Кіріспе

Неміс атты әскер дивизиясы

22-ші СС ерікті атты әскер дивизиясы (22. SS Freiwilligen Kavallerie Division) (22. SS Önkéntes Lovashadosztály) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс майданында әрекет еткен Германияның Вафен-СС атты әскер дивизиясы. Дивизия негізінен Германия мен Венгрия арасындағы келісімге сәйкес Вафен-СС-ге ауыстырылған, Корольдік Венгрия армиясының Volksdeutsche шақырушыларынан құралған. Бұл бөлім басылымдарда көбінесе Мария Терезия деген атпен белгілі, бірақ осы атты растайтын ешқандай құжат табылмаған.

Білім беру және оқыту

1943 жылдың желтоқсан айында 8-ші СС кавалерия дивизиясының 17-ші СС кавалерия полкіне Флориан Гейер атындағы жаңа СС кавалерия дивизиясының ядросы болуға бұйрық берілді. 1944 жылдың 29 сәуірінде СС Фюрерхауптамы 17-ші СС кавалерия полкінің негізінде дивизия құруға рұқсат берді. Бөлім жаңа дивизияны құру үшін Венгрияның Кисбер қаласына жіберілді. Флориан Гейер дивизиясының құрамы дивизияның ядросын құраса, әскерлердің көп бөлігі Германия мен Венгрия арасындағы келісімге сәйкес Ваффен СС-ке ауыстырылған венгрлік Volksdeutsche (этникалық неміс) сарбаздарынан тұрды. Дивизия 22-ші СС ерікті кавалерия дивизиясы Мария Терезия деп аталды. Бұл атау 18 ғасырда Австрия, Венгрия және Богемияны басқарған Мария Терезияға сілтеме жасады. Дивизияның символы – сүйсін гүлі, дивизияның қалқанына бейнеленді. Алайда, кейбір авторлар дивизия ресми құжаттарда әрқашан 22-ші СС ерікті кавалерия дивизиясы деп аталғанын және оның Мария Терезия деп аталғанын ресми растайтын жазбалар жоқ екенін мәлімдейді. Келесі айларда дивизия Кисбер, Гьёр және Будапешт қалаларында ұйымдастырылуын және оқуларын жалғастырды, көбінесе венгрлік қару-жарақтарымен, көліктерімен және жабдықтарымен жабдықталды. 1944 жылдың маусымына қарай дивизияның құрамы 4900 адамға жетті. Тамыз айының басында Oberkommando des Heeres (OKH) Венгрияда құрылып жатқан барлық дивизияларға ұрыс аймағына бөлімшелер жіберуді бұйырды. 52-ші СС ерікті кавалерия полкі Румыниядағы майданға аттанды, ал 17-ші СС ерікті кавалерия полкі дивизияның қалған бөлігін оқыту үшін Венгрияда қалды.

Румыния

Кампфгруппе Видеманн 52-ші SS ерікті ат әскері полкінен, сондай-ақ артиллерия, зениттік артиллерия және барлау бөлімдерінен тұрды. Кампфгруппе Мажарстанның Гюла-Сзалонта қаласынан Румынияның Арад қаласына тасымалданды, онда ол Дебрецен маңында орналасқан генерал-панцердер Германн Брейттің III Панцер корпусына қосылды. Дивизияның бөлімдері 30 қыркүйекте Ард қаласының төңірегінде қорғаныс шеңбері құрып, Венгрияның 9-шы жаяу әскер дивизиясымен бірге ұрысқа түсті. 2 қазанда маршал Родион Малиновскийдің 2-ші Украина майданының кеңес әскерлері Арадқа қарай шабуылдады. 6 қазанда Малиновский кең ауқымды шабуылға кірісіп, Дебрецен шайқасын бастарды. Дивизияның бөлімдері жылдамдықпен айналып өтіліп, қоршауға алынды. Кеңес күштерінің екінші эшелоны қоршауды жоюға тырысты; 8 қазанда ол екіге бөлінді. Бірақ бір бөлім шығып кетті, әскерлер Хармас өзенінен жүзіп өтіп, қарсы жақтан неміс шебіне жетті. 30 қазанда қалған 48 аман қалған жау территориясынан 320 шақырымдық (200 миль) жолдан кейін Будапешттен оңтүстікке қарай Дунафёльдвар қаласында неміс күштерімен қосылды.

Панцерфауст операциясы - Будапешт

1944 жылдың қазан айының ортасында неміс жақтасы офицерлер Венгрияның регенті, адмирал Миклош Хортидің Кеңес Одағына құпия түрде капитуляциялау туралы келіссөздер жүргізгенін анықтады. Гитлер бұл мәселені шешу үшін СС-тің бас штурмбанфюрері Отто Скорцениді жіберді. Скорцени 15 қазанда сағат 06:00-де басталған «Панцерфауст» операциясына қатысу үшін «Мария Терезия» дивизиясының барлық қолжетімді күштерін жұмылдырды. Жарты сағаттан аспайтын уақыт ішінде төрт «Тигр-II» танкысының басындағы неміс колоннасы, оның ішінде «Мария Терезия» дивизиясының сарбаздары Буда қамалын басып алып, Хортиді тақтан түсірді. Сонымен қатар, «Панцерфауст» операциясы нәтижесінде Хортидің кіші ұлы, бейбітшілік жақтасы Николас Хорти күштеп ұсталды. Неміс жақтасы Жебелі Крест партиясының көшбасшысы Ференц Саласи Хортидің орнын басып, келіссөздер тоқтатылып, Венгрия соғыста қала берді. Дивизияның ұрысқа дайын бөлімдері Будапешт қаласында орналасқан IX СС тау корпусына бағындырылды. Дивизия 1944 жылдың қараша айының басында жетіп, қорғаныс позицияларын иеленді. Ол Венгрия астанасындағы басқа Оккупациялық әскерлермен бірге қоршалып, жойылды. Қоршаудан бар болғаны 170 шамасында ғана адам шықты. Аман қалғандар, сондай-ақ Будапештке жіберілмегендер 37-ші СС ерікті атты дивизиясы «Лютцов» құрамына кірді, ал «Флак» бөлімшелерінің қалдықтары 30 қаңтардағы 32-ші СС ерікті танк-гренадиерлік дивизиясына берілді.