Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвияның ұлттық эпосы "Лячплесис" ("Аю өлтіруші") – латыш ақыны Андрейс Пумпурс жазған эпостық поэма. Ол 1872 және 1887 жылдар аралығында жергілікті аңыздар негізінде құрастырылған. Поэма Ливон крест жорықтары дәуірінде мифтік батыр Лячплесистің, "Аю өлтірушінің" өмірін баяндайды. "Лячплесис" латыш халқының ұлттық эпосы деп есептеледі.
Latvian national epic
Lāčplēsis ("The Bear Slayer") is an epic poem by Andrejs Pumpurs, a Latvian poet, who wrote it between 1872 and 1887 based on local legends. It is set during the Livonian Crusades telling the story of the mythical hero Lāčplēsis "the Bear Slayer". Lāčplēsis is regarded as the Latvian national epic.
Қазіргі заманғы өмір
Бұл шығарма латыш ұлттық оянуы кезінде жазылған. Сол кезде Еуропада кең таралған пікір бойынша, ұлттық эпосы болуы ұлтты анықтайтын фактор еді. Ал Балтық теңізінің шығысындағы халықтар мұндай эпостан мүшкел болды. Финдер 1835 жылы «Калевала» эпосын жазды, ал эстондықтар «Калевипоегті» 1857-1861 жылдары жариялады. Латыш ұлттық эпосын жасауға бірнеше әрекет жасалды, соңында ақын және әскери қызметкер Андрейс Пумпурс осы міндетті орындап, 1888 жылғы 3-ші латыш ән фестивалінде жарыққа шығарды. Фин және эстондық мәтіндерден айырмашылығы, латыш әңгімесінде түпнұсқа халық әндері қолданылмаған, бірақ ол латыш фольклорына сүйенген. Осы кезде ол өткен заманның құбылысы ретінде қарастырылса да, халық арасында Ұлттық эпосқа айналды. 13 ғасырдың басындағы Солтүстік крест жорықтарынан кейін, Балтық провинцияларындағы жерлердің көп бөлігі неміс басқыншыларының ұрпақтары – ақсүйектерге тиесілі болды. 1863 жылы Ресей үкіметі латыштарға, олар халықтың басым бөлігін құрағандықтан, өздері иеленген шаруашылықтарды сатып алуға мүмкіндік беретін заңдар шығарды және оларға көмектесу үшін арнайы банктер құрылды. Осының арқасында кейбір тұрғындар өз шаруашылықтарын сатып алды, бірақ халықтың көп бөлігі жерсіз қалды және жалдамалы жұмысшы ретінде өмір сүрді, әлеуметтік сатыда төменгі деңгейде болды. Бұл жағдай жазу кезінде қалыптасқан еді. Сондықтан, неміс басқыншыларының өтте жағымсыз бейнеленуі жазушының өзінің заманы үшін маңызды мәселелерді көтерді. Ғалымдар Лакплесіс кейіпкерінің жануарлардан туған, күшті ер адамдар туралы халық әңгімелерін бейнелейтінін айтады. Мұндай әңгімелер Аарне-Томпсон-Утер индексінде ATU 650A («Күшті Джон») және AT 301B («Жан де л’Орс» немесе «Аю Джон») типтері ретінде жіктеледі. Шындығында, профессор Валтерс Ноллендорфс атап өткендей, автор өлеңін құру үшін «аңыздар мен халық аңыздарынан» материалдарды пайдаланды.
The work was written during the Latvian national awakening. At this time a popular belief around Europe was that a Nation can be defined by the fact that it has a National epic while the Nations East of the Baltic sea were left without one. Finns wrote their epic Kalevala in 1835, Estonians published their Kalevipoeg 1857 1861. There were several attempts create a Latvian National Epic which were finally realized by the poet and military man Andrejs Pumpurs and released during the 3rd Latvian Song Festival on 1888. Unlike in the Finnish and Estonian text no original folk song are used in the Latvian story, but it's heavily based on Latvian folklore. By this time it was already considered to be an anachronism, but still amongst the people it became the National epic. From the time of the Northern Crusades in the early 13th century, most of the land in the Baltic governorates was owned by nobles descended from the German invaders. In 1863, the Russian authorities issued laws to enable Latvians, who formed the bulk of the population, to acquire the farms which they held, and special banks were founded to help them. By this means, some occupants bought their farms, but the great mass of the population remained landless, and lived as hired laborers, occupying a low position in the social scale. This was the situation prevailing at the time of writing – thus, the strongly negative presentation of these German invaders had clear contemporary implications for the writer's own time. Scholarship suggests that the legendary hero Lāčplēsis mirrors similar tales of strong men born of animals and who go on adventures. These tales are classified in the Aarne Thompson Uther Index as tale types ATU 650A, "Strong John" and AT 301B, "Jean de l'Ours" or "John The Bear". Indeed, according to professor Valters Nollendorfs, the author "utilized legends and folklore motifs" to compose the poem.
