Фридрих Давид Гилли: Немец архитектор және Шинкелдің ұстазы

Кіріспе

Неміс сәулетшісі (1772–1800)

Фридрих Давид Гилли (16 ақпан 1772 – 3 тамыз 1800) – неміс сәулетшісі және сәулетші Давид Гиллидің ұлы. Оның туындыларына революциялық сәулет (Revolutionsarchitektur) ықпал еткен. Алтдамм қаласында (Померания) (қазіргі Дąби, Шчецин ауданы, Польша) дүниеге келген Гилли дарынды жас ретінде танымал болды және жас Карл Фридрих Шинкельдің ұстазы болды. 1788 жылы Берлиндегі Сурет өнері академиясына (Akademie der Bildenden Künste) оқуға түсті. Оның сәулет пәнінен ұстаздары Фридрих Бехерер және Карл Готтард Ланганс болды. Гилли Кристиан Бернхард Роде, Иоганн Кристоф Фриш, Иоганн Генрих Мейл, Даниэль Николаус Чодовецки және Иоганн Готфрид Шадовтан сурет салу сабақтарын алды. Практикалық бөлімде оған Карл Готтхард Ланганс, Майкл Филипп Буман және барон Фридрих Вильгельм фон Эрдмансдорф сабақ берді. 1789 жылы алғаш рет Oberhofbauamt-те жұмыс істеді және Бернхард Маттиас Брашпен бірге Нейрупинді қайта жаңарту жұмысына қатысты. 1797 жылы Гилли Франция, Англия және Австрияға кең саяхат жасады. Францияда салған суреттері оның сәулетке деген құштарлығын көрсетеді және Директория дәуірінің рухани атмосферасын бейнелейді. Оларға Регенерация фонтаны, Rue des Colonnes – негізсіз дорикалық бағаналары бар аркадалы көше, Фейдо театрына, Тюильридегі Ескі кеңес палатасына және Жан Жак Руссоның Оизадағы Ерменонвильдегі ландшафтындағы үңгіріне бағыттайтын көріністер кіреді. 1797 жылғы Фридрих II ескерткішінің жобасы оның француз неоклассицизміне, әсіресе Этьен Луи Бульеге деген қарызын көрсетеді. Оның түсіндірме жазбалары бұл құрылыстың рухани тұрғыдан көтеріңкі сезім сыйлайтынын көрсетеді. Ескерткіштің жоспары қазір Берлиндегі Купферстихкабинет коллекциясының бір бөлігі болып табылады. 1799 жылдан бастап Шинкель Берлиндегі Гилли үйінде тұрып, Фридрих пен оның әкесі, сәулетші Давид Гиллиден сабақ алды. Гилли 26 жасында Берлин құрылыс академиясының профессоры болып тағайындалды. Оның салынған жобаларының тек біреуі ғана сақталған: грек тіршілігін қайта жаңғырту стиліндегі мавзолей (1800–02; 1945 жылдан кейін қиратылған) Бреслау маңындағы Дихернфуртта (қазіргі Вроцлав маңындағы Бржег Долны, Польша), грек ғибадатханасы нысанында. Гилли 28 жасында Карлсбадта туберкулезден қайтыс болды және Андреаскапель зиратында жерленді.

Friedrich David Gilly (16 February 1772 – 3 August 1800) was a German architect and the son of the architect David Gilly. His works are influenced by revolutionary architecture (Revolutionsarchitektur). Born in Altdamm, Pomerania, (today Dąbie, district of Szczecin, Poland), Gilly was known as a prodigy and the teacher of the young Karl Friedrich Schinkel. In 1788 he enrolled at the Akademie der Bildenden Künste in Berlin. His teachers in architecture were Friedrich Becherer and Carl Gotthard Langhans. Gilly enjoyed drawing lessons with Christian Bernhard Rode, Johann Christoph Frisch, Johann Heinrich Meil, Daniel Nikolaus Chodowiecki and Johann Gottfried Schadow. In the practical part, he was taught by Carl Gotthard Langhans, Michael Philipp Boumann and Baron Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff. He was first employed by the Oberhofbauamt in 1789, and worked for a time with Bernhard Matthias Brasch on the reconstruction of Neuruppin. In 1797, Gilly travelled extensively in France, England, and Austria. The drawings he made in France reveal his interests in architecture and reflect the intellectual climate of the Directoire. They include views of the Fountain of Regeneration, the Rue des Colonnes—an arcaded street of baseless Doric columns leading to the Théâtre Feydeau—the chamber of the Conseil des Anciens in the Tuileries and Jean Jacques Rousseau’s grotto in its landscaped setting at Ermenonville, Oise. His 1797, design for the Frederick II monument reveals his debt to French neoclassicism, in particular Etienne Louis Boullée. His explanatory notes indicate that he intended the building to be spiritually uplifting. The plan for the monument is currently part of the collection of the Kupferstichkabinett in Berlin. From 1799, Schinkel lived in the Gilly household at Berlin and was taught by Friedrich and Friedrich's architect father David Gilly. Gilly was appointed professor at the Berlin Bauakademie at the age of 26. Of his built designs, only one survives: the ruinous Greek Revival mausoleum (1800–02; destroyed after 1945) at Dyhernfurth near Breslau (now Brzeg Dolny near Wrocław, Poland), in the form of a prostyle Greek temple. Gilly died from tuberculosis at the age of 28 in Karlsbad, where he was buried in the cemetery of Andreaskapelle.

