Халық партиясы: еврей мәдени автономиясы және тарихы
Folkspartei
Жұда халық партиясы (Folkspartei) 1905 жылғы қырғыннан кейін құрылды. Израиль Эфрокин мен Саймон Дубновтың идеялары, қағидалары мен тарихы. Холокостқа дейін сайлауға қатысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Folkspartei (, yidishe folkspartey, Еврей халық партиясы) 1905 жылы Ресей империясында болған погромдардан кейін Саймон Дубнов және Израиль Эфрожкин құрды. Партия 1920-1930 жылдар аралығында Польша мен Литвада бірнеше сайлауға қатысты және Холокост кезінде жойылды.
The Folkspartei (, yidishe folkspartey, Jewish People's Party) was founded after the 1905 pogroms in the Russian Empire by Simon Dubnow and Israel Efrojkin. The party took part in several elections in Poland and Lithuania in the 1920s and 1930s and did not survive the Holocaust.
Идеология
Тарихшы Саймон Дубновтың (1860-1941) пікірінше, еврейлер рухани және интеллектуалдық деңгейдегі ұлт болып табылады және еврей диаспорасында (идиш галесі) ұлттық және мәдени автономияға ұмтылуға тиіс. Ол былай деді: "Ендеше, еврей автономиясы қалай нығая алады? Әрине, ол еврей ұлттық идеясының мәніне толық сәйкес келуі керек. Еврейлер рухани немесе мәдени ұлт ретінде диаспорада аумақтық немесе саяси жекеленуді емес, әлеуметтік немесе ұлттық-мәдени автономияны ғана іздеуі керек". Жалпы еврей еңбек бундын жақтасы болғанымен, идиш тілі мен оның мәдениетін баса назарлауда ерекшеленді, сондай-ақ орта тап, шеберлер мен зиялылардың құрамы, әлеуметтік-экономикалық нанымдары тұрғысынан да сол партиядан өзгеше болды. Дубновтың ойынша, еврейлердің ассимиляциясы табиғи құбылыс емес, еврей саяси күресі қауымдастық, тіл және білім негізіндегі еврей автономиясына бағытталған болуы керек, бундистердің теорияларындағы таптық күрес емес. Бұл партия экономикалық мәселелерде либералдық, саяси демократия мен секуляризмді қолдады.
According to the historian Simon Dubnow (1860 1941), Jews are a nation on the spiritual and intellectual level and should strive towards their national and cultural autonomy in the Jewish diaspora (Yiddish gales) in some way a secularized and modernized version of the Council of Four Lands under the Polish–Lithuanian Commonwealth. He said, "How then should Jewish autonomy assert itself? It must, of course, be in full agreement with the character of the Jewish national idea. Jewry, as a spiritual or cultural nation, cannot in the Diaspora seek territorial or political separatism, but only a social or a national cultural autonomy." Close to the General Jewish Labour Bund for the emphasis on Yiddish and its culture, it differed from that party by its middle class, craftsmen and intellectual base, also because of its socioeconomic beliefs. According to Dubnov, Jewish assimilation was not a natural phenomenon and the Jewish political struggle should be centered on a Jewish autonomy based upon community, language and education, and not upon class struggle as advocated by Bundist theorists. It was a liberal party in economic matters, committed to political democracy and secularism.
Украинадағы халық партиясы
Халықшыл Яков Зеев Латский ("Бертольди") (Сионисттік Социалистік Жұмысшылар партиясының бұрынғы мүшесі) 1918 жылдың сәуір айында Украина Халық Республикасындағы еврей істері министрі болып тағайындалды, ол Фарейнките Мойше Зильберфарбты алмастырды. Одан кейін Поале Ционнан Абрахам Ревуцкий министрлік қызметін жалғастырды.
The Folkist Ya'akov Ze'ev Latsky ("Bertoldi") (former member of the Zionist Socialist Workers Party) was appointed Minister for Jewish Affairs in the Ukrainian People's Republic in April 1918, replacing Fareynikte Moishe Zilberfarb. He was succeeded by Abraham Revutzky of Poale Zion.
