Сандор Кишфалуди: Венгр лирика ақынының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Венгр лирикалық ақыны Сандор Кисфалуди (27 қыркүйек 1772 – 28 қазан 1844) – венгр лирикалық ақыны, оның ең басты еңбегі – «Химфидің махаббаты». Драматург ретінде аса көзге түспеген. Ол Венгрияның алғашқы романтик ақыны саналады. Ол Кароли Кисфалудидің інісі болған. Оның шығармалары Золтан Кодалымен музыкаға алынған.

Өмірбаян

Ол Зала округінің Сумег қаласында венгр дворяндық отбасында дүниеге келген. Әкесі – Михай Кисфалуди (1743–1825), жер иесі және бас судья (főszolgabíró), ал анасы – асыл әйел Анна Сандорффи (1755–1788). Ол әскери офицер ретінде мансап құруды бастады. Венада император армиясының офицері болып қызмет етті, содан кейін Миланды қорғап, Наполеонға қарсы соғысқа қатысты. 1796 жылғы маусымда Миланды қоршау кезінде Сфорца қамалында тұтқынға алынып, Францияға жеткізілді, онда ол Драгиньянға жеткізілді. Осы жерде өткізген күндері мен Джули Каролина д’Эсклапонмен танысуы туралы «Француз тұтқынында» деген күнделік жазба қалдырды. Білімді қыздың арқасында Франческо Петрарка мен француз лирикасының ықпалымен ән айта бастады. Тұтқын алмасу арқылы босатылып, қайтадан қызметке оралды, бірақ Вюртембергте әскери қызметін аяқтағаннан кейін армиядан босатылды. Оның құштар махаббат өмірі мен әдеби шығармашылығы тығыз байланысты. Отанына оралғаннан кейін, «Химфидің махаббаттары» атты өлеңдерімен (псевдониммен жазылған) венгр әдебиеті мен қоғамдық санасына енді. 32-35 жасында Венгрия Корольдігінің танымал ақыны болды. Ол венгр әдебиетінің романтизмінің негізін қалаушы және, ең бастысы, махаббат лирикасымен ұзаққа созылатын әсер қалдырды. Ол құрастырған ән құрылымы верстан (verstan) терминінде «Химфи строфасы» деп аталады. Истван Толдидің айтуынша, оның шедеврі саналатын «Химфидің махаббаттары» әндер циклымен ол «венгр әдебиетінің талғамында маңызды өзгеріс жасады» және «бұрын шіркеу және әлеуметтік форумдардың цензурасына ұшыраған махаббат поэзиясына азаматтық құқық берді». Оның бірінші әйелі – Роза Сегеди де Мезозегед (Кам, Вас округі, 6 сәуір 1774 – Сумег, Зала округі, 18 мамыр 1832), оны өзінің ең маңызды шабыт көзі деп санады. Ол ақсүйек Игнац Сегеди де Мезозегедтің (1736–1796) қызы, патша кеңесшісі, Вас округінің вице-испаны (Вас округінің орынбасары), жер иесі және асыл әйел Каталина Рости де Баркоч (1753–1787) – Рости де Баркоч әулетінен шыққан.

He was born in a Hungarian noble family in the town of Sümeg, in Zala county. His father was Mihály Kisfaludy (1743–1825), landowner and chief magistrate (főszolgabíró), and his mother was the noble lady Anna Sándorffy (1755–1788). He first started building a career as a military officer. He served in Vienna as an officer in the imperial army, and then took part in the war against Napoleon, defending Milan. In June 1796, during the siege of the Sforza Castle in Milan, he was taken prisoner of war and taken to France, where he was transported to Draguignan. He wrote about the days he spent here and his acquaintance with Julie Caroline d'Esclapon in his diary: "My French Captivity". It was thanks to the educated girl that he began to sing under the influence of Francesco Petrarca and the French lyric. He was released by a prisoner exchange and then returned to service, but after completing his military service in Württemberg, he was demobilized from the army. His passionate love life is inseparable from his literary work. Upon returning home, he burst into Hungarian literature and public consciousness with his poems entitled Himfy's Loves, which he wrote under a pseudonym. At the age of 32 35, he was already the celebrated poet of the Kingdom of Hungary. He is the founder of Hungarian literary romanticism, and he made a lasting impression mainly with his love lyrics. The song structure he created is called the Himfy stanza in the verstan. According to István Toldy, with the song cycle Himfy's Loves, which is considered his masterpiece, he "introduced a significant turn in Hungarian literary taste" and "gained civil rights for love poetry, which until then had been subject to the censorship of ecclesiastical and secular forums". His first wife was Róza Szegedy de Mezőszeged (Kám, Vas county, 6th April 1774 – Sümeg, Zala county, 18th May 1832), who he considered was his most important muse of inspiration. She was the daughter of the noble man Ignác Szegedy de Mezőszeged (1736 1796), royal counselor, vice ispán of the Vas county (alispán of Vas), landowner and the noble lady Katalin Rosty de Barkócz (1753 1787), who hailed from the ancient House of Rosty de Barkócz.