Кіріспе
Аудио теңестірудің түрі. Тоналды басқару – аудио сигналдағы белгілі бір дыбыс биіктіктерін немесе жиіліктерін жұмсақ немесе күшті ету үшін қолданылатын теңестіру түрі. Ол тыңдаушыға аудио жүйенің шығарған дыбысының тонын қалауынша реттеуге мүмкіндік береді, мысалы, динамиктердің немесе құлаққаптардың жеткіліксіз бастық дыбысын, бөлменің тональдық ерекшеліктерін немесе есту қабілетінің нашарлауын толықтыру үшін. Тоналды басқару тізбегі – сигналды күшейткіш арқылы динамиктерге, құлаққаптарға немесе жазу құрылғыларына жібермес бұрын өзгертетін сүзгілер желісінен тұратын электрондық тізбек. Тоналды басқару көптеген дыбыс жүйелерінде кездеседі: радио, портативті музыка ойнатқыштар, бумбокс, көпшілікке арналған дыбыс жүйелері және музыкалық аспаптар күшейткіштері.
Tone control is a type of equalization used to make specific pitches or frequencies in an audio signal softer or louder. It allows a listener to adjust the tone of the sound produced by an audio system to their liking, for example to compensate for inadequate bass response of loudspeakers or earphones, tonal qualities of the room, or hearing impairment. A tone control circuit is an electronic circuit that consists of a network of filters which modify the signal before it is fed to speakers, headphones or recording devices by way of an amplifier. Tone controls are found on many sound systems: radios, portable music players, boomboxes, public address systems, and musical instrument amplifiers.
Қолданылуы
Тонусты басқару тыңдаушыларға дыбысты өздеріне қанағаттандыратын етіп реттеуге мүмкіндік береді. Одан әрі, ол жазбадағы кемшіліктерді, есту қабілетінің нашарлауын, бөлме акустикасын немесе ойнату құрылғысының жетіспеушіліктерін толықтыруға да мүмкіндік береді. Мысалы, есту қабілеті нашарлаған егде жастағы адамдар естімейтін жоғары жиілікті дыбыстарды күшейтуді қалайды. Тонусты басқару дыбыс сигналын жазба жасау кезінде де реттеу үшін қолданылады. Мамырға, егер жазба жасалған орынның акустикасы кейбір жиіліктерді басқаларына қарағанда көп сіңірсе, тонусты басқару бөлме әсерінен әлсіреген жиіліктерді күшейте алады немесе "көтере" алады.
Түрлері
Ең қарапайым түрінде, тонды басқару схемалары сигналдың жоғары немесе төмен жиіліктерін әлсіретеді. Бұл жоғары немесе төмен жиілікті "кесу" деп аталады. Ең қарапайым тонды басқару схемалары тек кедергілер мен конденсаторлар немесе индукторларды пайдаланатын пассивті схемалар болып табылады. Олар АЖ сигналын жиілікке тәуелді түрде тежеу немесе күшейту үшін сыйымдылық реактансы немесе индукциялық реактансы қасиеттерін пайдаланады. Белсенді тонды басқарулар белгілі бір жиіліктерді күшейте алады немесе "көтере" алады. Күрделі тонды басқару схемалары жиіліктердің ортаңғы диапазонын күшейтуі немесе әлсіретуі мүмкін. Ең қарапайым тонды басқару – бұл бір тұтқа, оны бір бағытта бұрғанда жоғары жиіліктер күшейеді, ал екінші бағытта төмен жиіліктер күшейеді. Бұл тонды басқарудың алғашқы түрі болды және әдетте 1930-1970 жылдар аралығындағы радио және пластинка ойнатқыштарда кездесетін. Тонды басқару үшін қолданылатын графикалық теңестіргіштер жеке жиілік жолақтарын тәуелсіз түрде көтеруге немесе әлсіретуге мүмкіндік береді. Жоғары ажыратымдылыққа ие кең жиілік диапазонындағы графикалық теңестіргіштер шамамен 30 Гц-тен 18 кГц-ға дейінгі 1/3 октавалық жолақтарда көтеруді немесе әлсіретуді қамтамасыз ете алады. Параметрлік теңестіргіштер көтеру мен кесу мөлшерін ғана емес, сонымен қатар көтеру мен кесу жүзеге асырылатын нақты жиілікті және әсер ететін жиіліктердің диапазонын (енін) басқара алады. Күрделі схемалар күшейткіштерді де пайдалана алады. Ең заманауи аналогтық құрылғылар операциялық күшейткіштерді, кедергілер мен конденсаторларды қолданады, олардың үлкен көлемі мен электромагниттік кедергілерге сезімталдығы үшін индукторлардан бас тартады. Тарихи тұрғыдан алғанда, тонды басқару аналогтық электроника арқылы жүзеге асырылды және бүгінгі күні өндірілетін тонды басқару схемаларының көпшілігі әлі де аналогтық процестерді қолданады. Дегенмен, цифрлық тәсілдер цифрлық сигналды өңдеу арқылы жиірек қолданылуда.