Кіріспе

Франц Фрайхерр фон Мерси (немесе Мерси), Мандре мен Колленбург иесі (шамамен 1597 - 3 тамыз 1645) – Отыз жылдық соғыста Киелі Рим империясы үшін шайқасқан неміс фельдмаршалы. 1643 жылдан 1645 жылға дейін Бавария армиясының бас қолбасшысы болды. Ол Туттлинген шайқасында (1643) француз армиясын талқан етті, Фрайбургте (1644) олармен тең түсті, Гербштаузенде (1645) үшінші француз армиясын талқан етті және Нордлингеннің екінші шайқасында (1645) қаза тапты.

Ерте өмір және мансап

Франц фон Мерси 1597 жылы Лонгвиде дүниеге келген. Оның ата-анасы Пьер Эрнест де Мерси (1619 жылы қайтыс болды), Лонгви губернаторы және Лоррейн герцогы Карл III-нің камерагері, сондай-ақ Анна дю Хаутой болды. Оның көптеген бауырларының ішінде Генрих (1596–1659) және Каспар (1600–1644) императорлық немесе бавариялық армияда генерал болды. Франц, әлдебір себеппен, Оттыз жылдық соғыстың басында Католик Лигасының армиясында әскери қызметке қабылданды, ал кейіннен императорлық қызметке ауысты. 1625 жылы ол Ханнибал фон Шауенбург полкінде капитан шеніне ие болды, ал 1626 жылы Тирольдің эрцгерцогы Леопольд V-нің камерагері ретінде танылды. 1630 жылға қарай ол Обриствахтмейстер шеніне жетті, ал бірінші Брайтенфельд шайқасында өзін ерекше көзге көрсеткеннен кейін, императорлық армия талқандалғанда және Мерси жараланғанда, Рейн өзені бойында Обрист шенімен жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті. 1633 жылы ол Гюстав Хорн бастаған шведтердің Констанц қаласына жасаған шабуылын тойтарды. 1614 жылы туған, шведтердің соңғы шабуылынан кейін 1633 жылдың 6 қазанында 19 жасында жарақатынан қайтыс болған ағасы Людвиг үшін Франц фон Мерси Констанц соборында көркем қола эпитафия жасатып орнатты, ол бүгінге дейін сақталған. Ол генерал Фельдвахтмейстер шенімен генерал атанды, ал 1635, 1636 және 1637 жылдары Рейн және Дубс өзендеріндегі Лоррейн герцогы Карл IV-нің басшылығымен одан әрі науқандарға қатысты.

