Кіріспе
Мысық түрі Aedes aegypti (/ˈiːdiːz/ грекше αηδής: "бұздай" және /aɪˈdʒɛpti/ латыншадан, "Мысыр"), сары қызбалық маса, денге қызбасы, чикунгунья, Зика қызбасы, Майаро және сары қызба вирустары және басқа да ауру агенттерін тарататын маса. Бұл масаны аяқтарындағы ақ-қара таңбалардан, сондай-ақ көкіректің жоғарғы жағында орналасқан лира тәрізді таңбадан таниды. Бұл маса Африкадан тараған, бірақ қазір әлемнің тропикалық, субтропикалық және жылы аймақтарында кездеседі.
Aedes aegypti (/ˈiːdiːz/ from Greek αηδής: "hateful" and /aɪˈdʒɛpti/ from Latin, meaning "of Egypt"), the yellow fever mosquito, is a mosquito that can spread dengue fever, chikungunya, Zika fever, Mayaro and yellow fever viruses, and other disease agents. The mosquito can be recognized by black and white markings on its legs and a marking in the form of a lyre on the upper surface of its thorax. This mosquito originated in Africa, but is now found in tropical, subtropical and temperate regions throughout the world.
Биология
Aedes aegypti - бұл аяқтарындағы ақ таңбалар мен кеуде қуысының жоғарғы бетіндегі лира түріндегі таңбалар арқылы танылатын ұзын, қара түсті маса. Әйелдер еркектерге қарағанда үлкен. Микроскоптық тұрғыдан қарасақ, әйелдердің ұштары күміс немесе ақ шашақпен ұшталған кішкентай, ал алқалары қысқа түкті, ал аталардың қауырсынды. Aedes aegypti Aedes albopictus-мен шатастыруға болады: соңғысының ортаңғы кеуде қабатының жоғарғы жағында ақ жолақ бар. Аталықтары жемістерден тіршілік етеді, ал тек аналық қана қанға ұрынады, ол жұмыртқаларын пісіру үшін қажет. Ол қоныс иесін табу үшін сүтқоректілердің шығаратын химиялық қосылыстарына, мысалы, аммиак, көмірқышқыл, сүт қышқылы және октенолға тартылады. АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) ауыл шаруашылығы зерттеулер қызметінің ғалымдары октанолдың химиялық құрылымын зерттеді. Адамды тістеудің артықшылығы AaegOr4 иіс рецепторының экспрессиясына байланысты. Ақ жұмыртқалар, басқа масалардан айырмашылығы, суға бөлек қойылады, бірақ бірге емес, көп ұзамай қара түске айналады. Өсімдіктің личинкалары бактериялармен қоректенеді, олар бірнеше апта бойы өсіп, құмырсқа кезеңіне жетеді. Бірақ жұмыртқалар құрғақ күйде бір жылдан астам өмір сүре алады, бұл масаларға суық қыстан немесе құрғақ кезеңнен кейін қайта шығаруға мүмкіндік береді.
Үй иелері
Сүтқоректілердің қожайындарына үйренілген жылқылар, жалпы алғанда, жабайы және жабайы жылқылар мен жылқылар жатады. 2009 жылы құстар Ae үшін ең жақсы азық-түлік көзі болып табылды. эгиптінің барлық таксондары арасында.
Тарату
Aedes aegypti Африкадан пайда болып, құл саудасы арқылы Жаңа әлемге тарады, бірақ қазір әлемнің тропикалық, субтропикалық және қалыпты аймақтарында кездеседі. А. А. А. Эгипти соңғы 20-30 жылда әлемде кеңінен таралған, және бұл ең кең таралған масалардың бірі болып саналады. 2016 жылы Зика вирусына қабілетті маса популяциялары жылы климаттық климатта өмір сүру үшін бейімделгені анықталды. Мұндай популяция Вашингтонның кейбір аймақтарында бар екені анықталды, генетикалық дәлелдер олардың аймақта кем дегенде соңғы төрт қыста аман қалғанын көрсетеді. Зерттеуді жүргізген ғалымдардың бірі " кейбір масалар жер астындағы баспаналарды пайдаланып, әдеттегідей қатаң жағдайдағы ортада өмір сүрудің жолдарын тауып жатыр" деп атап өтті. Әлемдегі климаттың жылынуына байланысты, Aedes aegypti және Азиядан шыққан, талпан масасы Aedes albopictus түрі, оның аймағы салыстырмалы түрде салқын климатқа дейін кеңейе алады, солтүстік пен оңтүстікке қарай кеңінен таралады. Флорида университетінің профессор-оқытушысы Сейди Райан 2019 жылы зерттеудің жетекші авторы болды. Бұл зерттеуде қазіргі уақытта векторларды қамтымайтын географиялық аймақтардағы бейтаныс халықтың, яғни ескі әлемдегі Зика вирусына бейтаныс екендігі анықталды. Райанның авторларының бірі Джорджтаун университетінің профессоры Колин Карлсон: "Климаттың өзгеруі көптеген адамдарды өлтіреді". 2020 жылдан бастап Солтүстік Аустралияның үкіметі және Дарвин қалалық кеңесі тропикалық қалаларға өз қалаларын ықтимал маса көбейтетін тасқын суларынан құтқару үшін оңалту бағдарламаларын бастауды ұсынды. 2019 жылғы зерттеуде урбанизацияның жылдамдауы мен адамдардың қозғалысы да Аид комарының таралуына ықпал ететінін анықтады. Еуропа континентінде Aedes aegypti тараған емес, бірақ ол Еуропаға жақын жерлерде, мысалы Түркияның Азия бөлігінде кездеседі.