Польшадағы халықтық партия
1916 жылы Варшавада жергілікті ұйым мен "Варшавалық тогблат" (Варшаваның күнделікті газеті) газеті құрылды. Олар неміс оккупациясы кезінде өткен қалалық сайлауда 4 орынға ие болды, соның ішінде партияның газетінің негізін қалаушылардың бірі Ноах Прилуцкий, кейіннен "Дер Момент" деп аталды. Ол 1919 жылы Конституциялық Сеймге сайланды, бірақ азаматтық мәселесіне байланысты отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1922 жылғы Польша Парламентінің (Сейм) құрамында Ноах Прилуцкий 35 еврей депутаттарының ішіндегі жалғыз фолкист депутаты болды (25-і сионист, бірақ бундест емес). Ол Ұлттық азшылықтар блогының тізімі бойынша сайланды. 1927 жылы партия Прилуцкий басшылығымен Варшава филиалы мен доктор Земях Шабад басшылығымен Вильнюс (сол кезде Польшаның бір бөлігі) филиалы арасында бөлінді. Вильнюс филиалы Варшава филиалына қарағанда сионизмге аз қарсылық көрсетті, бірақ идиш тіліне көбірек бағытталды. Бөлінуден кейін партияның әлсірегені байқалды, 1935 жылы Варшавада оны қайта жандандыруға әрекет жасалды. 1936 жылы Варшавада өткен еврей қауымдастығының сайлауында Фолкспартия 50 орынның тек 1-ін алды, ал Бунд 15 орын жеңіп алды.
A local organization and a newspaper, Warszawer Togblat (The Warsaw Daily), was set up in Warsaw in 1916 in order to contend for the municipal elections (under German occupation), where they gained 4 seats, including Noach Pryłucki, one of the founders of the party's newspaper, later renamed as 'Der Moment'. He was also elected at the 1919 Constituent Sejm, but had to resign due to a citizenship matter. In the 1922 27 Polish Parliament (Sejm) Noach Pryłucki was the only Folkist MP out of 35 Jewish MPs (25 Zionists, but no Bundist). He was elected on the list of the Bloc of National Minorities. The party split in 1927 between the Warsaw branch, led by Pryłucki, and the Vilnius (then a part of Poland) branch, led by Dr. Zemach Shabad, less hostile to Zionism than the Warsaw branch but more Yiddish centered. After the split the party seems to have declined, with an attempt to revitalize it in Warsaw in 1935. At the 1936 Jewish community elections in Warsaw, the Folkspartei only got 1 seat out of 50, while the Bund got 15.
Литвадағы халық партиясы
Заңгер және банкир Шмуэль Ландау (сонымен қатар Ландой деп те жазылады), кейін Поневеж қаласының (Лит. Паневежис) муниципалды кеңесшісі, 1920 жылы Литваның алғашқы сайланған Парламентіне (Сейм) Folkspartei партиясынан, еврейлік сайлау тізімі бойынша (сионистік партиялар мен Агудат Израильмен бірігіп) сайланды (немесе, партиялық емес заңгер, депутат Нафтали Фридманның қайтысынан кейін оның орнына өтті). Сол кезде Парламентте 112 депутаттың ішінде 6-уы еврей партияларынан болды. Еврейлер халықтың көпшілігін құраған Вильнюс қаласы 1922–1939 жылдары Польша құрамына қосылды және Польша Парламентіне (Сейм) кем дегенде бір фолкистті, Земах Шабадты (Сзабад, 1864–1935) жіберді. Келесі сайлау (1922) поляк және еврей азшылықтарына қарсы бұрмаланды, бірақ Сейм таратылды. 1923 жылы ұлттық азшылықтар блогынан тағы бір фолкист, заңгер Ойзер Финкельштейн (сонымен қатар Еузер деп те жазылады) сайланды. 1926 жылы ол сионистік фракциялармен бірікті, бірақ сол жылы Литвада мемлекеттік төңкеріс болды және Парламент 1927 жылы таратылды. Соғыс аралық Литвадағы фолкист газеті – Каунаста жарық көрген "Фолксблат" болды.
Lawyer and banker Shmuel Landau (also spelled Landoi), later municipal councillor in Ponevezh (Lit. Panevėžys), was elected (or rather succeeded elected MP Naphtali Friedman, a nonpartisan lawyer, after his death) for the Folkspartei on a common Jewish electoral list (with the Zionist parties and Agudat Israel) at the first elected Lithuanian Parliament (Seimas) in 1920 when there were 6 Jewish parties deputies out of 112. Vilnius , where Jews formed the majority of the population, was incorporated into Poland in 1922–1939, and also sent at least one Folkist to the Polish Parliament (Sejm), Zemach Shabad (Szabad, 1864 1935). The next elections (1922) were rigged against the Polish and Jewish minorities, but the Seimas was dissolved and another Folkist, the lawyer Oizer Finkelstein (also spelled Euser), was elected in 1923 on a national minorities bloc. In 1926, it ran with Zionist factions but in the same year, a coup d'état took place in Lithuania and the parliament was dissolved in 1927. The Folkist newspaper in interwar Lithuania was the Folksblat, published in Kaunas.