Кіріспе

Карл Фрайхерр Мак фон Лейберих (25 тамыз 1752 – 22 желтоқсан 1828) – австриялық әскери қолбасшы. Ол ең әйгілісі 1805 жылғы Ульм шайқасында Наполеонның Ұлы армиясына жеңілген австриялық әскерлердің командирі ретінде танылады.

Ерте мансап

Карл Мак Ансбах княздығындағы Неннслинген қаласында дүниеге келді. 1770 жылы ол австриялық атқыштар полкіне қосылды, онда оның емісі Георг Вильгельм Лейберих эскадрилья командирі болды, жеті жылдан кейін офицер атанды. Бавария мұрагерлік соғысының қысқа мерзімінде ол граф Кинский штабында қызмет етуге таңдалды, оның басшылығымен және кейіннен бас қолбасшы фельдмаршал граф Лейсидің басшылығымен ол үлкен жұмыс істеді. 1778 жылы ол бірінші лейтенант, ал 1783 жылы генерал-квартирмейстер штабының капитаны болды. Австрия армиясының сол кездегі ең көрнекті сарбазы граф Лейси өзінің жас көмекшісіне жоғары баға берді. 1785 жылы Мак Кэтрин Габриэльге үйленді және Мак фон Лейберих атымен дворян титулы алды. Түрік соғысында ол штабта жұмыс істеді, 1788 жылы император Иосиф II-нің майоры және жеке адъютанты, ал 1789 жылы подполковник болды. 1789 жылы Белградты шабуылдағанда көзге түсті. Осыдан кейін көп ұзамай Мак пен сол кездегі бас қолбасшы Эрнст Гидеон фон Лаудон арасындағы келіспеушіліктер Мактың әскери сот талабына әкелді; Мак майданнан кетті, бірақ полковник шені (1789) мен Мария Тереза орденін алды. 1790 жылы Лаудон мен Мак татуласып, қайтадан бірге жорыққа шықты. Осы науқандар кезінде Мак бас жарақат алды, одан толыққанды айығуға ешқашан мүмкіндік болмады. 1793 жылы ол Нидерландыда қолбасшылық еткен Саксен-Кобург принці Жосияның генерал-квартирмейстері (штаб бастығы) болып тағайындалды және келесі науқанмен өзінің беделін арттырды. 1793 жылғы 1 наурыздағы шайқаста алғашқы жеңістерін оддаған Австрияның жас эрцгерцогы Карл шайқастан кейін: «Біз ең алдымен полковник Макке осы жетістіктері үшін алғыс айтуымыз керек» деп жазды.

Француз революциялық соғыстары

Мак қайтадан Неервинден шайқасында көзге түсіп, Кобург пен Дюмурье арасындағы келіссөздерде жетекші рөл атқарды. Ол генерал-квартирмейстер қызметін жалғастырды және курасиер полкінің титулды бастығы (инхабер) болды. Фамарда жарақаттанды және 1794 жылы генерал-майор шеніне көтерілген соң қайтадан активтік қызметке кірісті. 1793 жылғы наурыз-сәуір айларындағы бастапқы жетістіктер Макқа байланысты болғанымен, коалициялық одақтастардың толық сәтсіздігі де оның есебінен болды, бірақ бұл саяси және әскери факторларға байланысты еді, оған бақылау жоқ еді. Ол әскери ортада жағдайын жоғалтты, император (қазіргі Франциск II) ғана оның қолдаушысы болып қалды. 1797 жылы Мак фельдмаршал лейтенанты шеніне өрледі, ал келесі жылы императордың тікелей өтінішімен Неаполь армиясының басшылығын қабылдады. Жаңа басқару құрамының француз революциялық әскерлеріне қарсы нашар дайындығы және өз әскерлерінен өлтіру қаупі туғандықтан Мак басшылықтан бас тартып, француз лагеріне паналады. Бастапқыда оған өз еліне қайта оралу уәдесі берілгенімен, Наполеон оны әскери тұтқын ретінде Францияға жіберуді бұйырды.

