Ивонн Рейнер: Американдық режиссер, хореограф және бишінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық кинорежиссер, хореограф, биші (1934 жылы туған)

Ивон Рейнер (24 қараша 1934 жылы туған) – американдық биші, хореограф және кинорежиссер, оның осы салалардағы еңбектері күрделі және тәжірибелік деп есептеледі. Оның туындылары кейде минималистік өнер ретінде жіктеледі. Рейнер қазір Нью-Йорк қаласында тұрып, жұмыс істейді.

Ерте өмір

Ивон Рейнер 1934 жылғы 24 қарашада Сан-Франциско, Калифорнияда дүниеге келген. Рейнер ағасымен бірге Сан-Францисконың Сансет ауданында өсті, ол оны "ақ протестант жұмысшы табының отбасылары тұратын аудан" деп сипаттады. Он екі жасынан бастап ол "ақындар, суретшілер, жазушылар және итальяндық анархистердің керемет үйлесіміне тап болды". Балалық шағында әкесі оны Құрмет легионы сарайындағы шетелдік фильмдерге, ал анасы балет пен операға алып баратын. Ол Лоуэлл орта мектебінде оқыды, содан кейін Сан-Франциско кіші колледжіне түсті, бірақ бір жылдан кейін оқуды тастады. Жастық шағында сақтандыру компаниясында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеп, күнкөрісін табу үшін, Рейнер Сан-Францисконың Солтүстік жағалауындағы "Cellar" джаз клубында демалып, тікелей джаз орындаушыларымен бірге ақындардың өнерін тамашалайтын. Осы жерде ол суретші Аль Хелдпен танысты. Ол оны Нью-Йорктің әртүрлі суретшілерімен таныстырды. 1956 жылдың тамызында 21 жасында ол Хелдпен бірге Нью-Йоркке кетіп, келесі үш жыл бойы онымен бірге тұрды. Музыкант және жақын досы Дорис Казелла 1957 жылы Рейнерді заманауи биші Эдит Стивеннің би сабақтарымен таныстырды. Стивен оған алғашқы сабақта "бұрылмағандығын" айтты. Рейнер мойындайды: "Ол айтпаған нәрсе – мен екі жылдың ішінде бірте-бірте түсінетін нәрсе, яғни бұрылмау және икемсіздік, сонымен қатар ұзын арқа мен қысқа аяқтар, менің кез келген танымал би тобында өнер көрсету мүмкіндігімді азайтады". 1959 жылдан бастап ол Марта Грэм мектебінде бір жыл оқыды, онда Грэм оған: "Өзіңді әйел ретінде қабылдағанда, сен бұрыласың" деді. 1960 жылдың ортасында үшеуі Нью-Йорк студиясын жалдап, қозғалыс импровизациясымен айналысты. 1960 жылдың тамызында ол Фортимен бірге Калифорнияның Марин округіне барып, Халприннің жазғы шеберлік сабағына қатысты, бұл Фортидің ықпалынан басқа, Рейнердің ертедегі жеке би жұмысына өте маңызды болды. 1960 жылдың соңында Форти мен Рейнер Джон Кейдж теориялары негізінде музыкант-композитор Роберт Даннның Каннингэм студиясында өткізген хореографиялық семинарға қатысты. Осы жерде Рейнер өзінің алғашқы билерін жасады және орындады.

Yvonne Rainer was born on November 24, 1934, in San Francisco, California. Rainer grew up, along with an older brother, in the Sunset District of San Francisco, which she has described as "a neighborhood of white Protestant working class families". From the age of twelve, she was "exposed to the heady commingling of poets, painters, writers, and Italian anarchists." Throughout her childhood, her father took her to foreign films at the Palace of the Legion of Honor, while her mother took her to the ballet and opera. She attended Lowell High School, and after graduation she enrolled in San Francisco Junior College and dropped out after a year. In her late teens, while earning her living as a clerk typist at an insurance company, Rainer found herself hanging out at the Cellar, a jazz club in North Beach in San Francisco, where she would listen to poets accompanied by live cool jazz musicians. It was here that she met Al Held, a painter. He introduced her to various artists who were natives of New York. In August 1956, aged 21, she followed Held to New York and lived with him for the next three years. Doris Casella, a musician and close friend, introduced Rainer around 1957 to the dance classes of Edith Stephen, a modern dancer. At her first class Stephen told her that she was not very "turned out." Rainer admits, "What she didn't say was something that I would gradually recognize in the next couple of years, that my lack of turn out and limberness coupled with a long back and short legs would reduce my chances of performing with any established dance company." Beginning in 1959, she studied for a year at the Martha Graham School, where Graham notoriously told her, "When you accept yourself as a woman, you will have turn out";

