Кіріспе

Тингис (лат. Tíngis) немесе Тинги (Ежелгі бербер: ⵜⵉⵏⴳⵉ), Мароккодағы Танжер қаласының ежелгі атауы, Атлант мұхитындағы маңызды Карфаген, моор және рим порты болды. Кейіннен оған римдік колония мәртебесі беріліп, Мавритания Тингитана провинциясының астанасы етілді. Диоклетиан реформаларынан соң Испания диоцезінің құрамына кірді.

Аңыздар

Гректер Тингис қаласының атын жақын жердегі аспанды тіреп тұратын атлас тайтаның қызының есімімен байланыстырды деп есептеді. Олар бербер жырлары Геркулестің ерліктері туралы айтылған әңгімелермен үйлеседі деді, ол Солтүстік Африка мен Солтүстік Атлант мұхитына Гесперидтердің алтын алмаларын алу үшін барған. Өз күйеуі Антейді өлтіріп, әкесін де мәңгілікке аспанды тіреуге міндеттеген соң, Геркулес Тиньямен бірге болып, бербер батыры Сифаксты дүниеге әкелді. Сифакс Тингис портын құрып, оны анасының құрметіне атады. Антейдің алып қаңқасы мен бейіті ежелгі саяхатшылардың қызығушылығын тудырды. Финикиялықтардан бұрын, б.з.д. 6 ғасырының басында Карфагендік отарлаушылар қоныстанғанға дейін, олар осы елді мекеннің атын әртүрліше жазды: , (𐤕𐤍𐤂𐤀) және (𐤕𐤉𐤍𐤂𐤀). Бұл қала кейде теңізші Ханоның саяхаттарымен байланыстырылады.

Мавритания қаласы

Пуникалық соғыстардан кейін Карфаген колонияны Риммен одақтас Мавритания патшаларына өткізді. Осы кезеңде оның аты грек және римдік дереккөздерде Тенга, Тинга, Титга сияқты түрліше кездеседі. Ол Карфагендік мұрасымен берік байланысын сақтап, "Титга қаласы" (𐤁‬𐤏‬𐤋‬𐤕 𐤕𐤕𐤂𐤀), "Тинга қаласы" (𐤁‬𐤏‬𐤋‬𐤕 𐤕𐤉𐤍𐤂𐤀), немесе "Тинга халқы" (𐤌‬𐤁‬𐤏‬𐤋‬ 𐤕𐤉𐤍𐤂𐤀) деген пунийлік жазулары бар қола монеталар шығарды. Монеталардың бір жағында Баал немесе (гректердің түсіндіруі бойынша) Деметрдің суреті, екінші жағында бидай бейнеленген.

