Збараж – Украинаның Тернополь облысындағы қала. Галиция тарихында маңызды орын, "От пен қылыш" романында сипатталған. Тарихы, халқы, мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канададағы қоғамдастық
Тернополь облысы, Украинадағы қала
the community in Canada
City in Ternopil Oblast, Ukraine
Збараж (Збараж; Zbaraż;) – Украинаның батысындағы Тернополь ауданы, Тернополь облысындағы қала. Ол Галисия тарихи аймағында орналасқан. Збараж қаласы Украинаның қалалық бірлестіктерінің бірі – Збараж қалалық әкімшілігіне орталық болып табылады. Халық саны:
Zbarazh (Збараж; Zbaraż; ) is a city in Ternopil Raion, Ternopil Oblast, western Ukraine. It is located in the historic region of Galicia. Zbarazh hosts the administration of Zbarazh urban hromada, one of the hromadas of Ukraine. Population:
Збараж – Генрих Сенкевичтің "От пен қылышпен" (1884) романындағы оқиғалардың орын алатын жерлерінің бірі, онда ол Збараж қамалының егжей-тегжейлі сипаттамасын береді. Белгілі еврей тұрғындарының ішінде Збараж раввині Зев Вольф, әнші Вельвел Збаржер және жазушы Ида Финк болды.
Zbarazh is one of the settings of Henryk Sienkiewicz's novel With Fire and Sword (1884) in which he gives a detailed description of the famous Siege of Zbarazh. Notable Jewish residents included Rabbi Zev Wolf of Zbaraz, the singer Velvel Zbarjer and the author Ida Fink.
Тарих
1211 жылы Русьтің мықты бекінісі ретінде алғаш рет тіркелген Збараж, 14 ғасырдың соңында Гедимин әулетінен шыққан Збараски князьдерінің орталығына айналды. Қазіргі Збараж қаласының жанында ежелгі қамалдың қираған қалдықтары сақталған. 1569 жылғы Люблин униясынан кейін Збараж Польша Корольдігінің Кременіец уезі мен Волынь воеводствосының құрамына кірді. Польшаның бірінші бөлінісінен (1772) кейін қала Габсбург монархиясының билігіне өтті және 1918 жылға дейін Галиция провинциясында болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Шығыс Галицияда поляк-украин соғысы болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Збараж Польшаға қайтарылды және Тарнополь воеводствосының уездік орталығы болды. Екінші Польша Республикасы тұсында халық саны 8 мыңға жетті, оның ішінде еврей, поляк және украин қауымдастықтары өмір сүрді. 1941 жылдың 4 шілдесінде Збараж неміс әскерлерімен басылып алынды, бірақ оккупациялық билік орнамай тұрып, украин ұлтшылдары 20 еврейді өлтіріп, екі синагогды өртеп тастады. Кеңес әскерлерінің де қаза болғандары бар. Неміс басқыншылығы кезінде еврей халқының саны 3000-нан 5000-ға дейін өсті, себебі Батыс Польшадан келген босқындар қалаға келді. 1941 жылы неміс қауіпсіздік полициясы Любианка ормандығында 70 еврейді өлтірді. 1942 жылы Збаражтан шамамен 3000 еврей төрт рет Бельзек өлім лагеріне жіберілді, кейде Тарнополь арқылы. Қазан айында бір топ еврей Львовтағы Яновская көшесіндегі лагерьге, ал қалғандары Збаражда өлтірілді. Содан кейін немістер 2000 еврей үшін гетто құрды. Геттодағы әр бөлмеде 20-ға жуық адам тұрды. Тағы депортациялар болады деп күтіп, еврейлер жасырынуға тырысты. Бірақ қараша айында тағы 1000 еврей Бельзекке жіберілді. 1942-1943 жылдардың қысында көптеген еврейлер аштықтан және аурудан қайтыс болды. Басқалары жұмыс лагерлеріне жіберілді. 1943 жылдың сәуір айында Збараж теміржол станциясының жанында тағы 1000 еврей өлтірілді, ал маусым айында неміс және украин полициясы қалған жүздей еврейді атып тастады. Одан кейін немістер мен украиндықтар орманға жасырылған еврейлерді іздеді. Соғысқа дейін қалада тұрған 3000-ға жуық збараждық еврейдің тек 60-ы ғана аман қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала Кеңес Одағының құрамына қосылды. Жергілікті поляктарды қайтарылған аймақтарға көшіруге мәжбүр етті, ал кеңес билігі қирату процесін бастады. Қазір Збараж Украинаның бір бөлігі. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Збараж Збараж ауданының әкімшілік орталығы болды. Украинаның әкімшілік реформасы аясында 2020 жылдың шілдесінде аудан таратылды, нәтижесінде Тернополь облысының аудандарының саны үшке дейін азайды. Збараж ауданының аумағы Кременіец және Тернополь аудандары арасында бөлісті, ал Збараж Тернополь ауданына қосылды.
