Кіріспе

Нигерия штаты Замфара (Замфара; ; Adlam: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) – Нигерияның солтүстік-батысындағы штат. Замфара штатының астанасы Гусау, ал қазіргі әкімі – Дауда Лавал. 1996 жылға дейін бұл аймақ Сокото штатының құрамына кірген. Замфара – Хауса халқының тығыз қоныстанған аймағы. Замфаравалар негізінен Анка, Гумми, Буккуйум және Талата Мафара аудандық басқаруларында қоныстанған. Гобиравалар Шинкафи аудандық басқаруында қоныстанған. Гобиравалар Гобир патшалығынан көшіп келген. Бурмавалар Бакурада кездеседі, ал Фулани халқы Бунгуду, Марадун, Гусауда қоныстанған және штаттың барлық аймақтарына таралып кеткен. Чафе, Бунгуду және Маруда көпшілігі Кацинава, Гареватава және Хадеджава тайпаларынан. Ал Алибава халқы Каура Намода және Зурмиде, ал Алаван Шеху Усману Фуланилары Биринмаджиде орналасқан. Солтүстік шекарасы 32 км (20 миль) қашықтықта Нигер Республикасымен, оңтүстік шекарасы 117 км (73 миль) қашықтықта Кадуна штатымен және 38 км (24 миль) қашықтықта Нигермен, шығыс шекарасы Кацина штатымен, ал батыс шекарасы Сокото және Кебби штаттарымен шектеседі. 2006 жылғы халық санауы бойынша халқы 3 278 873 адамды құрайды және он төрт аудандық басқару аймағын қамтиды.

Тарих

Замфара халқы жылдар бойы автономия үшін күресті, бірақ 1996 жылы ғана марқұм генерал Сани Абачаның әскери әкімшілігі Замфара штатын Сокото штатынан 38,418 шаршы километр аумақпен бөлді. Бірінші губернатор Жәбірейіл Якубу болды. Олар алғашқы қоныстарын Дутсиде құрды, ол Замфараның алғашқы астанасы болды. Ол солтүстік-батыста Рима өзенінің қисығына және оңтүстік-батыста Ка өзеніне дейін созылады. Замфара патшалығы 11 ғасырда құрылып, 16 ғасырға дейін қала-мемлекет ретінде гүлденді. Оның астанасы патшалықтың өркендеуіне орай Дутси және Бирнин Замфара сияқты жерлерге көшірілді. 18 ғасырдың бірінші жартысында оның сол кездегі астанасы Бирнин-Замфара Гобир патшалығымен қиратылып, 19 ғасырдың екінші жартысында Анкада жаңа астана құрылды. Замфарада Яндато қаласы сияқты көптеген ғалымдарды тартқан көптеген сауда және білім орталықтары болды. Ол 1804 жылы Усман дан Фодионың джихадынан кейін Сокото халифатының құрамына кірді. Шындығында, Усман Данфодио Сабон Гариде қоныстанды, онда Саркин Замфара Абарши өзінің джихадының басында Гобир мен Кабиға қарсы күресу үшін гарнизондық штабты құрған болатын. Британ отаршылдығының кезеңінде Гусау қаласы маңызды сауда және әкімшілік орталыққа айналды, одан жолдар мен теміржолдар өтті. Говон әкімшілігі кезінде штаттар құрылғаннан кейін, Замфара патшалығы сол кездегі Солтүстік-Батыс штатының, кейін Сокото штатының құрамына кірді.

Ластану

Замфарада шаң мен ұсақ бөлшектер денсаулыққа елеулі қауіп тудырады, әсіресе өкпелердің ең терең бөліктеріне, онда олар бронхит және астма сияқты өкпе ауруларын күшейте алады, сондай-ақ инфекцияларға қарсы организмнің қорғаныс қабілетін әлсіретеді.

Жергілікті мемлекеттік басқару аймақтары

Замфара штаты он төрт (14) аудандық әкімшілік аймақтан тұрады. Олар:

Демография

Замфара штаты негізінен хауса халқымен қоныстанған. Хаусалар – Замфараның түпкілікті халқы. Штаттың орталығы – Нигерияның түкпір-түкпірінен келген түрлі халықтармен құралаған маңызды сауда орталығы. Нигерияның барлық ірі қалаларындағыдай, Замфараның да барлық ірі қалаларында Нигерияның әртүрлі аймақтарынан келген көптеген адамдар тұрады.

Экономика

Ауыл шаруашылығы мен алтын өндіру – мемлекеттің басты кәсіптері және табыс көзі. Астық пен дәнді бұршақтарды суару қажет, сондықтан "Егіншілік – біздің мақтанышымыз" деген ұран пайда болған. Халықтың 80 пайызынан астамы ауыл шаруашылығымен шұғылданады. Басты өнімдерге бидай, жүгері, күріш, жер жаңғағы, мақта, темекі және бұршақ кіреді. Мемлекет "Егіншілік – біздің мақтанышымыз" деп аталады, себебі ауыл шаруашылығы азық-түлікпен, шикізатпен қамтамасыз етеді және жастарға жұмыс мүмкіндіктерін ұсынады.

Федералды автомобиль жолдары

A126 Качина штатынан солтүстік-батысқа қарай Кутчериге жақын, Цафе, Унгувар Ауду, Гусау, Бунгундю, Кабай және Талата Мафара арқылы Сокото штатындағы Бимасаға дейін, Сокото-Гусау тас жолымен өтеді.

Темір жолдар

Гусау 1067 мм мыс өлшеміндегі Батыс бағытымен 245 км Зария – Каура Намода тармақ желісі арқылы қосылған.

Оқиғалар

2009 жылы алтын өндіру Замфара штатында табыстың маңызды көзіне айналды, себебі әлемдік алтын бағалары күрт өсті. Алтын алынатын кендегі қорғасынның жоғары концентрациясы штатта қорғасынмен улану ошағына әкеп соқты, бұл зардап шеккен аймақтарды жақсарту және ауыр қорғасынмен уланған балаларға медициналық көмек көрсету үшін ұлттық және халықаралық араласуды қажет етті. 2021 жылдың 11-12 маусымында мотоциклде жүрген қарақшылар 53-тен астам ауыл тұрғынын, көбінесе фермерлерді өлтірді. 2022 жылдың 4-6 қаңтарында Замфара штатында қарақшылар 200-ден астам адамды өлтірді.

Дін

Ислам діні мемлекеттің басты және маңызды діні болып табылады. Христиан дінінің де көптеген жақтастары бар. Алғашқы жергілікті діндер де сақталып қалған, бірақ олардың ізбасарлары ең аз. Бұл діндер көбінесе Дутси және Кватаркаваши сияқты ежелгі қоныстарда өркендейді. Замфара Нигерияда Ахмад Сани Ереманың, штаттың бұрынғы губернаторының қызмет мерзімінде Шариғат заңын енгізген алғашқы штат болды.

Саясат

Мемлекеттік үкіметті демократиялық жолмен сайланған әкім басқарады, ол штаттық мәжіліс мүшелерімен тығыз байланыста жұмыс істейді. Штаттың астанасы – Гусау қаласы.