Мәдени әсері
Бұл латыш мәдениетінің ең ықпалды туындыларының бірі саналады. Оқиғаның әртүрлі интерпретациялары жиі пайда болып тұрады. 1905 жылғы революцияның ықпалды аясында Райнис «Угунс ун Нактс» (От пен Түн) атты символдық пьеса жазды. Онда ол Лячплесис пен Спидола арақатынасына назар аударды, мұнда Лячплесис – күштің символы, ал Спидола – даналық, сұлулық және өзгерістің символы. Спидола Лячплесиске ғашық болғанымен, ол Латвияның символы Лаймдотамен бірге қалуды шешеді. Лячплесис Даугаваға құлағаннан кейін, Спидола оған еріп, шайқаста көмектесуге уәде береді, бұл латыштарға ертедегі бостандыққа үміт сыйлайды. Латвияның тәуелсіздік соғысы кезінде Бермондт Авалов басқаратын латыш және неміс әскерлері арасындағы шайқастар Лячплесис пен Қара рыцарь арасындағы шайқаспен салыстырылды. Латвиялықтардың шешуші жеңісі 11 қарашада Даугава өзенінің жанында болды, бұл эпикте уәделенген еді және содан бері ол Аю өлтіруші күні деп аталады. 1930 жылы «Лячплесис» атты фильм түсірілді, ол латыш киносының алғашқы маңызды туындысы саналады. Ол Лячплесистің мифтік әлемі мен Латвияның тәуелсіздік соғысы арасындағы параллельдерді көрсетеді. «Угунс ун Нактс» пьесасы совет оккупациясы кезінде жиі қойылды. Совет пропагандасы латыштар мен немістер арасындағы шайқасты көрсетуді көздегенімен, латыш қоғамы крестшілерді кеңестік режиммен теңестіре бастады. 1988 жылы «Лячплесис» рок-операсы 40-тан астам рет орындалды, бұл Латвияның үшінші ұлттық оянуының маңызды кезеңі болды. Мифологиялық сюжетті пайдалана отырып, Латвияның оккупациясы, КГБ-ның қызметі, орыстандыру, Латвиядағы христиан дінінің жойылуы және т.б. бейнеленді. Рок-операдағы есімде қалған сәт – Лячплесистің тасқа айналған адамдарды қайтадан адам денесіне келтірген сиқырлы аралда болды. Көптеген адамдар бұл оқиғаны совет режимі ұйықтатып қойған халықты ояту сәті деп қарады. Рок-операда Лячплесистің құлақтарына ерекше мән берілді, соңында Лячплесис латыштарға оны шақыруға шақырады, оның әлі де тілі мен сөзі бар, бірақ оны одан да қатты шақырыңдар дейді.
It is known to be one of the most influential works of Latvian culture. Interpretations of the story keep appearing frequently. Based on the story at the revolutionary context of the revolution of 1905 Rainis issued a symbolic play Uguns un Nakts (Fire and Night). There he focuses on the relationships of Lāčplēsis and Spīdola where Lāčplēsis is the symbol of strength and Spīdola the symbol of wisdom, beauty and change. While Spīdola is in love with Lāčplēsis he decides to stay with Laimdota the symbol of Latvia. Still after Lāčplēsis falls into Daugava during the battle Spīdola promises to follow him and help him in the battle, giving hope for Latvians for a soon freedom. During the Latvian war of independence the battles between Latvian and German troops under the command of Bermondt Avalov were compared with the battle between Lāčplēsis and the Black knight. The decisive victory of Latvians happened on November 11 next to the River Daugava where it was promised in the epic and ever since it is called the day of the Bear Slayer. 1930 a movie named Lāčplēsis was made which is called to be the first big Latvian movie. It draws parallels between mythical world of Lāčplēsis and the Latvian war of independence. The play Uguns and Nakts was frequently played during the Soviet occupation. Unlike the Soviet propaganda had intended it to show the battle between Latvians and Germans, the Latvian society started to identify the Crusaders with the Soviets. In 1988 the rock opera Lāčplēsis was performed more than 40 times, becoming one of the turning point of the 3rd Latvian National Awakening. Using the mythological narrative it depicted the occupation of Latvia, work of KGB, russification, the destruction of Christianity in Latvia etc. A memorable moment in the rock opera happened on the bewitched island where Lāčplēsis turned people who had turned into rock back into human flesh. Many saw this as a moment where people were wakened up from the Soviet sleep they were placed by the Soviet regime. A big emphasis in the rock opera was put on the ears of Lāčplēsis, in the final Lāčplēsis sings to the Latvians to call for him, he still has language and a word, but call for him even louder.