First attested in 1211 as a strong Ruthenian fortress, Zbarazh became a seat of the Gediminid princes Zbaraski towards the end of the 14th century. Ruins of the original castle are extant in the vicinity of modern Zbarazh. Following the 1569 Union of Lublin, Zbarazh became part of Kingdom of Poland's Krzemieniec County and Volhynian Voivodeship. After the first partition of Poland (1772), the town was seized by the Habsburg monarchy, and remained in the province of Galicia until 1918. In the immediate post World War I period, a Polish–Ukrainian War took place in Eastern Galicia. After the conflict, Zbarazh returned to Poland, becoming the seat of a county in Tarnopol Voivodeship. In the interbellum Second Polish Republic, it had the population of 8,000, with Jewish, Polish and Ukrainian communities. Zbarazh was occupied by the Germans on July 4, 1941, but before the occupation authority was in place, Ukrainian nationalists instigated a pogrom that murdered twenty Jews and burned two synagogues. Soviet prisoners of war were also killed. By the time of the German invasion, the Jewish population of around 3000 had swelled to around 5000 because of refugees from western Poland. Later in 1941, the German security police murdered 70 Jews in the Lubianka Forest. In 1942, around 3000 Jews were sent from Zbarazh to the Belzec killing camp on four occasions, sometimes by way of Tarnopol. In October, some Jews were sent to the Janowska Street camp in Lwow and others were killed in Zbarazh. After that, the Germans established a ghetto for the 2000 Jews from Zbarazh and neighboring areas that had been sent to the town. About 20 people shared each room in the ghetto. In the expectation of further deportations, some Jews found hiding places. Nonetheless, in November, another 1000 Jews were sent to Belzec. During the winter of 1942 43, many Jews starved and died from disease. Others were sent to slave labor camps. In April 1943, another 1000 Jews were murdered near the Zbarazh railway station, and in June, German and Ukrainian police shot the remaining few hundred Jews. After that, Germans and Ukrainians hunted down Jews who were hidden in the forests. Only about 60 Zbarazh Jews of the 3000, who had lived in the town before the war survived. After World War II, the town was annexed by the Soviet Union. Local Poles were ordered to move to the Recovered Territories, and Soviet authorities began a process of devastation. Now Zbarazh is part of Ukraine. Until 18 July 2020, Zbarazh served as an administrative center of Zbarazh Raion. The raion was abolished in July 2020 as part of the administrative reform of Ukraine, which reduced the number of raions of Ternopil Oblast to three. The area of Zbarazh Raion was split between Kremenets and Ternopil Raions, with Zbarazh being transferred to Ternopil Raion.