In mid 1960, the three rented a New York studio and worked on movement improvisations. In August 1960, she traveled with Forti to Marin County, California to take Halprin's summer workshop, which was very important, in addition to Forti's influence, to Rainer's early solo dance work. In late 1960, both Forti and Rainer attended the choreography workshop that musician composer Robert Dunn began to conduct in the Cunningham studio based on the theories of John Cage. Here, Rainer created and performed her earliest dances.

Би және хореографиялық жұмыс

1962 жылы Райнер, Стив Пакстон және Рут Эмерсон Джадсон Мемориал шіркеуіндегі пастор Ал Карминге келіп, сол жерде өнер көрсетуді бастауға рұхсат сұрады. Шіркеу бұған дейін Клас Ольденбург, Аллан Капроу, Роберт Уитман, Джим Дайн және Том Вессельманның туындылары көрсетілген Джадсон Поэттер театры және Джадсон Көркем галереясымен танымал болған. Енді ол авангардтық би және концерттердің орталық нүктесіне айналды. Райнер биге қатысты ерекше көзқарасымен белгілі: ол "денені сюжет немесе драманы жеткізуші ретінде емес, шексіз қозғалыстардың көзі ретінде қарастырады". Ол қолданған көптеген элементтер – қайталау, тапсырмалар және беймәлімдік – кейін заманауи бидің негізгі ерекшеліктеріне айналды. 1965 жылы ол "Тюлейн драмалық шолуында" жақындағы би – "Кейбір секстеттердің бөліктері" туралы жазғанда, эссесін 2008 жылы "қайта қараған" әйгілі "Манифестсіздік" манифестімен аяқтады. 1969 жылы оның жұмысы тіл мен мағынаны жасаумен тәжірибе жасаған авангардтық басылым – 0-ден 9-ға дейінгі журналда жарияланды. Оның алғашқы хореографиялық туындысы "Үш Сати қасығы" (1961) қайталау мен дыбысты пайдаланды, онда Райнер Эрик Сатидің "Үш гимнапедиясының" сүйемелдеуімен үш бөлімнен тұратын соло би биледі. Соңғы бөлімде "фальцеттің қысқа ырғағында" қайталама "бип-бип-бип" дыбысы және "күн сарғайғанда шөп жасыл болады" деген сөз айтылды. Уақыт өте келе оның жұмысы көбірек повестволық және байланысты сөздерді қамтуға қарай бағытталды. "Жай би" (1962) – қозғалыс пен повестволықтың үйлесімі, Райнер Сан-Францискода тұрған кезде өмір сүрген көшелердің аттарын қамтитын автобиографиялық монолог айтқанда, қарапайым қозғалыстарды қайталаудан тұрды. Рейнердің ертедегі хореографиясының бір ерекшелігі – оның оқытылмаған бишілерді пайдалануға деген құштарлығы. "Біз жүгіреміз" (1963) он екі биші мен биші емес орындаушыларды қамтыды, олар көше киімдерін киіп, Берлиоздың "Реквиемінен" "Туба Мирум" музыкасымен сахнада әртүрлі еден үлгілерінде он екі минут бойы жүгірді. Оның алғашқы кешкі хореографиясы, алты бишіге арналған "Террайн" 1963 жылы Джадсон шіркеуінде орындалды. Рейнердің ең танымал туындыларының бірі – "Трио А" (1966) бастапқыда "Ақыл – бұлшықет" атты кешкі жұмыстың бірінші бөлімі болды. Оның "Трио А" тобындағы қозғалыстарды энергияны тең бөлу арқылы орындау шешімі "фразеологияға" қатысты дәстүрлі көзқарасқа қарсылық білдірді, оны қозғалысты немесе қозғалыстар тізбегін орындау кезінде энергияны бөлу тәсілі деп анықтауға болады. "Трио А" инновациясы энергияны жұмсаудың айырмашылықтарын жоюға тырысуда, бұл белгілі бір фразаның ішінде де, бір фразадан екіншісіне өту кезінде де, фразаның басында "шабуыл" және соңында қалпына келтірудің классикалық көрінісін жоққа шығарды, энергия ортада бір жерде тоқтады, мысалы, grand jeté сияқты. Бұл бес минуттық бидің тағы бір ерекшелігі – орындаушы көрермендермен көз байланысын жасамауы, ал қозғалыс бишінің көрерменге қарауына мүмкіндік берсе, көздері жұмылады немесе басы қозғалысқа қатысады. Райнер бұрынғы жұмыстарында қозғалысты оңай түсіну үшін қайталауды қолданғанмен, ол бұл шығармада қозғалыстарды қайталамауға шешім қабылдады. "Трио А" энергияны бөлу стиліне, сондай-ақ қозғалысты орындаудың бейтараптығына және аудиториямен өзара әрекеттесудің болмауына баса назар аударғандықтан, көбінесе тапсырмаға бағытталған орындау деп аталады. Бұл шығарма алғаш рет "Ақыл – бұлшықет, 1-бөлім" деп аталып, Райнер, Стив Пакстон және Дэвид Гордон бір уақытта, бірақ бірге емес, орындады. "Трио А" басқа бишілермен кеңінен оқытылып, орындалды. Райнер 40-тан астам концерттік туындының хореографиясын жасады.

