Кіріспе
Америкалық деректі фильмдер жасаушы екі туыс
Альберт Мейслз (26 қараша 1926 – 5 наурыз 2015) және оның інісі Дэвид Мейслз (10 қаңтар 1931 – 3 қаңтар 1987; '/m//eɪ//z//ɛ//l//z/ MAYzelz) – «Тікелей кино» стиліндегі жұмыстарымен танымал америкалық деректі фильмдер түсірушілер дуэті. Олардың ең белгілі фильмдері: «Сатушы» (1969), «Гимме Шелтер» (1970) және «Грей Гарденс» (1975).
Ерте өмір
Ағалар Бостон қаласының Дорчестер ауданында дүниеге келді және Альберт 13 жасқа толғанға дейін сол жерде өмір сүрді, содан кейін отбасы Массачусетс штатының Бруклин қаласына көшті. Альберт пен Дэвидтің еврей тегінен шыққан ата-аналары АҚШ-қа иммигранттар болып келген. Олардың Украинада туған әкесі пошта кызметкері, ал Польшадан келген анасы мектеп мұғалімі болған. Отбасы бастапқыда Дорчестерде туыстарына жақын болу үшін қоныстанды (ағалардың әкесінің інісі Йозеф Мейслс және оның қызы мен күйеуі Бекки мен Джо Кандиб), олар бұрын осы жерге көшіп келген еді. Альберт бастапқыда психология профессоры және зерттеуші мамандығын таңдады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясының танк корпусында қызметтенгеннен кейін Альберт Сиракуз университетінен бакалавр, ал Бостон университетінен психология магистрі дәрежесін алды. Ол Бостон университетінде үш жыл бойы психология пәнін оқытты, сонымен қатар психиатриялық ауруханада ғылыми көмекші және Массачусетс жалпы ауруханасында ғылыми жоба жетекшісі болып жұмыс істеді. Зерттеу жұмысының нәтижесінде ол психиатриялық аурухананы суретке түсіру үшін Ресейге сапар шекті, ал келесі жылы CBS ұсынған камерамен өзінің алғашқы деректі фильмін түсіру үшін оралып келді. CBS фильмді көрсетпесе де, ол NBC телеарнасында, Бостон қаласындағы WGBH телеарнасында және Канада телеарналарында көрсетілді. Дэвид те Бостон университетінде психологияны оқып, бакалавр дәрежесін алды. Ағасы сияқты, Дэвид те АҚШ армиясында қызмет етті және Корея соғысы кезінде Батыс Германияда дислокацияланды. 1950 жылдардың ортасында ол Мэрилин Монроның "Автобус тоқтағысы" және "Принц бен шоу-қыз" фильмдерінде Голливудтың өндіріс көмекшісі ретінде жұмыс істеді. Кейінірек Дэвид "дәстүрлі түсірілімге көңілі толып қалғанын" айтты. "Сән-салтанат жойылды және бір-бірінен айырмайтын кадрларды түсіру жалықтырды". 1957 жылға қарай ол Альбертпен бірлесіп темір перденің ар жағындағы екі деректі фильмді түсірді: "Ресейге жақын көзқарас" (тек Альберт Мейслс автор ретінде көрсетілген) және "Польшадағы жастар", соңғысы NBC телеарнасында көрсетілді.
