Кіріспе
Нигерия штаты Насарава – Нигерияның Солтүстік Орталық аймағындағы штат. Шығысында Тараба және Плато штаттары, солтүстігінде Кадуна штаты, оңтүстігінде Беное және Коги штаттары, батысында Федералды астаналық аумақ орналасқан. Тарихи Насарава әмірлігінің атымен аталатын штат 1996 жылдың 1 қазанында Плато штатының батысынан бөлініп құрылды. Штатта он үш жергілікті басқару аймағы бар, ал оның орталығы Лафия қаласы, штаттың шығысында орналасқан. Штаттың маңызды экономикалық орталығы – Абужаның батыс шекарасындағы Кару қалалық аймағы. Нигерияның 36 штатының ішінде Насарава ауданы бойынша он бесінші орында тұр, ал 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес халық саны шамамен 2,5 миллион адамды құрайды. Географиялық тұрғыдан алғанда, штаттың көп бөлігі тропикалық Гвинея орманы мен саванна мозаикасының экожүйесінде орналасқан. Маңызды географиялық нысандарға Насарава штатының оңтүстік шекарасының үлкен бөлігін құрайтын Беное өзені және штаттың солтүстік-шығысындағы Джос үстіртінің кішкентай бөлігі жатады. Насарава штатында түрлі этникалық топтар тұрады, олардың ішінде алыс солтүстік-батыста Коро және Есква; алыс солтүстік-шығыста Кофяр; солтүстікте Эггон, Гвандара, Мада, Бу, Нинзо және Нунгу; шығыста Алаго, Гоемай және Мегили; оңтүстікте Элои (Аджири/Афо); оңтүстік-шығыста Тив; оңтүстік-батыста Идома; батыста Гаде және Гбаги, ал хауса және фулани штаттың барлық аймақтарында қоныстанған. Насарава діни тұрғыдан да алуан түрлі, штаттың шамамен 61% халқы мұсылман, ал қалған 39% христиан және дәстүрлі этникалық діндердің жақтастары. Колониялық кезеңге дейін қазіргі Насарава штаты әртүрлі мемлекеттерге бөлінген, олардың кейбіреулері кішкентай және ауылдық болса, ал басқалары 1800 жылдардың басына дейін үлкен империялардың құрамында болды. Осы кезде Фулани джихады аймақты басып алып, оны Сокото халифатының құрамына қосты, ал Кефи, Лафия және Насарава штаттары вассалдық мемлекеттер ретінде қарастырылды. 1890 және 1900 жылдары британдық экспедициялар аймақты басып алып, Солтүстік Нигерия протекторатына қосты. Протекторат 1914 жылы Британдық Нигерияға біріктірілді, ал 1960 жылы Нигерия тәуелсіздік алды. Бастапқыда қазіргі Насарава штаты тәуелсіздік алғаннан кейін Солтүстік аймақтың бір бөлігі болды, бірақ 1967 жылы аймақ бөлініп, бұл аймақ Беное-Плато штатының құрамына кірді. 1976 жылы Беное-Плато штаты бөлінгеннен кейін, қазіргі Насарава штаты жаңа Плато штатының бір бөлігі болды, ал 1996 жылы Батыс Платодан бөлініп, жаңа Насарава штаты құрылды. Экономикалық тұрғыдан алғанда, Насарава штатының негізі ауыл шаруашылығына – негізінен сусамы, соя, жеміс, тары, жүгері және ямс егістеріне байланысты. Басқа маңызды салалар – қызмет көрсету, әсіресе қалалық аймақтарда, сондай-ақ мал шаруашылығы және ірі қара, ешкі және қой өсіру. Штат тарихының әртүрлі кезеңдерінде зорлық-зомбылыққа ұшыраған, ең бастысы – жер құқығы үшін малшылар мен шаруалар арасындағы ағымдағы қақтығыс. Қақтығысқа қарамастан, Насарава елдегі Адамдық даму көрсеткіші бойынша он тоғызыншы орында тұр және көптеген жоғары білім беру мекемелеріне ие.