Ағылшын тілінде

Фридрих Гилли: Архитектураға арналған эсселер, 1796–1799 жж. Кіріспесін Фриц Ноймейер жазды. Аудармашы: Дэвид Бритт. 1994, 240 бет. Карл Юген Куррер: Құрылымдар теориясының тарихы. Тепе-теңдікті іздеу. Ernst & Sohn, Берлин 2018, 937-беттен бастап, .

Неміс тілінде

Фридрих Адлер: Фридрих Гилли – Шинкельдің ұстазы, Zentralblatt der Bauverwaltung, Jg. 1, 1881, Hefte 1–3 (Цифрлық көшірме). Корд Фридрих Бергхан: Автономияның тәуекелі. Карл Филипп Мориц, Вильгельм фон Гумбольдт, Генрих Гентц, Фридрих Гилли және Людвиг Тиекке арналған зерттеулер. Universitätsverlag Winter, Гейдельберг 2012, Майкл Болле, Мария Окон Фернандес: Фридрих Гиллидің кітап жинағы (1772–1800). 18 ғасырдың теориялық контекстіндегі сәулетшінің кітапханасының шығу тегі және тағдыры. Gebr. Mann, Берлин 2019. Сабина Бок: Гилли, Фридрих (1772–1800). Дирк Альверман, Нильс Йорн (Hrsg.): Biographisches Lexikon für Pommern. «Померния өмірбаяндық сөздігі». 1-том (= Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern. Reihe V, Band 48,1). Böhlau Verlag, Кёльн Веймар Вена 2013, S. 100–101. Адольф Дойбер: Гилли, Фридрих. Ульрих Тиме, Фред. C. Уиллис (Hrsg.): Begründet von Ulrich Thieme und Felix Becker. 14-том: Giddens–Gress. E. A. Seemann, Лейпциг 1921, S. 48–49 (Textarchiv – Internet Archive). Фридрих Гилли, Фридрих Фрик: Пруссиядағы Мариенбург сарайы. 1799–1803 жылдары шығарылған. Вильгельм Салевскийдің жаңа басылымы. Galtgarben Verlag, Дюссельдорф 1965. Фридрих Гилли 1772–1800 және жас сәулетшілердің жеке қоғамы. Hrsg. Рольф Боте, Берлин мұражайы, 21 қыркүйектен 4 қарашаға дейін 1984 жыл (Көрме каталогы), координациясы Бригитте Шютц, Verlag Willmuth Arenhövel, Берлин 1984, Отто Хольце: Фридрих Гилли. Pommersche Lebensbilder. 3-том: 18, 19 және 20 ғасырлардағы Померния. Saunier, Штеттин 1939, S. 204–215. Алсте Хорн Онкен: Гилли, Фридрих Давид. Neue Deutsche Biographie (NDB). 6-том, Duncker & Humblot, Берлин 1964, S. 399 f. (Цифрлық көшірме). Конрад Левезов: Фридрих Гиллиге арналған естелік жазба, корольдік сәулетші және Берлиндегі құрылыс академиясының профессоры. Verlag der Realschulbuchhandlung, Берлин 1801. Артур Мюллер ван ден Брук: Гилли. Артур Мюллер ван ден Брук: «Пруссия стилі». Piper, Мюнхен 1916, S. 109–129. Фриц Ноймейер (Hrsg.): Фридрих Гилли. «Сәулет туралы эсселер», 1796–1799 жж. = Gilly, эсселер. Ernst & Sohn, Берлин 1997, Алсте Онкен: Фридрих Гилли. 1772–1800 (= Forschungen zur deutschen Kunstgeschichte. Bd. 5, = Jahresgabe des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft. 1935). Deutscher Verein für Kunstwissenschaft, Берлин 1935 (түзетілген, бірақ негізінен өзгермеген қайта басылым. (= Die Bauwerke und Kunstdenkmäler von Berlin. Beiheft 7). Gebr. Mann, Берлин 1981, ). Хелла Реельфс: Фридрих және Давид Гиллиге жаңаша қарау. Kunstgeschichtliche Gesellschaft zu Berlin. Оттырыстар туралы хабарламалар. NF Bd. 28/29, 1979/1981, S. 18–23. Альфред Риетдорф: Гилли. «Сәулеттің қайта жаралуы». Hans von Hugo, Берлин 1940. Герман Шмитц: Давид және Фридрих Гиллинің Померниямен байланысы. Monatsblätter der Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde. Jg. 23, 1909, S. 81–87 және S. 108–111. Герман Шмитц: Фридрих Гилли. Kunst und Künstler. Bd. 7, 1909, S. 201–206, Цифрлық көшірме. Герд Хельге Фогель (Hrsg.): Фридрих Гилли 1772–1800. Еуропадағы классицизм архитектурасының инновациясы және дәстүрі. Geidberg Verlag, Güstrow 2002, Эдуард Вятжен: Фридрих Гиллидің Пруссияның Фридрих II патшасының ескерткішіне арналған жобасы. Münchner Jahrbuch der bildenden Kunst. Bd. 51, 2000, S. 199–228.

