Басшылар үйі: Колониалды дәуірден кейінгі дәстүрлі билік құрылымы
House of Chiefs
Үй басшылары – бұл этникалық топтардың дәстүрлі биліктерінің үні. Заң шығарушы емес, кеңесші орган. Тарихы, құрамы, конституциялық мәртебесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басшылар палатасы (немесе дәстүрлі басшылар палатасы) – бұл отаршылдықтан кейінгі құрылым, заң шығару немесе кеңес беру функциясын атқаратын, ұлттық немесе аймақтық үкімет тарапынан мойындалған және этностық топтың отарлауға дейінгі билік органдарының ұжымдық, қоғамдық дауысын білдіретін жиналыс. Көбінесе түпкілікті мәдениетте ықпалды болғанымен, оның мүшелері қазіргі заманғы мемлекеттің негізгі заң шығару органы ретінде әдетте жұмыс істемейді (мысалы, Ұлыбританияның Лордтар палатасы), олар өкілді (яғни демократиялық жолмен сайланған) емес, сондай-ақ демократиялық немесе басқа үкіметтің жеке тағайындаған мүшелерінен тұрады. Ол елдің немесе оның бір бөлігінің барлық немесе бір бөлігін құрайтын «дәстүрлі басшылардан», тарихи тұрғыдан патшалар мен басшылардан тұрады. Басшылар палатасы конституциялық тұрғыдан мемлекеттік билік жүйесіндегі партиялық институт емес. Басшылар палатасының мүшелері оларды білдіретін азаматтардың жалпы сайлау арқылы немесе оларға кеңес беретін мемлекеттік атқарушы немесе заң шығару органы арқылы таңдалмайды: олардың міндеті – қоғамдық саясатта мәдени, тарихи және/немесе этникалық тұрғыдан көзқарас білдіру. Мүшелікке ілігу шарттары әртүрлі, бірақ олар оның тарихи қауымдастығы немесе этникалық тобына (мысалы, Жаңбыр патшайымы) тән дәстүрлерге негізделген. Кейде біліктілік орны жергілікті династия ішінде мұрагерлік арқылы, кейде қауымдастықтың ырымды немесе әлеуметтік жағынан белгілі тобының консенсусы арқылы, ал кейде олардың үйлесімділігі арқылы алынады. Тарихи тұрғыдан басшылар – халықтың отарлануына дейін соңғы жергілікті билеушілер болған, ал олардың қазіргі нұсқалары әртүрлі деңгейде жергілікті мәдени рөл атқаруды жалғастыруда. Әсіресе отаршылдық кезеңде басшылар көбінесе тікелей басқару құралы ретінде және/немесе сайлау институтына ыңғайлы балама ретінде пайдаланылды.
A House of Chiefs (or House of Traditional Leaders) is a post colonial assembly, either legislative or advisory, that is recognised by either a national or regional government as consisting of and providing a collective, public voice for an ethnic group's pre colonial authorities. Although often influential within the indigenous culture, its members do not usually function as a modern nation's primary law making body (cf. British House of Lords), being neither representative (i. e. democratically elected) nor consisting of members appointed individually by the government in power, whether democratic or not. It consists of all or some of the "traditional leaders", historically kings and chiefs , of a country or a sub division thereof. A House of Chiefs is not, constitutionally, a partisan institution within the body politic. Members of a House of Chiefs are selected neither by a universal suffrage process of those they represent nor by the state executive or legislature they advise: Their function is to express a cultural, historical and/or ethnic point of view on public policies. The process by which individuals qualify for membership varies, but is based on tradition specific to his or her (e. g. the Rain Queen) historic community or ethnic group. Sometimes the qualifying position is obtained through heredity within a local dynasty, sometimes through selection by consensus of a ritually or socially prominent subset of a community, and sometimes by a combination thereof. Historically, chiefs were the last indigenous rulers before colonisation of a people, and their modern versions often continue to play a local cultural role of varying significance. Especially in colonial times, chiefs were often used as instruments of indirect rule, and/or convenient alternatives to elective institutions.