Nasarawa State is a state in the North Central region of Nigeria, bordered to the east by the states of Taraba and Plateau, to the north by Kaduna State, to the south by the states of Benue and Kogi, and to the west by the Federal Capital Territory. Named for the historic Nasarawa Emirate, the state was formed from the west of Plateau State on 1 October 1996. The state has thirteen local government areas and its capital is Lafia, located in the east of the state, while a key economic centre of the state is the Karu Urban Area—suburbs of Abuja—along the western border with the FCT. Of the 36 states of Nigeria, Nasarawa is the fifteenth largest in area and second least populous with an estimated population of about 2.5 million as of 2016. Geographically, the state is mostly within the tropical Guinean forest–savanna mosaic ecoregion. Important geographic features include the River Benue forming much of Nasarawa State's southern borders and the state's far northeast containing a small part of the Jos Plateau. Nasarawa State is inhabited by various ethnic groups, including the Koro and Yeskwa in the far northwest; the Kofyar in the far northeast; the Eggon, Gwandara, Mada, Buh, Ninzo, and Nungu in the north; the Alago, Goemai, and Megili in the east; Eloyi (Ajiri/Afo) in the south; the Tiv in the southeast; the Idoma in southwest; and the Gade and Gbagyi in the west while the Hausa and Fulani live throughout the state. Nasarawa is also religiously diverse as about 61% of the state's population are Muslims with the remaining 39% being Christian and followers of traditional ethnic religions. In the pre colonial period, the area that is now Nasarawa State was split up between various states with some states being tiny and village based as others were part of larger empires until the early 1800s when the Fulani jihad annexed the region and placed the area under the Sokoto Caliphate as the vassal states of Keffi, Lafia, and Nassarawa. In the 1890s and 1900s, British expeditions occupied the area and incorporated it into the Northern Nigeria Protectorate. The protectorate later merged into British Nigeria in 1914 before becoming independent as Nigeria in 1960. Originally, modern day Nasarawa State was a part of the post independence Northern Region until 1967 when the region was split and the area became part of the Benue Plateau State. After Benue Plateau was split in 1976, what is now Nasarawa State became a part of the new Plateau State until 1996 when western Plateau was broken off to form the new Nasarawa State. Economically, Nasarawa State is largely based around agriculture, mainly of sesame, soybeans, groundnut, millet, maize, and yam crops. Other key industries are services, especially in urban areas, and the livestock herding and ranching of cattle, goats, and sheep. The state has been beset by violence at various points throughout its history, most notably the ongoing conflict between herders and farmers primarily over land rights. Despite the conflict, Nasarawa has the nineteenth highest Human Development Index in the country and numerous institutions of tertiary education.
Тарих
Насарава штаты 1996 жылдың 1 қазанында Абача үкіметі тарапынан құрылды, бұл штат бұрынғыдағы көрші Плато штатынан бөлініп шықты, ол бұрын олардың екі аумағын біріктірген.
Климат
Насаравада тропикалық ылғалды және құрғақ немесе саванналық климат басым. Қаланың жылдық температурасы 29,39 °C (84,9 °F) және ол Нигерияның орташа көрсеткіштерінен 0,07% төмен. Насаравада әдетте 136,71 миллиметр (5,38 дюйм) жауын-шашын жауады және жылына 155,37 жаңбырлы күн (уақыттың 42,57%) тіркеледі. Насаравадағы құрғақ маусым ылғалды және жартылай бұлтты, ал жыл бойы ыстық болады. Жаңбырлы маусым ауыр және бұлтты. Жылдық орташа температура 63-тен 95 градус Фаренгейтке дейін ауытқып, сирек 57 градустан төмен түседі немесе 101 градустан жоғары көтеріледі. 29 қаңтардан 14 сәуірге дейін, орташа күндізгі ең жоғары температура 93 °F-тан асып түсетін ыстық маусым 2,5 айға созылады. Насараваның ең ыстық айы – наурыз, орташа ең жоғары температурасы 95 °F, ал ең төменгі температурасы 74 °F. 22 маусымнан 13 қазанға дейін созылатын 3,7 айлық салқын маусымда орташа күндізгі ең жоғары температура 85 °F-тан төмен болады. Насарава жылдың ең суық айы желтоқсанда болады, орташа ең төменгі температурасы 64 °F, ал ең жоғары температурасы 89 °F.
Шекаралар
Насарава штаты солтүстігінде Кадуна штатымен 169 км (105 миль) бойымен, шығысында Тараба штатымен 109 км және Плато штатымен 219 км (136 миль) бойымен, оңтүстігінде Бениу штатымен 231 км (көбінесе Бениу өзені арқылы) және Бениу өзені арқылы Коги штатымен 83 км, ал батысында Коги штатымен 68 км және Федералдық астаналық аумақпен 156 км шектеседі.
Халық саны
Насарава штатының 2006 жылғы жалпы халқы 1 869 377 адамды құрады, бұл штатты Нигериядағы Байелса штатынан кейін ең сирек қоныстанған екінші штат етеді.
Ауаның ластануы
Қоршаған ортадағы химиялық әрекеттесулердің нәтижесінде бронхит, астма шабуылдары және басқа да ауыр өкпе ауруларына себеп болатын, қауіпті ауа ластағыштары – бөлшектер Насарауа қаласына қауіп келтіреді.
Үкімет
Насарава штатының губернаторы – Насараваның өңірлік басшысы. Насарава штатының заң шығару органы – Насарава штатының Әлемдер үйі Лафия қаласында орналасқан.
Дін
Насарава штатында ислам мен христиан діні басым, бірақ дәстүрлі наным-сенімдер де әлі де кең таралған.
Туризм
Насарава штатында штаттың Уамба аудандық басқару аймағында Фарин Рува сарқырамасы орналасқан. Фарин Рува сарқырамасы Африкадағы ең биік сарқырамалардың бірі. Кеана аудандық басқару аймағындағы Тұз ауылы жақын жердегі көлден табиғи түрде йодталған тұз өндіреді. Бұл қала сонымен қатар штаттың ірі этникалық топтарының бірі – Алаго өркениетінің отаны болып табылады. Насарава Эггонның төңірегінде орналасқан Эггон халқының Эггон төбелері де ерекше аталады. Осы төбелерде Эггон халқы қоныстанған және оны ата-бабаларының мұрасы ретінде қалыптастырған. Туристер Насарава Эггон ауданы мен айналасындағы жерлерге көрініс беретін бұл әдемі және биік төбеде серуендеуді ұнатады. Насарава штатындағы тағы бір танымал туристік орын – Малони төбесі.