Кіріспе

Тироль мейрамханашысы және патриот Андреас Хофер (22 қараша 1767 – 20 ақпан 1810) – Тироль мейрамханашысы және мал төлеткіш болған. 1809 жылы Бесінші коалиция соғысы кезінде Наполеон мен Бавария басқындығына қарсы Тироль көтерілісінің жетекшісі атанды. Кейін тұтқындалып, атылуға кесілді. Хофер бүгінге дейін халық қаһарманы, азаттық күрескері және австриялық патриот ретінде құрметтеледі. Оның шөбересі Андреас Хофер, дін қызметкері Генрих Майер басқаратын нацистік Германияға қарсы маңызды қарсылық топтың мүшесі болды.

Өмір

Андреас Хофер 1767 жылы Габсбургтердің Тироль аймағындағы Пассейердегі Сент-Леонгард қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Sandhof қонақүйінің иесі болған, ал Андреас осы мекемені мұраға алғанда оның жолын жалғады. Ол сонымен қатар Солтүстік Италияда шарап және жылқы саудасымен айналысып, итальян тілін үйренді. Анна Ладёрнерге үйленді. 1791 жылы Тирольдің жері бойынша жиналысқа сайланды. Немец тілінде ол «Wirt» (қонақүйші) деп белгілі болды және содан бері «Sandwirt» деп аталды. Француздарға қарсы үшінші коалиция соғысында ол снайпер болып, кейіннен Австрия императорлық және корольдік армиясында милиция капитаны болды. Австрия жеңілгеннен кейін Тироль 1805 жылғы Прессбург шартына сәйкес Францияның одақтасы – Бавария Корольдігіне берілді. Министр Максимилиан фон Монтгеластың қатаң шаралары мен Бавария армиясына мәжбүрлеп алыну кезінде Хофер Баварияға қарсы қозғалыстың жетекшісіне айналды. 1809 жылдың қаңтар айында ол Австрия императоры Франциск I-ден болашақ көтеріліс үшін қолдау сұрау үшін Венаға барған делегация құрамында болды. Император қолдауға уәде берді және делегация үйіне қайтты. Хофер көтерілісті жасырын түрде ұйымдастыра бастады, ауылдарды аралап, жергілікті қонақүйлерде соғыс кеңестерін өткізді. Ол осыншалықты көп саяхаттап жүргендіктен, хаттарына «Андреас Хофер, қайда болсам сол жерден» деп қол қойған, ал оған жауап хаттары «ол қайда болса да» деген мекенжаймен жіберілген. Сонымен қатар, Альп тауларының басқа аймақтарында да басқа жетекшілер өз күштерін ұйымдастырды. Хофер Пассейер аңғарындағы милиция жасағының басшысы болды.

Қарулы көтеріліс басталады

Тироль көтерілісі 1809 жылғы 9 сәуірде Инсбрукте басталды. Алдыңғы түні ұйымдастырушылар көтеріліс басталуының белгісі ретінде Инн өзеніне арап шаңын тастады; қала және Инн аңғары бойымен жүзіп, көтерілісшілерді ескертті. Шіркеу қоңыраулары мылтықтармен және шаруашылық құралдарымен күресуге адамдарды шақырды. Олар көп ұзамай Баварияның кішкентай гарнизондарын басып алып, аймақтан өтіп бара жатқан француз жаяу әскерінің колоннасын таңқалдырды. 11 сәуірде Тирольдік жасақтар Стерцингте Бавария күштерін жеңіске жеткізіп, түске дейін Инсбрукты басып алды. Француз күштері Бреннер өтегі арқылы келгенімен, біріккен француз-бавариялық жасақ келесі түнде қарсы шабуыл жасады, бірақ тирольдіктер Хофер мен оның одақтастары 13-інің таңында жеңіске жеткенге дейін Бергизельдің бірінші шайқасында олармен шайқасты. Генерал Иоганн Габриэль Шастелер де Курсель басқаратын австриялық әскерлер Тироль астанасына кіріп, Жозеф Хормайр басқаратын уақытша үкімет құрды, ал Хофер оңтүстікке жылжып, Боцен және Трент қалаларын басып алды. Наполеон Тюгенхаузен, Абенсберг, Экмюль және Ратисбон шайқастарында Австрияның архиегерцогы Карлдың әскерлерін жеңгеннен кейін, көтеріліс жемісті болады деген үміттер азайды. Содан кейін австриялық әскерлер Тирольден шығып, Хофер тауларға қайта шегінуге мәжбүр болды. Француз маршалы Франсуа Жозеф Лефевр Тироль майданын басқарды, ал 13 мамырда Карл Филипп фон Вреде басқаратын бавариялық және саксондық күштер Вёргльде болған қанды шайқаста австриялықтарды жеңді. Бавариялықтар 19 мамырда Инсбрукты қайта басып алды. Бірақ олардың француз одақтастары кеткеннен кейін, көтеріліс қайтадан жанданды.