In 1962, Rainer, Steve Paxton, and Ruth Emerson approached the Reverend Al Carmines at the Judson Memorial Church to ask if they could begin performing there. The Church was already known for the Judson Poets' Theater and Judson Art Gallery, which had been showing the work of Claes Oldenburg, Allan Kaprow, Robert Whitman, Jim Dine, and Tom Wesselmann. It now became a focal point for vanguard dance activity and concerts of dance. Rainer is noted for an approach to dance that treats "the body more as the source of an infinite variety of movements" than as the purveyor of plot or drama. Many of the elements she employed—such as repetition, tasks, and indeterminacy—later became standard features of contemporary dance. In 1965, when writing about a recent dance — Parts of Some Sextets — for the Tulane Drama Review, she ended the essay with what became her notorious No Manifesto, which she "reconsidered" in 2008. In 1969, her work was published in 0 to 9 magazine, an avant garde publication which experimented with language and meaning making. Repetition and sound were employed in her first choreographed piece, Three Satie Spoons (1961), a solo in three parts performed by Rainer to the accompaniment of Eric Satie's Trois Gymnopedies. The last section contained a repeated "beep beep beep in a falsetto squeak" and the spoken line: "The grass is greener when the sun is yellower." Over time her work shifted to include more narrative and cohesive spoken words. Ordinary Dance (1962) was a combination of movement and narrative, and featured the repetition of simple movements while Rainer recited an autobiographical monologue containing the names of the streets on which she had lived while in San Francisco. One characteristic of Rainer's early choreography was her fascination with using untrained performers. We Shall Run (1963) had twelve performers, both dancers and non dancers who, clad in street clothes, ran around the stage in various floor patterns for twelve minutes to the "Tuba Mirum" from Berlioz's Requiem. Her first evening length choreography, for six dancers, called Terrain, was performed at Judson Church in 1963. One of Rainer's most famous pieces, Trio A (1966), was initially the first section of an evening long work entitled The Mind Is a Muscle. Her decision in Trio A to execute movements with an even distribution of energy reflected a challenge to traditional attitudes to "phrasing," which can be defined as the way in which energy is distributed in the execution of a movement or series of movements. The innovation of Trio A lies in its attempt to erase the differences of energy investment within both a given phrase and the transition from one to another, resulting in an absence of the classical appearance of "attack" at the beginning of a phrase and recovery at the end with energy arrested somewhere in the middle, as in a grand jeté. Another characteristic of this five minute dance is that the performer never makes eye contact with the spectators, and in the instance in which the movement requires the dancer to face the audience, the eyes are closed or the head is involved in movement. Although Rainer used repetition in earlier works as a device to make movement easier to read, she decided to not repeat any movements in the piece. Trio A is often referred to as a task oriented performance due to this style of energy distribution, also for its emphasis on a neutral, or characterless, approach to movement execution and a lack of interaction with the audience. The first time the piece was performed it was entitled The Mind is a Muscle, Part 1, and was performed simultaneous, but not in unison, by Rainer, Steve Paxton, and David Gordon. Trio A has been widely taught and performed by other dancers. Rainer has choreographed more than 40 concert works.