Мейслз ағайындыларының ынтымақтастық жылдары
Мейслз ағайындылары бірге 30-дан астам фильм түсірді. Олар 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында түсірілген үш деректі фильмдерімен ең танымал: «Сатушы» (1969), «Gimme Shelter» (1970) және «Grey Gardens» (1975). «Сатушы» фильмі Нью-Англия мен Флоридада үйден-үйге Киелі кітап сататын сатушылардың жұмысын көрсетеді. Бірақ фильмде капитализмнің шағын қалалар мен жеке адамдарға тигізетін зиянды әсерінен гөрі, қарапайым адамдардың шынайы өмірі мен кемшіліктері бейнеленген. «Gimme Shelter» фильмі The Rolling Stones тобының 1969 жылғы АҚШ турнесін және оның апатқа ұласқан Altamont Free Concert концертін баяндайды. Фильмде Altamont концертіне қатысушы Мередит Хантер мен Hells Angel тобының мүшесі Алан Пассаро арасындағы жанжал, оның нәтижесінде Хантердің қаза болуы кездейсоқ түсіріліп алынған. Фильм кадрларында Хантердің револьверін шығарып, Пассароға бағыттағаны және кейін Пассароның Хантерді өлтіргені үшін сотта ақталуы көрсетіледі, себебі қазылар алқасы кадрларды қарағаннан кейін ол өзін қорғаған деп танылды. «Grey Gardens» фильмі Нью-Йорк штатының Ист-Хэмптон қаласындағы құлай жөндеуді күтіп тұрған үйінде тұратын, қоғамнан оқшауланған жоғарғы тапқа жататын ана мен қыз – «Үлкен Эди» және «Кішкентай Эди» Билдің (олар тиісінше Жаклин Кеннеди Онассистің тәтесі мен туысы) өмірін бейнелейді. Осы және басқа фильмдерді қаржыландыру үшін Мейслздер IBM, Shell Oil және Merrill Lynch сияқты клиенттер үшін жарнамалық роликтер түсірді. Дегенмен, ағайындыларға кейбір адамдар фильмдегі сахналарды жоспарлап, оларға әсер еткен деген сын айтылды. Мейслз ағайындылары бұл айыптаудан кейін «The New Yorker» журналына қарсы заң шараларын қолдануы мүмкін екенін мәлімдеді. Олар сондай-ақ, Кэлдің мәлімдемесін жоққа шығаратын ашық хат жіберді, бірақ сол кезде журнал хаттарды жарияламайтындықтан, хат 1996 жылға дейін басылмады. «Grey Gardens» фильміне қатысты да ағайындылар өз кейіпкерлерін әділетсіз пайдаланғаны үшін айыпталды.
Дэвид Мейслздің өлімі
Дэвид Мейслз, кіші ағасы, 1987 жылдың 3 қаңтарында Нью-Йорк қаласында 56 жасқа толуына жеті күн қалғанда инсульттан қайтыс болды. Оның қайтыс болғаннан кейін Альберт Дэвидтің жесірімен қаржылық өтемақы шарттары бойынша соттастыққа түсті. Дэвидтің қызы Селия Мейслздің сөзіне қарағанда, осыдан кейін отбасы Дэвид туралы "тілсіздік кодексін" қабылдады. 2007 жылы Селия әкесі туралы "Wild Blue Yonder" атты деректі фильмді шығарды, онда Альбертпен жасалған сұхбаттар бар.
Альберт Мейслздің кейінгі өмірі мен өлімі
Ағасы қайтыс болғаннан кейін Альберт Мейслз фильм түсіруді жалғастырды. Оның ең танымал туындылары: LaLee's Kin: The Legacy of Cotton (2001, Дебора Диксон және Сьюзан Фромкемен бірге режиссерлік етті), ол қазіргі Миссисипи дельтасында тұратын кедей афроамерикандық отбасының күресін көрсетті және "Үздік толық метражды деректі фильм" номинациясына ие болды; сондай-ақ The Love We Make (2011, Брэдли Капланмен бірге режиссерлік етті), бұл фильм 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Нью-Йоркте Пол Маккартнидің өмірін баяндады және 2011 жылғы 10 қыркүйекте, шабуылдардың он жылдығы қарсаңында Showtime телеарнасында көрсетілді. Альберт Дэвидпен бірге Кристо мен Жанна-Клодтың қоғамдық өнері туралы деректі фильмдер сериясын жалғастырды. Ол сонымен қатар Леон Гасттың "When We Were Kings" кинофильміне операторлық жұмыс істеуге көмектесті, бұл фильм "Жаңғылдың шуы" деп аталған Мухаммед Али мен Джордж Форман арасындағы ауыр салмақтағы бокс матчы туралы айтады. 2005 жылы Альберт Харлемде орналасқан, диалог пен әрекетке шақыратын деректі фильмдерді көрсетуге және өндіруге арналған Мейслз деректі орталығын құрды. Альберт 2015 жылдың 5 наурызында Манхэттендегі үйінде 88 жасында асқазан безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Оның "Айрис" (мода иконасы Айрис Апфель туралы) және "In Transit" (Америка Құрама Штаттарындағы ең ұзын пойыз жолы туралы) фильмдері сол жылы оның өлімінен кейін жарық көрді. Өлген кезде Альберт "Қолда және жүректе" атты автобиографиялық деректі фильмді де жасап жатқан болатын.