Хофер командалық міндетін атқарады

Хофер Йозеф Спекбахер және Иоахим Хаспингер сияқты басқа да басшылардың қолдауымен Тироль көтерілісінің тиімді бас қолбасшысы болды. Ол шамамен 20 мың тирольдік және австрия армиясының шегінуінен кейін оларға қосылған бірнеше жүз австриялық сарбазды басқарды. 1809 жылдың 25-29 мамырындағы Бергизельдің екінші шайқасында Хофердің әскері бавариялықтарды тағы да жеңіп, оларды елден қуды және 30 мамырда Инсбрукты қайта басып алды. 29 мамырда Хофер император Францисктен Тирольді беруді көздейтін ешқандай бейбіт келісімге қол қоймауға уәде берген хат алды. Австриялық интендант Тирольді басқаруға кірісті, ал Хофер үйіне оралды. Бірақ Наполеон 6 шілдеде Ваграм шайқасында австриялық әскерді қайта жеңді. Знайм келісімі Тирольді Баварияға қайтаруға әкеп соқты. Наполеон Тирольді басып алу үшін 40 мың француз және бавариялық әскер жіберді, олар Инсбрукты қайта басып алды. Хофер көп ойланбастан қайтадан шайқасқа түсті. Француздар оның басына сыйақы белгіледі. 13-14 тамыздағы Бергизельдің үшінші шайқасында Хофердің тирольдіктері 12 сағатқа созылған шайқаста маршал Франсуа Жозеф Лефеврдің француз әскерін жеңді. Тирольдіктер Инсбрукты қайта басып алды. Хофер өзін Тирольдің императорлық комиссары деп жариялады және екі ай бойы Австрия императорының атынан Хофбургтен елді басқарды. Ол жаңа заңдар мен салықтарды жариялады және өз монеталарын шығарды. Сонымен қатар, ол көмек сұрау үшін екі адамды Ұлыбританияға жіберді. 29 қыркүйекте ол императордан медаль және Австрия Тирольді тастамайтынына берілген тағы бір уәде алды. Бірақ 14 қазандағы Шёнбрунн келісімі Тирольді Баварияға қайтару туралы шешім қабылдады, Хофердің үміті күйреп кетті. Француз және бавариялық әскерлер алға жылжыды, ал Хофер тауларға шегінді. Кешірім уәде етілген Хофер және оның ізбасарлары 8 қарашада қаруларын тастады. Хофер өз туған жеріне қайтты.

Соңғы әрекет және тұтқындау

12 қарашада Хофер австриялықтардың жеңісі туралы жалған хабарлар алды және 15 қарашада әскерін жинауға тырысты. Бұл жолы оның көптеген жақтастары болған жоқ, және француз әскерлері оның күштерін жеңді. Оның бағынышты командирлері бас салып, тауларға қашуға көндірді. Хофер Пасеертальдағы таулардағы бір шатырға тығылды, ал француздар оның басы үшін 1500 гульден сыйлық ұсынды. Оның көршісі Франц Раффл оны сатып беріп, оның жасырынған жерін билікке хабарлады. Хофер 1810 жылғы 28 қаңтарда итальяндық әскерлерге қолға түсті және әскери сотқа жіберілді, Мантуяға тізбектеленген күйі жеткізілді. Раффл 20 жылдан кейін Баварияда кедейлікте қайтыс болды.

Әскери соттың соты және өлім жазасы

Әскери сотты өткізген офицерлер Миландан хабар алғанға дейін нақты үкім туралы келісе алмады. Хабарлама Вице-корольден деп есептелді, ол Наполеонның «оны әділ сотқа беріп, сосын атып өлтіру» деген бұйрығын жеткізді. Кейін Наполеон ханзада Меттернихке Хофердің оның қалауына қарсы атқарылғанын айтты. Андреас Хофер 1810 жылдың 20 ақпанында атылды. Ол көзін байлап тағудан немесе тізе бүгуден бас тартты және атуға жауапты қара сержантқа ақша беріп, «тура атуды» бұйырды. Ол өзін-өзі атуға рұқсат берді. Хофер Германия мен Австрияда шейіт болып, Наполеонның билігіне қарсы күрестің туына айналды.

Мұра және ескерткіштер

1809 жылы Уильям Вордсворт Андреас Хоферге бірнеше сонет жазды, бұл оның бейнесін романтизациялауға және көтеріліс төңірегіндегі аңызды дамытуға үлкен үлес қосты. 1818 жылы оның отбасына Австрия императоры дворяндық патент берді (оның Аннадан 7 баласы болды, олардың кем дегенде екеуі Америкаға эмиграциялады). 1823 жылы Хофердің денесі Мантуядан Инсбрукке қайта жерленді, ал 1834 жылы оның қабірі мәрмәр мүсінмен безендірілді. 1893 жылы Бергизельде (Инсбрук) Хофердің қоладан жасалған мүсіні орнатылды. Оның тұтқындалуын бейнелейтін үлкен картина Инсбруктегі Мария Тереза сарайында ілінген, ал Меран қаласында оның өміріне арналған жыл сайынғы ашық аспан астындағы қойылым өтеді. Меранда Андреас Хофер көшесінің басында, теміржол вокзалының қарсы бетінде оның монументалды мүсіні орналасқан, ол 1915 жылы Тироль ұлтшылдарымен орнатылды. Висконсин штатының Нью-Гларус қаласында Пуемпельдің ескі тавернасының ішінде Хофердің үлкен суреті салынған. "Зу Мантуя ин Банден" әні (қазіргі Тироль штатының гимні) оның трагикалық тағдыры мен өлім жазасына кесілуі туралы айтады. Оның ең әйгілі сөзі: "Мен өмірімді жалғанға саудаламаймын".