Кіріспе

Нигерия штаты Насарава – Нигерияның Солтүстік Орталық аймағындағы штат. Шығысында Тараба және Плато штаттары, солтүстігінде Кадуна штаты, оңтүстігінде Беное және Коги штаттары, батысында Федералды астаналық аумақ орналасқан. Тарихи Насарава әмірлігінің атымен аталатын штат 1996 жылдың 1 қазанында Плато штатының батысынан бөлініп құрылды. Штатта он үш жергілікті басқару аймағы бар, ал оның орталығы Лафия қаласы, штаттың шығысында орналасқан. Штаттың маңызды экономикалық орталығы – Абужаның батыс шекарасындағы Кару қалалық аймағы. Нигерияның 36 штатының ішінде Насарава ауданы бойынша он бесінші орында тұр, ал 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес халық саны шамамен 2,5 миллион адамды құрайды. Географиялық тұрғыдан алғанда, штаттың көп бөлігі тропикалық Гвинея орманы мен саванна мозаикасының экожүйесінде орналасқан. Маңызды географиялық нысандарға Насарава штатының оңтүстік шекарасының үлкен бөлігін құрайтын Беное өзені және штаттың солтүстік-шығысындағы Джос үстіртінің кішкентай бөлігі жатады. Насарава штатында түрлі этникалық топтар тұрады, олардың ішінде алыс солтүстік-батыста Коро және Есква; алыс солтүстік-шығыста Кофяр; солтүстікте Эггон, Гвандара, Мада, Бу, Нинзо және Нунгу; шығыста Алаго, Гоемай және Мегили; оңтүстікте Элои (Аджири/Афо); оңтүстік-шығыста Тив; оңтүстік-батыста Идома; батыста Гаде және Гбаги, ал хауса және фулани штаттың барлық аймақтарында қоныстанған. Насарава діни тұрғыдан да алуан түрлі, штаттың шамамен 61% халқы мұсылман, ал қалған 39% христиан және дәстүрлі этникалық діндердің жақтастары. Колониялық кезеңге дейін қазіргі Насарава штаты әртүрлі мемлекеттерге бөлінген, олардың кейбіреулері кішкентай және ауылдық болса, ал басқалары 1800 жылдардың басына дейін үлкен империялардың құрамында болды. Осы кезде Фулани джихады аймақты басып алып, оны Сокото халифатының құрамына қосты, ал Кефи, Лафия және Насарава штаттары вассалдық мемлекеттер ретінде қарастырылды. 1890 және 1900 жылдары британдық экспедициялар аймақты басып алып, Солтүстік Нигерия протекторатына қосты. Протекторат 1914 жылы Британдық Нигерияға біріктірілді, ал 1960 жылы Нигерия тәуелсіздік алды. Бастапқыда қазіргі Насарава штаты тәуелсіздік алғаннан кейін Солтүстік аймақтың бір бөлігі болды, бірақ 1967 жылы аймақ бөлініп, бұл аймақ Беное-Плато штатының құрамына кірді. 1976 жылы Беное-Плато штаты бөлінгеннен кейін, қазіргі Насарава штаты жаңа Плато штатының бір бөлігі болды, ал 1996 жылы Батыс Платодан бөлініп, жаңа Насарава штаты құрылды. Экономикалық тұрғыдан алғанда, Насарава штатының негізі ауыл шаруашылығына – негізінен сусамы, соя, жеміс, тары, жүгері және ямс егістеріне байланысты. Басқа маңызды салалар – қызмет көрсету, әсіресе қалалық аймақтарда, сондай-ақ мал шаруашылығы және ірі қара, ешкі және қой өсіру. Штат тарихының әртүрлі кезеңдерінде зорлық-зомбылыққа ұшыраған, ең бастысы – жер құқығы үшін малшылар мен шаруалар арасындағы ағымдағы қақтығыс. Қақтығысқа қарамастан, Насарава елдегі Адамдық даму көрсеткіші бойынша он тоғызыншы орында тұр және көптеген жоғары білім беру мекемелеріне ие.