F[riedrich] Adler: Friedrich Gilly – Schinkel's Lehrer, in: Zentralblatt der Bauverwaltung, Jg. 1, 1881, Hefte 1–3 (Digitalisat). Cord Friedrich Berghahn: Das Wagnis der Autonomie. Studien zu Karl Philipp Moritz, Wilhelm von Humboldt, Heinrich Gentz, Friedrich Gilly und Ludwig Tieck. Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2012, Michael Bollé, María Ocón Fernández: Die Büchersammlung Friedrich Gillys (1772–1800). Provenienz und Schicksal einer Architektenbibliothek im theoretischen Kontext des 18. Jahrhunderts. Gebr. Mann, Berlin 2019. Sabine Bock: Gilly, Friedrich (1772–1800). In: Dirk Alvermann, Nils Jörn (Hrsg. ): Biographisches Lexikon für Pommern. Band 1 (= Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern. Reihe V, Band 48,1). Böhlau Verlag, Köln Weimar Wien 2013, , S. 100–101. Adolph Doebber: Gilly, Friedrich. In: Ulrich Thieme, Fred. C. Willis (Hrsg. ): Begründet von Ulrich Thieme und Felix Becker. Band 14: Giddens–Gress. E. A. Seemann, Leipzig 1921, S. 48–49 (Textarchiv – Internet Archive). Friedrich Gilly, Friedrich Frick: Schloss Marienburg in Preussen. In Lieferungen erschienen 1799–1803. Das Ansichtenwerk neu herausgegeben von Wilhelm Salewski. Galtgarben Verlag, Düsseldorf 1965. Friedrich Gilly 1772–1800 und die Privatgesellschaft junger Architekten. Hrsg. Rolf Bothe, Berlin Museum, 21. September bis 4. November 1984 (Ausstellungskatalog), Koordination Brigitte Schütz, Verlag Willmuth Arenhövel, Berlin 1984, Otto Holtze: Friedrich Gilly. In: Pommersche Lebensbilder. Band 3: Pommern des 18., 19. und 20. Jahrhunderts. Saunier, Stettin 1939, S. 204–215. Alste Horn Oncken: Gilly, Friedrich David. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 6, Duncker & Humblot, Berlin 1964, , S. 399 f. (Digitalisat). Konrad Levezow: Denkschrift auf Friedrich Gilly, königlichen Architecten und Professor der Academie der Baukunst zu Berlin. Verlag der Realschulbuchhandlung, Berlin 1801. Arthur Moeller van den Bruck: Gilly. In: Arthur Moeller van den Bruck: Der preussische Stil. Piper, München 1916, S. 109–129. Fritz Neumeyer (Hrsg. ): Friedrich Gilly. Essays zur Architektur, 1796–1799. = Gilly, Essays. Ernst & Sohn, Berlin 1997, Alste Oncken: Friedrich Gilly. 1772–1800 (= Forschungen zur deutschen Kunstgeschichte. Bd. 5, = Jahresgabe des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft. 1935). Deutscher Verein für Kunstwissenschaft, Berlin 1935 (korrigierter, im Wesentlichen aber unveränderter Nachdruck. (= Die Bauwerke und Kunstdenkmäler von Berlin. Beiheft 7). Gebr. Mann, Berlin 1981, ). Hella Reelfs: Friedrich und David Gilly in neuer Sicht. In: Kunstgeschichtliche Gesellschaft zu Berlin. Sitzungsberichte. NF Bd. 28/29, 1979/1981, , S. 18–23. Alfred Rietdorf: Gilly. Wiedergeburt der Architektur. Hans von Hugo, Berlin 1940. Hermann Schmitz: Die Baumeister David und Friedrich Gilly in ihren Beziehungen zu Pommern. In: Monatsblätter der Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde. Jg. 23, 1909, , S. 81–87 und S. 108–111. Hermann Schmitz: Friedrich Gilly. In: Kunst und Künstler. Bd. 7, 1909, , S. 201–206, Digitalisat. Gerd Helge Vogel (Hrsg. ): Friedrich Gilly 1772–1800. Innovation und Tradition klassizistischer Architektur in Europa. Geidberg Verlag, Güstrow 2002, Eduard Wätjen: Friedrich Gillys Entwurf für ein Denkmal König Friedrichs II. von Preußen. In: Münchner Jahrbuch der bildenden Kunst. Bd. 51, 2000, , S. 199–228.