Рим провинциясының астанасы

Қала б.з.б. I ғасырда римдік билікке көшті. Қ. Серторий 70 жылдары Римдегі Сулла режиміне қарсы соғысының бір бөлігі ретінде Тингисті бірнеше жылға жаулап алды. Тингiс Август тұсында еркін қала ретінде, ал кейіннен Клавдий тұсында Мавританияның астанасы Тингитана жасалған колония ретінде маңызға ие болды. Римдік колония ретінде ол Colonia Iulia Tingi, яғни «Тингис Юлий колониясы» деген ресми атауға ие болды. Алғашқы империя кезінде латын жазуы қолданыла бастады, қола монеталар аңызбен шығарылды; олардың бір жағында Август пен Агриппаның, екінші жағында Баалдың суреті бейнеленген. Монеталарында Colonia Iulia Tingi деп аталған, әрине латын заңдарымен басқарылған және бастапқыда әкімшілік тұрғысынан Испанияға бағынышты болған, бірақ Клавдий тұсында Рим колониясы және Мавритания Тингитана провинциясының бас қаласы болды. 297 жылы қала, мүмкін, Максимианның мавр көтерілісшілеріне қарсы жорығында база ретінде қызмет еткен, және осы шамада христиан Марцелл мен Кассиен қаза тауыпты. Біріншісі испан қауымына жатқан, ал екіншісі, болжам бойынша, 4-5 ғасырларда жерлеу жазбаларында көрсетілген жергілікті шіркеуге тиесілі болған. 6 ғасырға дейін епископтық туралы ешқандай мәлімет жоқ. Ежелгі елді мекеннің шекаралары солтүстік-батыста (Маршан және Авеню Ценарио), батыста (Мендубия) және оңтүстікте (Бу Качках) орналасқан некропольдермен анық белгіленген. Ғасырдың басында теңіз жағалауында көрінетін құрылыстардың қалдықтары жойылды. Касбаның астында моншалар да болған, ал Бельгия көшесінде христиан базиликасының шатасқан қалдықтары табылды. Қаланың қалған бөлігіне келетін болсақ, форумның Кіші Сокко орнында, ал Ұлы мешіт орнында ғибадатхана болған деген болжам бар, ал декуманус максимусы шамамен Зенга Эс Сиагинге сәйкес келеді. Табылған сирек археологиялық жәдірелердің арасында жазулар мен мозаика сынықтарынан басқа ерекше назар аударарлықтай заттар – шеберлігі жақсы емес әйел мүсіні және император Галбаның қиратылған басы. Тиңіс провинцияның астанасы ретінде дамып, гүлденді. 4 ғасырда ол Волубилисті басып өтті, өйткені бұл қала римдік шекарадан оңтүстікке қалып, рим легиондарының қорғауынан тыс қалды. Тингис өзінің шарықталу кезеңінде 20 000 тұрғынына жетті, олардың барлығы дерлік римдік мәдениетке сіңген және көбінесе христиан дінін ұстанды. Тингис бүкіл Рим империясында балық өңдеу өнеркәсібімен мәшһүр болды. Септимий Север тұсында Тингистен екі римдік жол салынды: біреуі Атлантика жағалауындағы Сала-Колонияға, екіншісі – Волубилис қаласына қарай таулы аймаққа. 296 жылы Диоклетианның римдік үкіметтік құрылымдарын реформалау кезінде Мавритания Тингитана Испания епархиясының құрамына кірді. Тингис үлкен аумақтың астанасы болып қала берді, мәртебесі мен дамуын сақтап қалды.

Кейінгі тарих

Вандалдар Рим Магребін басып алғанға дейін шамамен 425 жылы Тингисті жаулап алып, иеленді. 534-682 жылдар аралығында Тингис Византияның билігіне қайта келді. Тингис қамалмен нығайтылып, жаңа шіркеу салынды. Дегенмен, оның сауда-экономикалық қуаты әлсіреген, бұл өзгеріс монета соғу көлемінің азаюымен расталды. 702 жылы Тингис Солтүстік Африканы мұсылмандар басып алудың бір бөлігі ретінде Омейяд халифатының бақылауына өтті, содан кейін ол көбінесе Танжер деп аталатын шағын қалаға айналды. Мұса ибн Нуссаир 706 жылы Тингис пен жақын орналасқан Септем қалаларынан Испанияны жаулап алуды ұйымдастырды.

Дін

Тингис қаласындағы христиан тарихы бірінші ғасырдың екінші жартысында, Клавдий билігі тұсында басталды. Алғашқыда қала, Римнің Магриб аймағының көп бөлігін қамтыған үлкен Мавритания Цезаренсис провинциясының құрамына кірді. Кейін аймақ бөлінді, шығыс бөлігі бұрынғы атауын сақтап, жаңа бөлігі Мавритания Тингитана деп аталды. Ежелгі заманда Танжерде епископтық орын болған болуы мүмкін, бірақ кейінгі орта ғасырларда Танжер титулярлық орынға айналды (яғни, куриялық және көмекші епископтарды тағайындау үшін құрметті мәртебе). Жоғарыда айтылған тарихи себептерге байланысты, Рим Куриясының бір ресми тізімінде осы кафедра Мавритания Цезаренсиске жатқызылған. Үшінші ғасырдың соңында Тингис, 30 қазанда Римдік мартирологияда еске алынған әулие Марцелл мен 3 желтоқсанда еске алынған әулие Кассианның шейіт болған жері болды. Шындығында, дәстүр бойынша, әулие Марцелл 28 шілдеде 298 жылы шейіт болған. Танжерде 10 ғасырға дейін шағын христиан қауымы сақталды. Христиандық өтетініне байланысты, Танжер, Тингисис деген атпен Рим-католик шіркеуінің титулярлық кафедрасы болып табылады.