшырады, себебі ол міндетті діни сенімді және монотеизмді талап етеді деп есептеледі. Алайда, Сукарноның мұрасын қолдаушылар бұл қағиданың мақсаты – елдің әр аймағынан келген, әртүрлі сенімдері мен діндерін біріктіру болғанын айтады (жұлдыз – осы діндер қолданатын маңызды символ).

Тізбек

Төменгі оң жақ бұрышта қызыл түсте 9 дөңгелек буыннан тұратын тізбек әйелдерді және 8 төртбұрышты буыннан тұратын тізбек ерлерді бейнелейді, олардың жалпы саны 17-ге тең. Бұл тізбек – адамзаттың бірнеше буынын көрсетеді. Ол Панкасиланың екінші қағидасымен сәйкес келеді, яғни "Әділ және мәдениетті адамзат" қағидасы. Тізбек алтын түсті, ол елдің минералдық байлығын көрсетеді, ал оның мойынсымак пішіні теңіз байлығына тікелей сілтеме жасайды, себебі ол осы суларда көптеп кездесетін теңіз інжуларынан жасалған әсем әшекейлерді еске түсіреді.

Баян ағашы

Оң жақ жоғарғы ширегінде ақ түс фонда банян ағашы (индонезия тілінде: beringin) бейнеленген. Бұл символ үшінші Панкасила қағидасына сәйкес келеді, яғни "Индонезияның бірлігі" қағидасы. Банян ағашы кең жайылған жер үсті тамырларымен және бұтақтарымен танымал. Сукарно мен ұлтшылдардың ойынша құрылған Индонезия Республикасы – Суматраның батысынан Папуаның шығысына дейінгі 38 провинциядағы миллиондаған адамдардан, көптеген этникалық қауымдар мен топтардан құралған, көптеген алыс мәдени тамырларды біріктіретін бір ел. Елдің көптеген аймақтарында өсетін бұл ағаш көп жылдар бойы Сухартоның Голкар партиясының символы болды, сонымен қатар Жаңа тәртіп дәуірінің ең танымал символдарының біріне айналды. Бұдан бөлек, ол Индонезияның туған флорасы мен ормандық ресурстарын көрсетеді.

Бұқа

Сол жақ жоғарғы төрттен білігінде қызыл түс фонда Жавандық жабайы бұқа – бантенгтің басы бейнеленген. Бұл Панчасиланың төртінші қағидасын көрсетеді, яғни "Өкілдер арасында кеңесулерден туындайтын бірліктегі ішкі даналықпен басшылыққа алынатын демократия" қағидасын. Индонезиялықтар бантенгті әлеуметтік жануар деп санағандықтан, ол демократия символы ретінде таңдалды. Бантент Сукарноның ұлтшылдарының, содан кейін оның қызы Мегавати Сукарнопутридің Индонезиялық Демократиялық Күрес Партиясының символы ретінде де қабылданды. Бұқа – Индонезияның фаунасы мен жабайы табиғатының символы.

Күріш пен мақта

Сол төменгі жағында ақ түсті фонда алтын және ақ күріш пен мақта бейнеленген. Күріштің 17 дәні және 5 мақта бүршігі бар. Бұл Индонезия халқының барлығына арналған әлеуметтік әділдік панкасиласының бесінші қағидасын көрсетеді. Күріш пен мақта – шаруашылық пен тұрмыс көрісін білдіреді.