Хореографияны таңдау

Үш теңіздік пейзаж (1961) – үш бөлімнен тұратын соло, әр бөлімі қозғалыс пен дыбыс арасындағы қатынастың әртүрлі түрлерін зерттейді. Бірінші бөлімде қара пальто киген Райнер сахна периметрімен Рахманиновтың №2 фортепиано концертінің соңғы үш минутына дейін жүгіреді, кейде жанына құлап, денесін жиырыңқы қалпында ұстайды. Екінші бөлімде ол кеңістікте баяу қозғалады, денесі толқын тәрізді спазмдармен қимылдайды. Judson Church спорт залында алғаш рет Ла Монте Янг және оның серіктері «Үстелдер, орындықтар мен скамейкаларға арналған поэма» атты туындысын орындады, олар осы заттарды спорт залының дәлізіндегі бетон еденмен сүртіп шығарды. Финал, радикалды деп есептелген, Райнердің қара пальто және жиырма метр ақ тульмен айналып, дауыстап айқайлауын және қимылдауын қамтыды. «Жер бедері» (1962) – Райнердің алғашқы толық кешкі қойылымы. Онда бірнеше бөлімдер болды, соның ішінде екі «Сөйлейтін соло», Спенсер Холсттың әңгімелері байланыссыз және бір уақытта орындалатын қозғалыстар сериясына оқылды. «Үнемі өзгеретін жоба» (1970) Уитни мұражайында орындалды, бірақ ақырында Рейнер екі жыл бойы мүше болған импровизациялық «Grand Union» тобына айналды. «Соғыс» (1970) – Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдіре отырып, Даглас колледжінде отыз адам орындаған соғысқа қарсы би. «Көшелік әрекет» (1970) – 1970 жылы АҚШ күштерінің Камбоджаға басып кіруіне қарсы наразылық білдіру мақсатымен жасалған әрекет. Ол қара лента тағып, төменгі Манхэттен көшелерімен бас иіп, бір жақтан екінші жаққа қарай иіліп жүрген үш қатар адамнан тұрды. Бұл әйел туралы әңгіме (1973) – проекцияланған мәтіндер, шаңсорғыш және матрас, тапанша және чемодан сияқты күшті мағынаға ие заттарды қолданатын би драмасы.

Кинолық шығармашылық

Рейнер кейде билеріне фильмдерден түсірілген эпизодтарды қосатын, ал 1972 жылы ол толықметражды фильмдерді түсіруге назар аудара бастады. Оның алғашқы фильмдері сюжеттік конвенцияларды ұстанбайды; керісінше, Райнердің фильмдері автобиографиялық деректер мен көркем ойлар, дыбыс пен титрлерді үйлестіре отырып, әлеуметтік және саяси мәселелерді көтеріп көрсетеді. Райнер би және өнер туралы бірнеше тәжірибелік фильмдерге режиссерлік еткен, олардың ішінде "Өнер иелерінің өмірі" (1972), "Әйел туралы фильм" (1974) және "Кристина сөйлейтін суреттер" (1976) фильмдері бар. Оның кейінгі фильмдеріне "Берлиннен сапарлар/1971" (1980), "Әйелдерге қызғанатын адам" (1985), "Привилегия" (1990) және "ҚІРҒЫН ЖӘНЕ ҚІРҒЫН" (1996) кіреді. "ҚІРҒЫН ЖӘНЕ ҚІРҒЫН" фильмі, әңгімелеу құрылымы жағынан дәстүрлірек болып табылады, бұл Райнердің өзінің сүт безінен ісік ауруымен күресу тәжірибесін көрсететін лесбиянкалардың махаббат тарихы. 2017 жылы "Өнер иелерінің өмірі" Конгресс кітапханасының Ұлттық кино реестріне енгізілген 25 фильмнің жылдық ішінен таңдалып алынды, оның "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" екені айтылды және сақтауға ұсынылды.

