Кіріспе

17 ғасырдағы француз суретшілігіндегі пікірсайыс

1671 жылы Париждегі Француз Корольдік сурет және мүсін академиясында сурет салуда сурет немесе түс маңыздырақ деген дау туды. Бір жағында Пуссинистер (Фр. Poussinistes) – суретші Николя Пуссеннің есімімен аталатын француз суретшілерінің тобы, сурет салу ең маңызды деп санайтын. Екінші жағында Рубенистер (Fr. Rubénistes) – Пётр Пол Рубенс есімді, түске басымдық бергендер. Пікірсайыс ұлттық сипатқа ие болды, себебі Пуссен француз, ал Рубенс фламанд болған, бірақ сол кезде екеуі де тірі болған жоқ. Қырық жылдан астам уақыттан кейін, 1717 жылы Француз академиясы Антуан Ваттоның «Китераға аттану» туындысын қабылдау туындысы ретінде қабылдағанда, Рубенистердің пайдасына мәселе шешілді. (1690 жылы қайтыс болған), Академия директоры, олардың қаһармандары Рафаэль, Карраччи және Пуссен болды.

1672 жылы Француз академиясының канцлері Шарль Ле Брун дауды тоқтатуға тырысып, ресми түрде: «Түстің міндеті – көзді қуанту, ал сурет салу – сананы» деді.

Қаулы

Рубенистер үшін үлкен жетістік Роджер де Пайльдің 1699 жылы Француз академиясының мүшесі (әуесқой ретінде) болып сайлануымен болды, ал Рубенистердің жеңгенін білдіретін соңғы белгі Антуан Уоттоның «Китераға аттану» туындысының 1717 жылы академияның қабылдау туындысы ретінде қабылдануы болды. Бұл Уоттоны осы жанрдың негізін қалаушы ретінде мойындады, сонымен қатар оның және оның сурет салу стилінің қабылдануының маңызды көрсеткіші болды. Алайда, бұл оның тарих суретшісі, суретшілердің ең жоғары санаттарының бірі және академия профессорларының таңдалуының жалғыз көзі ретінде танылуына кедергі келтірді. Сол кездегі академия директорының ұлы Шарль Антуан Койпель айтқандай: «Бұл көркем суретшінің тартымды туындылары, Елшілердің істері сияқты тарихи сюжеттерді суреттегісі келетіндерге жарамсыз нұсқаушы болар еді». Уотто Рубенистердің арасындағы ең ұлы суретші деп есептеледі. Франсуа Буше және Жан Оноре Фрагонар да маңызды Рубенистер қатарына жатады. Жан Батист Симеон Шарден натюрморт және жанрлық суреттерге деген жаңа қызығушылықтың арқасында үлкен пайда көрді.

Маңыздылығы

XVIII ғасырдағы Францияда Рококоның талқылануы мен дамуы қайта жаңғырудың бір түрі ретінде қарастырылды. Майкл Левидің айтуынша, XVII ғасырда жанр, пейзаж және натюрморт сияқты жаңа категориялар қалыптасты, олар табиғатты бақылауға ерекше мән берді. Сондықтан Рубеншілердің пікірлері, кейде қабылданатындай, жалпы еркіндік немесе laissez faire көзқарасын білдірмей, бұрынғы натурлизм дәстүрлерін қайта жаңғырту және сурет салудағы тәртіпті күшейтуге шақыру болды. Бұл пікірталас Ағарту дәуірінің бастапқы кезеңінде өрбіді, ал Рубеншілер Джон Локктың 1690 жылғы "Адамның түсінігі туралы эссесінде" қолдау тапты, онда барлық идеялар тәжірибеден туындайды және ешқайсысы туа біткен емес деп тұжырымдалды. Жан Батист Дубос, ақылмен түсінген нәрсенің, сезімдер арқылы қабылдаған нәрсеге қарағанда әлсіз екенін атап өтті.