Кіріспе

Әуе көлігі туралы келісім (кейде әуе қызметтері туралы келісім немесе ATA немесе ASA деп те аталады) – қол қоюшы тараптар арасында халықаралық коммерциялық әуе көлігі қызметтерін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін екіжақты келісім. Екіжақты жүйе Чикаго конвенциясы мен оған байланысты көпжақты шарттар негізінде құрылған. Чикаго конвенциясы 1944 жылдың желтоқсан айында қол қойылды және содан бері халықаралық әуе қызметтерін реттеп келеді. Конвенция сонымен қатар авиациялық қауіпсіздік, қауіпсіздікті бақылау, ұшуға жарамдылық, навигация, қоршаған ортаны қорғау және қызмет көрсетуді жеңілдету (әуежайларда тездету және шығу) сияқты мәселелерді қамтитын қосымшаларды да қамтиды. 1913 жылы Германия мен Франция арасында әуе кемелері қызметін қамтамасыз ету мақсатында екіжақты ноталар алмасу туралы келісімге қол қойылды – бұл, мүмкін, осындай келісімдердің ең ерте мысалы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған алғашқы ATA-лардың бірі 1946 жылы Ұлыбритания мен АҚШ арасында қол қойылған Бермуд келісімі болды. Осы келісімнің ерекшеліктері келесі мыңдаған осындай келісімдерге үлгі болды, алайда соңғы онжылдықтарда кейбір үкіметтер қабылдаған «ашық аспан» саясатына сәйкес мұндай келісімдердегі дәстүрлі тармақтардың кейбіреулері өзгертілді (немесе «либерализацияланды»). Принцип бойынша, барлық ATA-лар Халықаралық азаматтық авиация ұйымында (ICAO) DAGMAR – ICAO-ның әуе келісімдері мен шарттарының дерекқорында тіркелуі керек, бірақ бұл дереккөз толыққанды емес. Әуе қызметтері туралы келісімдер (ASA) – елдер арасындағы ресми шарттар, оларға өзара түсіністік туралы меморандумдар (MoU) мен ресми дипломатиялық ноталар алмасуы қоса тіркеседі. Халықаралық қызметтерді жүзеге асыру үшін міндетті түрде ASA болуы қажет емес, бірақ келісімшартсыз қызметтердің болуы сирек кездеседі. ASA әуе компанияларына екі ел арасында ұшуға екіжақты экономикалық құқықтарды беретін негізгі құрылымды қамтиды. Рейстердің жиілігі, екі елдің тағайындаған әуе компаниялары, бастапқы және транзиттік нүктелер, әуе қатынасы құқықтары, ұшақтың түрі және салық мәселелері әдеттегідей MoU-да қарастырылады.