Геномдық
2007 жылы Aedes aegypti геномдық секвенциясы және талдау консорциумы жарияланды, оның ішінде ғалымдар Геномдық зерттеулер институтында (қазір J. Craig Venter Institute), Еуропалық биоинформатика институты, Broad Institute және Нотр-Дам университеті. Оның ДНК-сын тізбектеп алудың мақсаты - инсектицидтер мен вирустың таралуын болдырмау үшін генетикалық модификацияны зерттеудің жаңа жолдарын ашу. Бұл толықтай геномды секвенирлеуге қол жеткізген екінші маса түрі болды (біріншісі Anopheles gambiae). Жарияланған деректерге бөжiктiң шамамен 15 419 протеин кодтайтын гендерi бар 1,38 миллиард базалық жұптары кiредi. Кезектеме түрдің Drosophila melanogaster (жалпы жеміс құсы) -дан шамамен , және Anopheles gambiae және бұл түрдің Matthews et al. , 2018 шамасында бөлініп кеткенін көрсетеді. A. aegypti көп және әртүрлі санда транспозицияланатын элементтерді алып жүреді. Олардың талдаулары бұл барлық масаларда кездесетінін көрсетеді.
Аурудың векторы
Aedes aegypti - көптеген патогендерді жұқтыратын вектор. 2022 жылғы Уолтер Рид биосистемдік бірліктерінің мәліметтері бойынша, ол келесі 54 вирустармен және плазмодиумның 2 түрімен байланысты: Аино вирусы (AINOV), Африка жылқы ауруы вирусы (AHSV), Бозо вирусы (BOZOV), Бусуквара вирусы (BSQV), Буньямвера вирусы (BUNV), Кату вирусы (CATUV), Чикунгуния вирусы (CHIKV), Чандипура везикуловирусы (CHPV), Циповирус (аталмаған), Каше аңғар вирусы (CVV), Денге вирусы (DENV), Шығыс жылқы энцефалиті вирусы (EEEV), Зоооотектік геморрагиялық ауру вирусы (EHDV), Гуагро вирусы (GROV), Харт парк вирусы (HPV), Ильвеус вирусы (HV), Ирландия вирусы (IV), Ирландия вирусы (IV), Израиль мен Түркия менфавирусы (ITV), Жапония вирусы (JAPV), Тахака (BUNV), Таха (BUNV), Чандипура вирусы (CATV), Нил вирусы (COV), Лама (M) (Cov (V), Маргола вирусы (M), Ламарикомори вирусы (M), Нил вирусы (M (M), Лама (M) (V (M), Лама (V (V), Лама (V (V), Лама (V (VV), Лама (V (V), (НАВер (V), (НАВВВВВВНССССТВИВИВИВ (В), (РЗА (ВИВ), (ВИВИВИВ), (ВИВИВИВИВ (В), (ВИВИВИВИВ (В), (ВНА (ВИВИВИВ), (ВНА (ВИВИВИВ), (ВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВ (В), (ВИВИВИВИВИВИВИВИВ (ВИВ), (ВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВИВ (ВИВИЗ (ВИЗ (ВИЗА (ВИЗ (ВИЗА (В), (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (В), (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (В), (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (ВИЗА (В), Бұл маса кейбір ветеринариялық ауруларды механикалық жолмен жұқтырады. 1952 жылы Fenner және басқалар оны қояндар арасында миксома вирусын, ал 2001 жылы Chihota және басқалар ірі қара мал арасында түйіршікті тері ауруы вирусын жұқтыратынын анықтады. Сары қызылшалық маса сириялық хомяктер арасында торлы жасушалы саркоманың таралуына ықпал етеді.