Биге қайта оралу

2000 жылы Райнер би және хореографияға қайта оралып, Михаил Барышниковтың «Ақ емен би жобасы» үшін «Көп жаз өткен соң құтан өледі» атты туындысын жасады. 2006 жылы Райнер Джордж Баланчиннің «Агон» пьесасының жаңаша түсіндірілуі болған «АГ Индекстік, H. M.-нің көмегімен» атты хореографиялық жұмысын қойды. Соңғы туындыларының ішінде «Spiraling Down» (2010), «Assisted Living: Good Sports 2» (2010) және «Assisted Living: Ақшаң бар ма?» (2013) бар. Бұл еңбектерде Райнер саяси, философиялық және экономикалық тұрғыдан қарастырылғанда, «тірі суреттер» мотивін зерттейді. Лондонның Raven Row галереясындағы көрмеде оның 1960 жылдардағы билерінің тікелей орындалуы алғаш рет көрсетілді, сонымен қатар оның мансабының барлық кезеңінен алынған фотосуреттер мен ноталар да ұсынылды, фильмдер көрсетілді. 2015 жылы ол Performa және The Getty Research Institute-тің тапсырысымен «Шаң тұжырымы, немесе қозғалуға ештеңе қалмағанда қалай көрінесің?» (2015) атты хореографиялық қойылымды жасап, ұсынды. Бұл қойылымда бишілер мен Райнердің өзі кез-келген уақытта оқитын саяси, тарихи және журналистік мәтіндермен үйлесім тапқан хореографиялық жұмыс болды. Бұл жұмыс Қазіргі заманғы өнер мұражайында көрсетілді, содан кейін Италияның Комо қаласындағы La Fondazione Antonio Ratti, Францияның Марсель қаласындағы Marseille Objectif Danse және Лувр сияқты Еуропалық ареналарда гастрольдік сапарда болды. Осы бидің кейінгі нұсқасы «The Concept of Dust: Continuous Project Altered Annually» деп аталды және 2016 жылы Нью-Йорктегі The Kitchen-де, ал 2017 жылы Марсель, Порту және Барселонада орындалды.

Феминизм

Феминистік жазу мен теорияны оқу Рейнерге әйел ретінде өзінің тәжірибесін зерттеуге мүмкіндік берді, сондай-ақ ол өзін мәдениет пен қоғамның бір бөлігі деп санауға келді. Рейнер бұрынғы хореографиясының «дәстүрлі» биге тікелей қарсы келетінін және мәні жағынан феминистік екенін білмеді. 1980-ші жылдары Рейнер өмірлік серіксіз болды және «басқа да сәтсіз гетеросексуалдық қарым-қатынастарға түсуден бас тартуға» бекінді. Ол Гей-парадтарға қатыса бастады және өзін «саяси лесбиянка» деп есептеді. Осы кезеңде Рейнер Нью-Йорк пен Вашингтонда Роу против Уэйд ісіне қарсы наразылық акцияларына қатысты. 56 жасында ол лесбиянка екенін мойындаудан қорқынышын жеңіп, Марта Гевермен жақын қарым-қатынасқа түсті. Олар әлі де бірге. Феминист Одри Лордтың танымал сөзі: «Мырзаның үйін мырзаның құралдарымен бұзуға болмайды». Рейнер оның теориясын жоққа шығарып: «Егер құралдарды жария етсең, бұзуға болады», – деді. Рейнер феминистік фильм !Әйелдер өнері революциясы үшін сұхбат берді. Рейнер Хилари Робинсон редакциялаған «Феминизм өнер теориясының» екінші басылымында суретші, феминист және лесбиянканың мысалы ретінде бірнеше рет еске алынады.

Тану

1990 жылы Райнер би өнеріне қосқан үлесі үшін MacArthur Fellows Program сыйлығымен (немесе "Genius Grant" аталымымен) марапатталды. 2015 жылы ол Contemporary Arts Foundation-ның Мерс Каннингэм сыйлығын алды; 2017 жылы ол АҚШ грантын алды. Ол сонымен қатар екі рет Гуггенхайм стипендиясын иеленді (1969, 1988).