Тарих

Насарава штаты 1996 жылдың 1 қазанында Абача үкіметі тарапынан құрылды, бұл штат бұрынғыдағы көрші Плато штатынан бөлініп шықты, ол бұрын олардың екі аумағын біріктірген.

Климат

Насаравада тропикалық ылғалды және құрғақ немесе саванналық климат басым. Қаланың жылдық температурасы 29,39 °C (84,9 °F) және ол Нигерияның орташа көрсеткіштерінен 0,07% төмен. Насаравада әдетте 136,71 миллиметр (5,38 дюйм) жауын-шашын жауады және жылына 155,37 жаңбырлы күн (уақыттың 42,57%) тіркеледі. Насаравадағы құрғақ маусым ылғалды және жартылай бұлтты, ал жыл бойы ыстық болады. Жаңбырлы маусым ауыр және бұлтты. Жылдық орташа температура 63-тен 95 градус Фаренгейтке дейін ауытқып, сирек 57 градустан төмен түседі немесе 101 градустан жоғары көтеріледі. 29 қаңтардан 14 сәуірге дейін, орташа күндізгі ең жоғары температура 93 °F-тан асып түсетін ыстық маусым 2,5 айға созылады. Насараваның ең ыстық айы – наурыз, орташа ең жоғары температурасы 95 °F, ал ең төменгі температурасы 74 °F. 22 маусымнан 13 қазанға дейін созылатын 3,7 айлық салқын маусымда орташа күндізгі ең жоғары температура 85 °F-тан төмен болады. Насарава жылдың ең суық айы желтоқсанда болады, орташа ең төменгі температурасы 64 °F, ал ең жоғары температурасы 89 °F.

Шекаралар

Насарава штаты солтүстігінде Кадуна штатымен 169 км (105 миль) бойымен, шығысында Тараба штатымен 109 км және Плато штатымен 219 км (136 миль) бойымен, оңтүстігінде Бениу штатымен 231 км (көбінесе Бениу өзені арқылы) және Бениу өзені арқылы Коги штатымен 83 км, ал батысында Коги штатымен 68 км және Федералдық астаналық аумақпен 156 км шектеседі.

Халық саны

Насарава штатының 2006 жылғы жалпы халқы 1 869 377 адамды құрады, бұл штатты Нигериядағы Байелса штатынан кейін ең сирек қоныстанған екінші штат етеді.

Ауаның ластануы

Қоршаған ортадағы химиялық әрекеттесулердің нәтижесінде бронхит, астма шабуылдары және басқа да ауыр өкпе ауруларына себеп болатын, қауіпті ауа ластағыштары – бөлшектер Насарауа қаласына қауіп келтіреді.

Үкімет

Насарава штатының губернаторы – Насараваның өңірлік басшысы. Насарава штатының заң шығару органы – Насарава штатының Әлемдер үйі Лафия қаласында орналасқан.

Дін

Насарава штатында ислам мен христиан діні басым, бірақ дәстүрлі наным-сенімдер де әлі де кең таралған.

Туризм

Насарава штатында штаттың Уамба аудандық басқару аймағында Фарин Рува сарқырамасы орналасқан. Фарин Рува сарқырамасы Африкадағы ең биік сарқырамалардың бірі. Кеана аудандық басқару аймағындағы Тұз ауылы жақын жердегі көлден табиғи түрде йодталған тұз өндіреді. Бұл қала сонымен қатар штаттың ірі этникалық топтарының бірі – Алаго өркениетінің отаны болып табылады. Насарава Эггонның төңірегінде орналасқан Эггон халқының Эггон төбелері де ерекше аталады. Осы төбелерде Эггон халқы қоныстанған және оны ата-бабаларының мұрасы ретінде қалыптастырған. Туристер Насарава Эггон ауданы мен айналасындағы жерлерге көрініс беретін бұл әдемі және биік төбеде серуендеуді ұнатады. Насарава штатындағы тағы бір танымал туристік орын – Малони төбесі.