Кіріспе

Португалиядағы ботаникалық бақ

Коимбра университетінің ботаникалық бағы (Jardim Botânico da Universidade de Coimbra немесе жай ғана Jardim Botânico) – Португалияның Коимбра қаласында орналасқан ботаникалық бақ.

Тарих

Оны 1772 жылы Себастьян Хосе де Карвалхо е Мело (Помбаль маркизі) құрған. Орсулинас аңғарындағы Сан-Бенто колледжінің фермасының бөлігі – Ботаника бағы Коимбра университетінің проректоры (Франсиско де Лемос) таңдады. Бақтың бағытын алғаш Домингос Ванделли бақылады, ал 1791 жылы оның орнына ботаника және ауыл шаруашылығы профессоры Феликс Авелар Бротеро келді. Ботаник Луис Виттних Каррисо 1918 жылдан, өмірінің соңына дейін, 1937 жылға дейін бақты жаңа өсімдіктермен, әсіресе экзотикалық африкалық өсімдіктермен, олардың көпшілігі Анголадан келген, байытты. Ол басқа да бақтармен байланыс орнатып, тұқымдар мен өсімдіктер алмасуға ықпал етті, сондай-ақ сол кездегі әлемдегі үздік алты бақтың бірі саналған «Индекс Семинум» жариялануы арқылы ұсынысты арттырды, оның әртүрлілігі мен ғылыми дәлдігі ерекше болды. Ол жылыжайларды жаңартты және олардың жылыту жүйесін жетілдірді, соның арқасында көптеген экзотикалық өсімдіктерді, соның ішінде әдемі «Виктория амазониканы» өсіре бастады. Бақтың ұйымдастырылуына маңызды өзгерістер енгізіп, оның функцияларын тиімді орындауын қамтамасыз етті: ғылыми, гүл өсіру және ландшафттық тұрғыдан халықты біліммен қамту; ботаниканы оқытуға қолдау көрсету, студенттерді таксономия (тамырлы және тамырсыз өсімдіктер), анатомия, физиология, экология және фармакология салаларында дайындау; сондай-ақ зерттеушілердің ғылыми жұмыстары үшін қажетті материалдарды сақтай алатын жағдай жасау. Ол көпшілікке арналған аумақты кеңейтіп, көптеген ағаштарды отырғызды, оларды дұрыс анықтап, ғылыми және халықтық атауларымен, сондай-ақ түрлердің географиялық таралуымен бірге тақталармен белгіледі. Бұған қоса, балабақшалар құруға орын берді және «Escola das Monocotiledóneas» мектебін іске қосты.

Аумағы

Еуропаның ең көрнекті бақтарының бірі саналатын бұл бақ 13 гектар аумақты алып жатыр және екі бөлікке бөлінеді. Аңғардың жоғарғы бөлігінде орналасқан бірінші бөлік ең ресми аймақ болып табылады және террасаларға бөлінген. "Quadrado Central" (Орталық алаң) деп аталатын төменгі терраса – бақтың ең ежелгі бөлігі және 18-шы ғасырдың еуропалық бақтары стилінде безендірілген. 1940 жылдарға қатысты фонтанмен көркейтілген бұл террасада Бротеро заманында отырғызылған Cryptomeria japonica, Cunninghamia sinensis және Erythrina crista galli сияқты бірнеше ағаштар әлі де сақталған. Басқа террасаларда:

а) Таксономиялық принцип бойынша топтастырылған өсімдіктер өсірілетін және ботаника студенттерінің зерттеулері үшін, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі ұқсас мекемелермен алмасу үшін арналған "Order Beds" (Топтық егістіктер). b) Тропикалық және субтропикалық өсімдіктердің әртүрлі температура мен ылғалдық жағдайларда, олардың қажеттіліктеріне сәйкес дамитын "Greenhouses" (Жылыжайлар), олардың ішінде Victoria cruziana ең танымал және әдемілерінің бірі. Бақтың екінші бөлігі, бір кезде кішкентай өзен ағып өткен аңғарды қамтиды, әдетте Ботаникалық бақтың "Mata" деп аталатын ағаш алқабы болып танылады. Ағаш алқабына Монокотиледонеялар коллекциясы, тамаша бамбук орманы және экзотикалық ағаштармен қалың өсімдіктер кіреді.

Коимбра университетінің Ғылым және Технология факультетінің Ботаника бөлімі (Доктор Жулио Энрикес атындағы Ботаникалық институт), бақтың құрамына кіретін кітапхана, гербарий, мұражай және профессор Жулио Энрикестің басшылығы кезеңінен (19-шы ғасырдың соңы) бастау алған зертханаларды қамтиды. Ботаника сабақтары алғаш рет табиғат тарихы мұражайында өткізілді, кейін Авелар Бротероның бастамасымен осы мақсатта бақта салынған, бірақ кейіннен бұзылған үйге көшірілді.

Фауна

Ботаникалық бақта құстардың бірнеше түрі өздерінің табиғи ортасында қорғалады. Қоңыр жаңғақ (Sciurus vulgaris) 1994 жылдың маусым айында әкелінгеннен бері экожүйенің құрамында. Бастапқыдағы 6 жұп жаңғақ сәтті бейімделіп, көбейіп, қазір осы ортаның ажырамас бөлігіне айналды.