Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария мен Италия арасындағы Лепонтин Альп тауларындағы тау өткелі.
Mountain pass of the Lepontine Alps between Switzerland and Italy
Шплюген асуы (Splügenpass; ;) – Лепонтин Альп тауларының альпілік тау өткелі. Ол швейцариялық, Гризониялық Сплюгенді солтүстікте, өткелдің үстіндегі аймақпен, ал оңтүстікте Италияның Кьявенна қаласын, Сан-Джакомо алқабының төменгі жағындағы аймақпен байланыстырады.
The Splügen Pass (Splügenpass; ; ) is an Alpine mountain pass of the Lepontine Alps. It connects the Swiss, Grisonian Splügen to the north below the pass with the Italian Chiavenna to the south at the end of the Valle San Giacomo below the pass.
География
Өткен жол Швейцарияның Граубюнден кантонындағы Хинтеррайн аңғары мен Сплюгенді Италияның Сондрио провинциясындағы Сан-Джакомо аңғарымен және Чиавеннамен байланыстырады, ал жол Комо көліне дейін созылады. Бұл өткел Рейн, Солтүстік теңізге құятын, және По, Адриатика теңізіне құятын, өзендерінің суайдымалық аймақтарын бөліп тұрады. Өткелдің батыс жағында Пиццо Тамбо, ал шығыс жағында Сюреттахорн орналасқан. Италия жағында Монтесплага деген кішкентай үш көшелі ауыл бар, ол қыс айларында Италиядан да, Швейцариядан да толық оқшауланып қалады. 1967 жылы Сан-Бернардино жол туннелі ашылғаннан бері бұл өткел бұрынғы маңыздылығын жоғалтты; ол қыс мезгілінде жабық болады. Маңыздылығының төмендеуіне байланысты, қазір бұл тыныш өткелге айналды, онда тарихи жолдардың маңызды бөліктері сақталған, Via Spluga жолымен жүретін жаяу жүргіншілерге тарихи шолу жасауға мүмкіндік береді.
The pass road connects the Swiss Hinterrhein valley and Splügen in the canton of Graubünden with the Valle San Giacomo and Chiavenna in the Italian province of Sondrio, the road continuing to Lake Como. The pass is the water divide between the drainage basins of the Rhine, which flows into the North Sea, and the Po, which flows into the Adriatic. The pass is overlooked by Pizzo Tambo and the Surettahorn, on its western and eastern side, respectively. On the Italian side of the pass is Montespluga, a small three street village that is cut off from both Italy and Switzerland during the winter. Since the opening of the San Bernardino road tunnel in 1967, the pass has lost its former importance; it is not kept open in winter. Thanks to its lack of importance, it is now a quiet pass where essential portions of the historical roads have survived allowing a good historical review for hikers on the Via Spluga.
Тарих
Бұл жол Рим дәуірінде-ақ қолданыста болған. Бұл, мүмкін, Пейтингерия тақтасында көрсетілген Кунус Ауреске сәйкес келеді (бірақ бұл Джульер асуына да қатысты болуы мүмкін). Splügen атауының өзі "көзқарас" деген мағына беретін specula сөзінен туындаған болуы мүмкін. Орта ғасырларда Чур епископтары сауда жолын Септимер асуына көшірген. 1818-1823 жылдары қазіргі заманғы жол оңтүстікте Ломбардия-Венеция патшалығын билеген Австрия үкіметінің тапсырысымен салынды. 1840 жылы жазушы Мэри Шелли ұлымен Комо көліне жол тартқанда, осы асу арқылы өтіп, 1844 жылы жарық көрген "Германия мен Италиядағы саяхаттар" атты саяхаттық баяндамасында оны сипаттады.
The pass was already in use in the Roman era. It possibly corresponds to Cunus Aureus shown on the Tabula Peutingeriana (which may alternatively have referred to the Julier Pass). The name Splügen itself is possibly derived from specula ("lookout"). In the Middle Ages, the Bishops of Chur had the trade route relocated to Septimer Pass. From 1818 to 1823 the modern road was built at the behest of the Austrian authorities, then ruling the Kingdom of Lombardy–Venetia in the south. In 1840, author Mary Shelley traveled through the pass on the way to Lake Como with her son. She describes the pass in her travel narrative, Rambles in Germany and Italy, published in 1844:
1843 жылы жол швейцариялық инженер Ричард Ла Ника жобалаған ұзын қар көшкінінен сақтану галереясымен кеңейтілді, ол қазір қолданылмайды, бірақ көбінесе сақталған. 1882 жылы ашылған Готтард темір жолының пайдасына Splügen асуы арқылы темір жол салу жоспарларынан бас тартылды. Асу Артур Конан Дойлдың 1924 жылғы "Арғыл клиенттің оқиғасы" Шерлок Холмс туралы әңгімесінде де еске алынады. Әңгіменің зұлым кейіпкері, австриялық барон Адалберт Грюнер, әйелін осы асудан лақтырып өлтірген, бірақ Холмс оны дәлелдей алмайды.
In 1843 the road was further expanded with a long avalanche gallery designed by the Swiss engineer Richard La Nicca which today is out of use but largely preserved. Plans to build a railroad line across Splügen Pass were abandoned in favour of the Gotthard railway opened in 1882. The Pass is also mentioned in Arthur Conan Doyle's The Adventure of the Illustrious Client, a Sherlock Holmes short story of 1924. The Austrian Baron Adalbert Grüner, the villain of the story, murdered his wife by throwing her from the Pass, although Holmes cannot prove it.