Кіріспе

Хабсбургтер қызметіндегі сарбаз және генерал, Крайова және Тополь я бароны Пол Крей (Paul Freiherr Kray von Krajova und Topolya; 5 ақпан 1735 – 19 қаңтар 1804) – Жеті жылдық соғыс, Бавария мұрагерлік соғысы, Австрия-Түрік соғысы (1787–1791) және Француз революциялық соғыстары кезінде Хабсбургтер қызметіндегі сарбаз және генерал болған. Ол Жоғарғы Венгрияның Кесмарк қаласында (қазіргі Кежмарок, Словакия) дүниеге келген. 1792 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты әскери қызметтен уақытша шығып, бірақ 1793 жылы фельдмаршал принц Кобургтың өтінішімен Нидерландыдағы Хабсбургтер әскеріне қайта шақырылып, Фландрия науқанында шайқасты. 1799 жылы Италиядағы австриялық әскерлердің қолбасшысы және N.34 атқыштар полкінің полковник-меншігі болып тағайындалды, бұл рәсімдік лауазымды өмірінің соңына дейін сақтап қалды. 18 сәуір 1799 жылы Крей фельдцейгмейстер шеніне көтерілді. 1800 жылғы науқанда Крей Жоғарғы Рейндегі австриялық әскерге қолбасшылық етті, оның міндеті неміс мемлекеттері арқылы Венаға жасалатын барлық шабуылдарды қорғау болды. Француздардың шеберлігіне түсіп, ол бес тізбектей шайқаста жеңіліске ұшырады. Нейбург шайқасынан кейін француздар өзеннің екі жағалауын да басып алып, Дунай су жолының бойымен шығысқа қарай Регенсбургке дейін бақылауды жүзеге асырды. Келесі келісімде император Франциск II Крейді өзінің інісі, эрцгерцог Иоаннмен алмастырды; Крей 1800 жылдың 28 тамызында қызметтен босатылып, Венгрияның Пешт қаласына зейнетке шықты. Ол 19 қаңтар 1804 жылы онда қайтыс болды. Барлық жеңістеріне және шайқастағы қаһарлы бәсекелестігіне қарамастан, француз сарбаздары оны «Le terrible Kray, le fils cher de la victoire» деп атады, ал 1804 жылғы қоштасу рәсіміне екі тараптан да адамдар қатысты.

Ерте мансап

Крей Жоғарғы Венгрияның Кесмарк қаласында (қазіргі Кежмарок, Словакия) дүниеге келген. Ол математика және басқа да әскери ғылымдарды Шемниц пен Венада оқыды. 1754 жылы он тоғыз жасында 31-ші "Халлерштейн" атты жаяу әскер полкіне қабылданып, Жеті жылдық соғыста қатысты. 1778 жылы гранадир капитанынан майор шеніне көтеріліп, 39-шы "Прейсах" жаяу әскер полкіне ауыстырылды. Бавария мұрагерлік соғысынан кейін 2-ші Шекель шекаралық жаяу әскер полкіне подполковник болып ауысты. 1784 жылы Трансильванияда румын шаруаларының көтерілісін басып таңбалады. Крей 1787-91 жылдардағы түрік соғыстарында қызмет етті. 1788 жылдың 10 мамырында ол Трансильвания шекарасында Осман Пазвантоғлу мен Кара Мустафа-паша басқарған 5 мыңнан астам түрік әскерін жеңді. Кейін Крайова бекінісін алуға жетекшілік етті; осыған байланысты 1789 жылдың 21 желтоқсанында Мария Терезия әскери орденінің рыцарь кресімен марапатталды. Келесі жылдың мамырында Крей генерал-майор шеніне көтеріліп, император Иосиф II оған "Фрайерр фон Кражоу унд Тополя" атағын берді. 1787-1791 жылдардағы Австрия-Түрік соғысында Петрожень мен Вулкан өткелінде белсенді қызмет атқарды.

Бірінші коалицияның соғысы

1790 жылы генерал-майор шеніне көтерілді, үш жылдан кейін Крей Фландрия және Австриялық Нидерландта әрекет ететін, Принц Кобург басқаратын одақтастардың алғы шептік құрамасына қолбасшылық етті. Ол Фамар, Менен, Виссембург, Шарлеруа, Флерюс шайқастарында және Фландрия жорығындағы француз республикасының әскерлерімен болған дерлік барлық шайқаста өзін ерекше көзге көрсетті. Сонымен қатар, ол 16 қыркүйекте Лимбургте болған шайқаста француз дивизиясының генералы Жорданды жеңді. Одан кейін ол түрлі шайқастарда, соның ішінде 24 тамызда Амбергте жеңіске жетті, ал Вюрцбург шайқасында дивизия командирі ретінде Австрияның эрцгерцогы Карлдың жеңісіне үлкен үлес қосты. 19 қыркүйекте ол сол кездегі ең қабілетті және батыл француз командирлерінің бірі – өлімге қиналған дивизия генералы Франсуа Северин Марсо Дегравьерді тұтқындады; ол оның денесін Бефлен гусарларының №35 құрметті қарауылымен француз қатарларына қайтарды.

Екінші коалиция соғысы

1799 жылы Италияда Крей басшылық етті және Ломбардия жазығын француздардан қайтарып алды. 26 наурызда Легнаго шайқасында қарсыластарын жеңіп шықты. 5 сәуірде Магнано шайқасында француздарды жеңгені үшін Фельдзегмайстер (артиллерия генерал-лейтенанты) шеніне көтерілді. 6 қарашада Нови-Лигуреде француздармен болған екінші шайқаста жеңіліске ұшырады. Келесі жылы ол Жан Мороға қарсы Рейн өзені бойында басшылық етті. Стокках, Месскирх, Биберах, Ильер өзені және Хохштадт шайқастарындағы жеңілістері салдарынан Крей Ульм қаласына кері шегінді. Бірақ, Мороның қанатын айналып өту арқылы шеберлікпен Богемияға қашып құтыла алды. Крей 1804 жылғы 19 қаңтарда Венгрияның Пешт қаласында қайтыс болды.

Комментарийлер

Крей ескі австрия армиясының ең көрнекті өкілдерінің бірі болды. Қолданыстан қалған жүйеге байланғандықтан және соғыстың өзгерген жағдайларын әдетінен сезе алмайтындықтан, ол жеңіліске ұшырады, бірақ оның жаулары оны батыл, шебер және ақкөңіл қарсылас ретінде жоғары бағалады. Альтенкирхен шайқасында (1796) қайтыс болған Марсоға оның күтім жасағаны мәлім, және жас республика генералының қорымға қосылу рәсімінде Крей мен оның штабының ақ киімдері француз армиясының көк түсті киімдерімен үйлесті.