Бавариялық генерал

1638 жылдың қыркүйегінде Баварияның электоры оны Бавария армиясының генерал-фельдзегмейстері етіп тағайындады, сол кезде Германиядағы екінші ірі армия осы болатын. Келесі жылы Мерси Жохан Банер басқаратын шведтерге қарсы, архидюк Леопольд Вильгельм мен Оттавио Пиколомини басшылығымен императорлық әскердің жорығына қатысты. Мерси шведтердің Франконияға басып кіруіне кедергі келтірді. Шведтер мен олардың одақтастарын Гессен-Кассельге ығыстырып, императорлық және бавариялық әскерлер қарсыластарының жақын маңында, Фрицлар маңында бірнеше апта лагерь құрды. Екі тарап та ірі шайқастан сақталып, эрцгерцог өзінің жорығын қазан айында Везер өзені бойындағы Хокстерді басып алумен аяқтады. Мерси күздің соңында Оңтүстік-Батыс Германияға оралды. 1641 жылдың қаңтарында Мерси өзінің әскерлерімен Регенсбургтегі императорлық мәжілісті Банер бастаған швед шабуылынан қорғады. Мұзды Дануаның еруі шведтердің ілгерілеуін тоқтатқанда, императорлық және бавариялық әскерлер бірігіп, шведтерді қашқындауға мәжбүр етті. Шведтерді Богемияға қуу кезінде Мерсидің інісі Каспар бастаған авангард Эрик Слан басқаратын шведтік артқы гвардияны Нюнбург-форм-Вальдқа ығыстырып, олар бірнеше күн қарсылық көрсеткеннен кейін Пиколомини мен Франц фон Мерси басқаратын императорлық-бавариялық армияға тәслим болды. Банер Мерси мен Пиколоминиден асығып, Пресниц асуы арқылы Саксонияға қашып кетті. Шведтердің ізінен еріп, Мерси 1 мамырда Цайтцте өзінің жоғары офицері Жоахим Кристиан фон Вальге қолбасшылықты тапсырды. Банер жолда қайтыс болғандықтан, шведтер Люнебург армиясына қосылып, Вольфенбюттельді қоршауға алды. Қаланы азат ету үшін Мерси 28 маусымда 500 қоршаушыны тұтқынға алды. Келесі күні ол қоршау армиясына қарсы шайқаста сол жақ қанатқа басшылық етті, бірақ олар өз позицияларынан ығыстырыла алмады. Императорлық және бавариялық әскерлер айналасындағы көптеген қалаларды басып алғаннан кейін ғана қарсыластары қыркүйекте Вольфенбюттельді қоршаудан бас тартты. Қысқа дейін Мерси Айнбекті басып алуға және қарашада Геттингенді сәтсіз қоршауға қатысты. 1642 жылы ол Швабиядағы бавариялық әскерлерге қолбасшылық етті. Жыл бойы ол қарсылас әскерлерді Швабиядан және Брайсгаудың бір бөлігінен ығыстырды. Ол Ангальт-Кётен князі Людовик I-нің Жеміс-жидек қоғамының мүшесі болып тағайындалды. Мерси енді Еуропадағы ең көрнекті әскери қолбасшылардың бірі саналды және 1643 жылдың 31 мамырында генерал-фельдмаршал атанды. 1643 жылы ол француз маршалы Геврианның Баварияға басып кіруіне кедергі келтірді. Денсаулығы нашар болған Вальдің орнына ол бүкіл бавариялық армияның қолбасшылығын да қабылдады. Ол француз маршалы Ранцаудың Веймар армиясын Туттлинген шайқасында (24-25 қараша) талқандап, маршал мен 7000 әскерін тұтқынға алды. 1644 жылы Мерси француз армияларына қарсы шықты, енді олар Ұлы Конде мен Виконт де Тюреннің басшылығында болды. Ол Фрайбургті басып алды және тамызда аяқталмаған, бірақ қанды шайқаста оны ұстап тұрды. 1645 жылдың 2 мамырында ол Мергентхайм шайқасында Тюреннді жеңді. Кейінірек 1645 жылы Конде мен Тюреннеге қарсы күресте Мерси 3 тамызда Нердлинген (немесе Аллерхайм) шайқасында мушкет оғынан қаза тапты, ол шайқастың орталығына күштерді жеткізіп бара жатқанда. Ол құлаған жерде "Sta, viator, heroem calcas!" ("Тоқта, саяхатшы, сен батырдың қадамын басасың!") деген жазуы бар ескерткіш тас орнатылды, бұл Конденің тапсырмасы бойынша жасалған деп есептеледі. Оның денесі алдымен артиллерия вагонымен Донаувертке жеткізілді, содан кейін келесі күні Ингольштадтқа жеткізілді, онда ол Сент-Маврикий шіркеуіне жерленді. Француз маршалы Грамонт, шайқаста тұтқынға алынған, Мерсидің қала тұрғындарынан алған құшақтап қарсы алуы туралы хабарлады, олар қақпаға асығып келген. Ол Ингольштадт қаласында өте танымал және құрметті болды, ол сол кезде бекіністің қолбасшысы және губернаторы болған.

Некелер мен ұрпақ

Мерси үш рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Анна Маргарета Бонн фон Вахенхайм болды, ол шамамен 1628 жылы қайтыс болды және Мерсиді жалғыз мұрагері етіп тағайындады. 1630 жылы Мерси Ортэнау аймағының вогты Иоганн Райнер фон Шоуенбургтің қызы Анна Маргарета фон Шоуенбургке († 1636) үйленді. Олардың кем дегенде бір қызы болды, Клаудия (1631 – 1708), кейіннен Граф Бонавентура фон Фуггерге (1619 – 1693) үйленді, ол Отто Генрих Фуггердің тұңғыш ұлы еді. Франц фон Мерсидің соңғы әйелі Мария Магдалена фон Флаксланд болды, ол оның көптеген балаларын дүниеге әкелді, оның ішінде үш ұл мен бір қыз балалық шағынан аман қалды. Барлық ұлдары австриялық немесе бавариялық әскерге қатысты. Алғашқы ұлы Макс Леопольд Мерсидің баварлық полкін мұраға алды және кейіннен императорлық генерал-фельдвахтмейстер болды. Екінші ұлы Петр Эрнст фон Мерси 1686 жылы Буда қамалында австриялық қызметте қаза тапты, оның ұлы граф Клод Флоримонд де Мерси, Франц фон Мерсидің соңғы еркек ұрпағы деп есептеледі. Үшінші ұлы Фердинанд Франц 1683 жылы Баварияның Ингольштадт бекінісінің қолбасшысы болып қайтыс болды.