Африка
Ботсванада бұрын Басшылар үйі деп аталатын Нтло-я-Дигкоси. Ганада әр түрлі аймақтық басшылар үйлерін білдіретін Ұлттық басшылар үйі. Нигерияда бірінші Нигерия Республикасы кезінде бірнеше басшылар үйлері болды. Қазіргі заманда Федерацияның әр түрлі штаттарында Дәстүрлі билеушілер мен басшылардың штаттық кеңесі бар. Сонымен қатар, бұрын Германия, Ұлыбритания, содан кейін Нигерияның Оңтүстік Камерунында да болған. Сомалилендте Ақсақалдар үйінің құрамына Сомалилендтің әр түрлі сұлтандары кіреді. Оңтүстік Африкада отаршылдық басшылар үйі қолданыстан шығып қалды, бірақ апартеидтен кейін жергілікті ұйымдастырылған нысандар қайта жаңғыртылды, бірінші кезекте биліктегі ANC партиясы ішінде, содан кейін Квазулу-Наталда. Ұлттық дәстүрлі көшбасшылар үйі бүгін ресми түрде президенттікке кеңес береді және 23 мүшеден тұрады, ал Оңтүстік Африка Дәстүрлі көшбасшылар Конгресі қазіргі уақытта көбірек кіріктірілген, үкіметтік емес ұйым ретінде жұмыс істейді. Замбияда 1996 жылғы конституцияға сәйкес. Зимбабведе Зимбабве басшылар кеңесі. Толық ақпарат алу үшін www.theafricanroyalfamilies.com сайтына кіріңіз.
In Botswana, the Ntlo ya Dikgosi, formerly known as the House of Chiefs. In Ghana, the National House of Chiefs, representing the various regional Houses of Chiefs. In Nigeria, there were several Houses of Chiefs in the Nigerian First Republic. In the modern era, the various states of the Federation each have a State Council of Traditional Rulers and Chiefs. Also formerly, in the previously German, British and then Nigerian Southern Cameroons. In Somaliland, the House of Elders' membership consists of the various sultans of Somaliland. In South Africa, the colonial House of Chiefs fell into disuse, but, post apartheid, indigenously organised versions have been revived, first within the ruling ANC party, then in KwaZulu Natal. The National House of Traditional Leaders officially advises the presidency today and is composed of 23 members, while the Congress of Traditional Leaders of South Africa currently functions as a more inclusive, non governmental version. In Zambia, according to the 1996 constitution. In Zimbabwe, the Zimbabwe Council of Chiefs. For more check www. theafricanroyalfamilies. com website
Басқа жерлер
Бұл термин сондай-ақ кейбір түпкі американдық тайпалар сияқты, колонияға дейінгі және колониядан кейінгі тайпа басшыларының жиналыстарын атау үшін де қолданылған.
The term has also been used for similar pre and post colonial assemblies of tribal leaders, such as among certain Native American tribes.
Баламалар
Дәстүрлі басшыларды елдің саяси өміріне қатыстырудың тағы бір жолы – оларға кеңейтілген ассамблеяда бірнеше орын бөлу. Мысалы, Зимбабведе он басшы елдің парламентінің жоғарғы палатасы – Сенатқа мүше болып тағайындалады. 1990 жылдан 2005 жылға дейін олар заң шығарушы жалғыз палата болған Ассамблея палатасында (қазіргі төменгі палата) өкілдік етті.
Another way to include traditional chiefs in a nation's political life is to assign them a number of seats in a wider assembly. In Zimbabwe, for example, ten chiefs are chosen to be members of the Senate, the upper house of the country's parliament. From 1990 to 2005, they were represented in the House of Assembly (now the lower house) when it was the sole legislative chamber.