Құжаттамалық киноға мұрасы мен үлесі
Камерада оқиғалардың өрбуін операторлардың араласуынсыз түсіру арқылы Мейслздер деректі фильмдерде "қабырғадағы көшпенді" (fly on the wall) перспективасын қалыптастырды. Бұл перспектива олардың бастамасымен пайда болған «Тікелей кино» (Direct Cinema) деп аталатын деректі фильм жанрының ерекшелігі. Бұл жанр «Cinéma Vérité» жанрына ұқсас. Олар орта ғасырлық деректі фильмдердің дәстүрлерін бұзып, баяндаудан, экранға шығарылатын мәтіндерден және керексіз музыкадан бас тартты. Монтаж процесі олардың таңдаған кадрлары мен дыбыстарына, сондай-ақ оқиғаның соңғы нұсқасында қалай дамығанына байланысты олардың баяндаушылық «дауысы» ретінде қарастырылуы мүмкін. Техникалық тұрғыдан олардың табысының бір бөлігі камераны дыбыс жазу құрылғысынан (Дэвид Nagra қолданды) оның жылдамдығын дәл бақылап бөлуге негізделген. Бұл екі құрылғының бір-біріне қатысты тәуелсіз қозғалуына мүмкіндік берді, бұл сол кездегі коммерциялық жабдықтарда мүмкін емес еді. Көне жабдықтармен ұзақ түсірілімдер сөзсіз синхрондылықты жоғалтатын. Альберт иығына қоюға ыңғайлы, үш аяқты қолдауды қажет етпейтін, сол сәтте түсіруге мүмкіндік беретін 16 мм камераны өз қолымен жасады. Ол камераны ұзақ түсірілімдерде тұрақты ұстау үшін қосымша тірек орнатты. Объективке айна және фокус сақинасын орнатқаннан кейін, камера іске қосылғанда диафрагма мен фокусты реттеуге және түсіру кезінде үздіксіздікті сақтауға мүмкіндік алды. Альберт өзінде назар аудару қабілетінің жетіспеушілігі бар екенін айтты, бұл оған монтаж процесінде қиындық туғызды, бірақ түсіру кезінде оған көмектесті. Оның сөзіне göre, сол сәтте назарын шоғырландыру қабілеті оған «оқиғаға [камерасымен] толық назар аударуға, одан да мұқият байқауға және келесі сәтте не болатынын болжауға, оған дайын болуға және оны түсіруге мүмкіндік берді, бұл қалыпты назар аудару қабілеті бар адамдардың істей алмайтын нәрсесі». 2002 жылдың мамыр айында «Нью-Йорк Таймс» газетінде Ральф Блюменталь Альбертті «документальді фильмдер жасаудың деканы» деп атады, ал Жан-Люк Годар Альбертті «ең үздік американдық оператор» деп сипаттады. Альберт және Дэвид Мейслздердің қозғалыс суреттерінің жинағы Академия кино мұрағатында сақталады. Мұрағат Мейслздердің екі фильмін сақтаған: «Шоумен» (2012) және «Саудагер» (2018).
Марапаттар
Олардың жалғыз Оскар номинациясы 1973 жылғы "Кристоның аңғардағы пердесі" қысқаметражды фильмі үшін болды. Альберт 2013 жылы президент Барак Обамадан 28 шілдеде Ұлттық өнер медалін алды. Ол сондай-ақ 1991 жылғы "Музыка сарбаздары" үшін Primetime Emmy сыйлығына ие болды. Дэвид 1985 жылғы "Владимир Хоровиц: Соңғы романтик" үшін Альбертпен бірге Primetime Emmy сыйлығын жеңіп алды.
Танымал мәдениетте
2006 жылы "Сұр бақтар" мюзиклі "Playwrights Horizons" театрында көрсетіліп, сол жылы Бродвейге көшірілді. Мейслз ағайындыларының Бейлс туралы деректі фильмін түсіру процесін көрсететін драмалық нұсқасы 2009 жылғы HBO фильмі "Сұр бақтар" ("Grey Gardens") ішінде пайда болды; актер Арий Гросс Альберт рөлін, ал Джастин Луис Дэвид рөлін сомдады. 2015 жылы IFC телеканалының мокдокументальдық сериалы "Documentary Now!" "Сэнди Пассаж" атты эпизодында "Үлкен Вивви" және "Кішкентай Вивви" есімді екі әйелдің өмірін баяндап, "Екі қарт әлеуметтік беделді әйелдің күнделікті өмірі мен олардың құлап бара жатқан имениесіне терең үңіледі" деген тақырыпты көтерді. 1960 жылдардағы глобус сатушылар туралы 2016 жылғы "Globesman" эпизоды "Саудагер" ("Salesman") фильмінен шабыттанды. 2024 жылғы "Feud: Capote vs. The Swans" телесериалының 3-бөлімі Мейслз ағайындыларының 1966 жылы түсірген Трумэн Капотенің "Ақ және қара" кешін көрсетеді, ол "Трумэннің махаббатымен" ("With Love from Truman") атты қысқа фильм ретінде шықты. Ал Альберт рөлін Павел Сжайда, Дэвид рөлін Юваль Дэвид ойнады.