Үшінші коалицияның соғысы

Екі жылдан кейін ол Парижден жасырын қашып кетті. Оның сөз бергенін бұзғаны туралы айыптаулар болды, бұл оның джентльмен және офицер ретіндегі ар-намысына тиетін ауыр айып еді (1911 жылғы «Британника энциклопедиясының» он бірінші басылымындағы оның өмірбаянының анонимді авторының пікірінше, бұл айып жалған болған). Ол бірнеше жыл бойын жұмыс істемеді, бірақ 1804 жылы, Австрия сарайындағы соғыс партиясы Карл архиепископтың бейбітшілік саясатына қарсы тұру үшін генералға мұқтаж болғанда, Мак армияның генерал-квартирмайстері болып тағайындалды, сонымен қатар Франциямен соғысқа дайындалу тапсырмасы берілді. Ол қолдағы уақытта әскерді реформалау үшін бар күшін салды, ал 1805 жылғы соғыс басталғанда Германиядағы номиналды бас қолбасшы, Австрияның Эсте архиепископы Фердинанд Карл Иосифтің генерал-квартирмайстері болды, ол өзі әскери істе тәжірибесіз еді. Осының салдарынан Мак Баварияда Наполеонға қарсы тұрған әскердің нақты жауапты қолбасшысы болды, бірақ оның лауазымы нақты белгіленбеген еді және басқа генерал-офицерлер оның билігіне аз құрметпен қарады. Сонымен қатар, Габсбург әскерінің қайта құрылуы толыққанды болған жоқ; Мак Карлдың кейбір жаңалықтарын енгізуді таңдады, ал басқаларын назарға алмады. Оның өзінің әлсіздігі мен шешімсіздігі штабтың сенімін қамтамасыз етпеді. Ульм шайқасына дейін болған науқанда Мактың Вена саясатын жиі өзгертуі, тіпті оның өзінің шешімдері де бұрыннан әлсіз болған қолбасшылық құрылымды одан әрі күлдіретін болды. 1805 жылғы қазанда Ульмде ол бүкіл әскерін Наполеонға тапсырды. Оның бірнеше офицерлері, соның ішінде Шварценберг князі, француз қорғанысын атты әскер шабуылымен бұзып, қашып кетті, бірақ Австрияның жоғары командасының көп бөлігі 25 000 сарбаз, 18 генерал, 65 зеңбірек және 40 тумен бірге тұтқынға алынды. Генерал-офицерлер Франциямен соғысқа қатыспауға міндеттеме беретін сөз берді, бұл Габсбург командирлерінің көп бөлігін Жоғарғы Дунайдағы алдағы науқанға қатысу мүмкіндігінен айырды. Аустерлиц шайқасынан кейін Мак әскери сотта қорқақтық жасағаны үшін айыпталды. Ол шенінен, полкінен және құрметтерінен, әсіресе Мария Тереза орденінен айырылды және екі жылға түрмеге қамалды. 1808 жылы босатылғаннан кейін, ол 1819 жылға дейін салыстырмалы түрде беймәлім өмір сүрді, содан кейін одақтастардың толық жеңісі бұрынғы апаттардың естелігін жойған кезде, Шварценберг князінің өтініші бойынша армияға фельдмаршал лейтенанты және Мария Тереза орденінің мүшесі ретінде қайта қабылданды. Ол 22 қазан күні 1828 жылы С. Пёльтенде қайтыс болды. Мак Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік» романының бірінші томының екінші кітабында қысқаша кейіпкер ретінде пайда болады.

Сыртқы көздер

Ph. D. диссертациясы: Грамм, Э. Р.: "Бақытсыз Мак. Карл Мак фон Лейберихтің өрлеуі мен құлдырауы" http://othes.univie.ac.at/480/1/02 05 2008 7500647.pdf