Түркиядағы грузиндер: этникалық құрамы, імерхевилік субтобы, тілі (імерхеули), Артын провинциясының түпкі тұрғындары және олардың географиясы. Грузин диаспорасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркиядағы этникалық топ
Ethnic group in Turkey
Түркиядағы грузиндер – Түркия азаматтары және тұрғындары, грузин этносына жататын немесе олардан тараған адамдарды білдіреді.
Georgians in Turkey refers to citizens and denizens of Turkey who are, or descend from, ethnic Georgians.
Имерхевиандар
Имерхевиандар (шавшетиандар) – грузин тілінің имерхевиан диалектісінде (имерхеули) сөйлейтін грузиндердің этнографиялық кіші тобы. Бұл диалект көршілес аджар тілімен көптеген ортақ белгілерге ие. Имерхевиандар – Артвин провинциясының түпкілікті халқы. Бүгінде Имерхевиандардың көпшілігі өздері атаған Имерхеви аймағында тұрады. Имерхеви халқының басым бөлігі – этникалық грузиндер, олар Мейданчик (бұрын Диобани аталған) маңындағы 14 шағын елді мекенде қоныстанған. Бұл елді мекендердің түрік тіліндегі ресми және грузин тіліндегі бейресми атаулары бар. Түркиядағы грузин қауымының ішіндегі кейбір айырмашылықтарды көрсете отырып, Имерхевиандар Борчка аймағындағы грузиндерден өзге текті екенін айтады, олар аджарлықтардың біртұтас ұғымын қабылдаған. Имерхевиандар – суннит мұсылмандары және түрік қоғамымен тығыз байланыста. Олардың көпшілігі грузин және түрік тілдерін біледі.
Imerkhevians (Shavshetians) are an ethnographic subgroup of Georgians who speak the Imerkhevian dialect (imerkheuli) of the Georgian language, which shares many common features with the neighboring Adjarian. Imerkhevians are the indigenous population of Artvin Province. The majority of the Imerkhevians today live in an area they call Imerkhevi. The population of Imerkhevi is largely composed of ethnic Georgians, who inhabit 14 hamlets around Meydancık (formerly known as Diobani). These settlements have both official Turkish and unofficial Georgian names. Reflecting some internal differentiation persisting in Turkey's Georgian community, the Imerkhevians claim a different origin from the Georgians in the Borçka area, who have adopted an inclusive Adjar identity. The Imerkhevians are Sunni Muslims, closely integrated with the Turkish society. Almost all are bilingual in Georgian and Turkish.
Швенебури
Грузин тілінде "біздің" дегенді білдіретін "Чвенебури" – Грузиядан шыққан мұсылман иммигранттарының этнонимі, олар Түркияның грузин емес көпшілік аймақтарына қоныс аударған. Осылайша, "біздің" дегені – христиан грузиндерінен, мұсылман түріктерінен және Артвиннен шыққан жергілікті грузин мұсылмандарынан үш есе айырмашылығын көрсетеді. Түрік азаматтарының көпшілігі сияқты, Чвенебуридің көпшілігі де сүннит исламның ханафи мәзһабын ұстанады. Чвенебури грузиндері Ресей империясы жасаған қырғындардың салдарынан Түркияға көшіп келудің үш толқынында келді, бұл қазір Черкес геноциді деп аталады. Бірінші толқын 1828-1829 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде және одан кейін болды, сол кезде Османлы Портасы Грузияның бірнеше бөлігіндегі билігін Ресей империясына өткізді. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысының соңына дейін шағын көші-қон толқындары жалғасты, осы кезде Османлы империясы Чвенебурилерге көшіп келуге рұқсат берді. Бұл көші-қон толқынына Батуми және Карс сияқты мұсылман халқы көп болған Грузияның тарихи аймақтарынан кем дегенде 500 000 адам қатысты. Нәтижесінде Грузияның мұсылмандық көпшілік аймақтарында халық саны күрт азайды. Соңғы үлкен көші-қон толқыны 1921 жылы болды, осы кезде Түркия Кеңес республикаларымен жасалған Карс шарты арқылы Аджарияға деген талаптарынан бас тартты. Бұл соңғы толқынға сондай-ақ түрік тілді Жоғарғы Аджария мұсылмандары да қатысты. Аджариялықтар өздерінің туған жерлері бойынша да белгілі болды, мысалы Батумиден келгендер "Батумдықтар" деп, ал Кобулетиден келгендер "Чюрюксулулар" деп аталды.
Chveneburi (, çveneburi), meaning "of us" in Georgian, is an endonym of Georgian descended Muslim immigrants who had settled in non Georgian majority regions of Turkey, thus, "of us" signifies a triple distinction from Christian Georgians, Muslim Turks, and autochthonous Muslim Georgians from Artvin. As with most Turkish citizens, most Chveneburi subscribe to the Hanafi madh'hab of Sunni Islam. Chveneburi Georgians had arrived in Turkey in three waves of migration due to pogroms by the Russian Empire, in what is now called the Circassian genocide. The first wave was during and after the 1828 1829 Russo Turkish War, when the Sublime Porte consigned its sovereignty over several parts of Georgia to the Russian Empire. Minor waves of immigration followed until the end of the 1877 1878 Russo Turkish War, when the Ottoman Empire allowed Chveneburis to immigrate. This wave of immigration involved at least 500,000 people from historic Georgian regions that had considerable Muslim populations, such as Batumi and Kars. As a result, many Muslim majority regions of Georgia were left virtually depopulated. The last sizable wave of immigration was in 1921, when Turkey finally gave up its claims on Adjara in the Treaty of Kars with the Soviet republics. This last wave also involved Turkish speaking Muslims from Upper Adjara. Adjarians were also known by their places of origin, such as Batumlular for people from Batumi or Çürüksulular for people from Kobuleti.
Пресс
Түркиядағы ең маңызды грузин мәдени журналы да «Чвенебури» деп аталады. Ол 1977 жылы Швецияның Стокгольм қаласында Шалва Тевзадзе құрған. 1968 жылы «Гүржистан» кітабын жазған Ахмет Өзкан Мелашвили оны Түркияда таратады. 1980 жылы Озканды Бурсада «Боз 狼» (Боз қасқырлар) ұйымы өлтірді. Осыдан бері журналды Фәхретдин Чилоғлу басқарып келеді. 1997-2006 жылдар аралығында Осман Нури Меркан журналдың редакторы болды. Журналдың мазмұны көбінесе түрік тілінде, онда «Чвенебури» грузиндері, Грузия тарихы және әлемдегі грузиндер туралы мақалалар жарияланады. Грузияның католигі Симон Зазадзе демеушілігімен Стамбулда грузин және түрік тілдерінде «Пиросмани» журналы шығарылады.
The most important Georgian cultural magazine in Turkey also bears the name Çveneburi. It was founded in 1977 in Stockholm, Sweden by Shalva Tevzadze. It is distributed in Turkey by Ahmet Özkan Melashvili, who also wrote the book Gürcüstan (Georgia) in 1968. In 1980, Özkan was assassinated in Bursa by the Grey Wolves. Since then, Fahrettin Çiloğlu has been in charge of the magazine. Between 1997 and 2006, Osman Nuri Mercan was the editor of the magazine. The magazine's content is almost completely in Turkish, and presents articles on Chveneburi Georgians, the history of Georgia, and Georgians worldwide. Another journal, Pirosmani, bilingual in Georgian and Turkish, is published in Istanbul, sponsored by the Georgian Catholic Simon Zazadze.