Қызықты орындар
Ғасырлар бойы Збараж Збараски отбасының иеліктерінің астанасы болды. Әулеттің тармағы тоқталғаннан кейін қала Вишневецки отбасына өтті. Ол сондай-ақ Потоцкий отбасының да меншігінде болды. Жаңа Збараж қамалы 1626–31 жылдары голландиялық архитектор ван Пейен жобалаған, ол Скамоцциге ұқсас итальяндық палладиандық стильдегі князь Жереми Вишневецкийге арналған. Қамалдың бір бөлігі 18 ғасырда қайта жаңартылды. Осы отбасы үшін Вишневец қаласында сарай салынды. Збаражда бірнеше тамаша шіркеулер сақталған, олардың ішінде Құтқарушы шіркеуі (1600) және Бернардин монастыры (1627) ерекше аталады. Збараж қамалын қырым татарлары екі рет қоршады (1474, 1589). Екінші қоршаудан кейін 1626 жылы жаңа қамал аяқталды. 1649 жылы Хмельницкий көтерілісі кезінде қаланы казактар мен олардың татар одақтастары қоршады. Польша әскері Жереми Вишневецкийдің басшылығымен (10 шілде – 22 тамыз) 43 күн бойы қорғады, бірақ олар қамалды жаулап алмады. Жергілікті католик шіркеуінің құрылысына XVII ғасырдың ортасында Януш Вишневецкий қаржы жұмсады. 1675 жылы Осман түріктерімен қиратылған шіркеу 1755 жылы жаңа монастырьмен бірге қайта салынды. Шіркеудің негізгі бөлігінде Адам Мицкевичтің туғанына 100 жыл толуына арналған ескерткіш тақта орнатылған. Соғыс аралық кезеңде Збараж бернардин монахтары орта мектеп ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шіркеу мен монастырь қираған жоқ. Монастырь ғимаратында алғаш аурухана, кейін зауыт орналасты, ал шіркеу қоймаға айналдырылды. Польша тұрғындары кейбір мүліктерді сақтап алып, 1945 жылы Польшаға шығарып кетті. Қазіргі таңда бұл мүліктер Лежайск, Ржешув және Альверниядағы Бернардин шіркеулерінде сақтаулы. Коммунистік режим құлағаннан кейін шіркеу монахтарға қайтарылды. Алғашқы қызмет 2000 жылдың 3 қыркүйегінде өтті.
Throughout the centuries, Zbarazh was the capital of the properties of the Zbaraski family. After the line had ended, the town was transferred to the Wiśniowiecki family. It also belonged to the Potocki family. The new Zbarazh Castle was designed for Prince Jeremi Wiśniowiecki in a post Palladian Italian idiom similar to Scamozzi's by the Dutch architect van Peyen in 1626–31. The castle was partly rebuilt in the 18th century. A palace constructed for the family is located in the nearby town of Vyshnivets. Zbarazh also preserves several remarkable churches, notably the Saviour Church (1600) and the Bernardine Monastery (1627). The Zbarazh Fortress was twice besieged by the Crimean Tatars (1474, 1589). After the second siege, a new castle was completed in 1626. In 1649, during the Khmelnytsky Uprising, the castle was besieged by the Cossacks and their Tatar allies. Defended for 43 days by Polish troops under Jeremi Wiśniowiecki (10 July–22 August), it was not captured. The local Roman Catholic church was funded in the mid 17th century by Janusz Wisniowiecki. Destroyed by the Ottoman Turks in 1675, it was rebuilt in 1755, together with a new monastery. In the main nave of the church there was a commemorative plaque in memory of the 100th birth anniversary of Adam Mickiewicz. In the interbellum period, Bernardine monks from Zbaraz operated a middle school here. Neither the church and monastery were destroyed during World War II. In the monastery a hospital, later a plant were located, while the church was turned into a warehouse. Some items were saved by the Polish residents, who removed and took them to Poland in 1945. Currently, these items are kept in Bernardine churches in Leżajsk, Rzeszów and Alwernia. After the collapse of the Communist period, the church was handed back to the monks. A first service took place on 3 September 2000.