Aino virus (AINOV), African horse sickness virus (AHSV), Bozo virus (BOZOV), Bussuquara virus (BSQV), Bunyamwera virus (BUNV), Catu virus (CATUV), Chikungunya virus (CHIKV), Chandipura vesiculovirus (CHPV), Cypovirus (unnamed), Cache Valley virus (CVV), Dengue virus (DENV), Eastern Equine Encephalitis virus (EEEV), Epizootic hemorrhagic disease virus (EHDV), Guaroa virus (GROV), Hart Park virus (HPV), Ilheus virus (ILHV), Irituia virus (IRIV), Israel Turkey Meningoencephalitis virus (ITV), Japanaut virus (JAPV), Joinjakaka (JOIV), Japanese encephalitis virus (JBEV), Ketapang virus (KETV), Kunjin virus (KUNV), La Crosse virus (LACV), Mayaro virus (MAYV), Marburg virus (MBGV), Marco virus (MCOV), Melao virus (MELV), Marituba virus (MTBV), Mount Elgon bat virus (MEBV), Mucambo virus (MUCV), Murray Valley Encephalitis virus (MVEV), Navarro virus (NAVV), Nepuyo virus (NEPV), Nola virus (NOLV), Ntaya virus (NTAV), Oriboca virus (ORIV), Orungo virus (ORUV), Restan virus (RESV), Rift Valley fever virus (RVFV), Semliki Forest virus (SFV), Sindbis virus (SINV), Tahyna virus(TAHV), Tsuruse virus (TSUV), Tyuleniy virus (TYUV), Venezuelan equine encephalitis virus (VEEV), Vesicular stomatitis virus (Indiana serotype), Warrego virus (WARV), West Nile virus (WNV), Wesselsbron virus (WSLV), Yaounde virus (YAOV), Yellow fever virus (YFV), Zegla virus (ZEGV), Zika virus, as well as Plasmodium gallinaceum and Plasmodium lophurae. This mosquito also mechanically transmits some veterinary diseases. In 1952 Fenner et al., found it transmitting the myxoma virus between rabbits and in 2001 Chihota et al., the lumpy skin disease virus between cattle. The yellow fever mosquito can contribute to the spread of reticular cell sarcoma among Syrian hamsters.
Тыныс алу әдістері
Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының денге қызуының алдын алу туралы саяхатшы беті құрамында DEET (N, N диэтилметатолуамид, 20% -дан 30% -ға дейін) бар масалардан қорғайтын заттарды қолдануды ұсынады. Сондай-ақ, ол былай деп түсіндіреді: "Әдес египталық масалар көбінесе кешкісін және таңертең тамақтанатын болса да, үй ішінде, көлеңкелі жерлерде немесе күн бұлтты болғанда, "олар жыл бойы және күннің кез келген уақытында жұқпаны жұтып, жұқтыра алады". Аптасына бір рет ылғал ыдыстарға жабысып қалған жұмыртқаларды сүртіп алып, құлыптап немесе лақтырып тастаңыз. Өршіктер гүлдестелер, жабылмаған бөшкелер, бөтелкелер және лақтырылған дөңгелектер сияқты тұншыққан сулы жерлерде көбейеді, бірақ ең қауіпті жерлер - ылғалды душ едендері мен дәретхана резервуарлары, өйткені олар үйде өріске шығады. Зерттеулер көрсеткендей, су ыдысындағы бактериялардан шығатын кейбір химиялық заттар аналық масаларды жұмыртқа салуға талпындырады. Олар жұмыртқаларын жапырақтарды және басқа да органикалық заттарды суда ыдыстарында дұрыс мөлшерде бактериялармен байланысты май қышқылдары бар ыдыстарға салады. Микробиологиялық ұнтақтағы химиялық заттар бір кездері бактериялар өмір сүрген қарапайым немесе сүзгіленген суға қарағанда, әйел масаларды көбірек ынталандырады. Күндіз және кешке сыртқа шыққан кезде ұзын жеңді киімдер мен ұзын шалбар киіңіз. Егер жатын бөлмеде ауа-райы желдетілмеген немесе экрандалмаған болса, кереуетке кенеге қарсы тор қойыңыз және қосымша қорғау үшін кенеге қарсы торды инсектицид перметринмен өңдеу керек. АЭ- ні жұтуда құрамында DEET (әсіресе концентрацияланған өнімдер) немесе ментан 3, 8 диол (лимонды эвкалипт) бар жәндіктерді жұту құралдары тиімді болды. Эгиптілік масалар, ал басқалары ғылыми зерттеуде тиімділігі төмен немесе тиімсіз болды. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының "Кілегейлерден, құрттардан және басқа да буынтұқымдылардан қорғау" мақаласында "Зерттеулер DEET концентрациясының шамамен 50% -дан жоғары болуы масалардан қорғау уақытын айтарлықтай арттырмайды; DEET тиімділігі шамамен 50% -ға дейін тұрақтайды" деп атап көрсетілген. CDC ұсынған басқа да жәндіктерді жұту құралдары: Пикаридин (KBR 3023/икаридин), IR3535 және 2 ундеканон.
Although Aedes aegypti mosquitoes most commonly feed at dusk and dawn, indoors, in shady areas, or when the weather is cloudy, "they can bite and spread infection all year long and at any time of day." Once a week, scrub off eggs sticking to wet containers, seal or discard them. The mosquitoes prefer to breed in areas of stagnant water, such as flower vases, uncovered barrels, buckets, and discarded tires, but the most dangerous areas are wet shower floors and toilet tanks, as they allow the mosquitos to breed in the residence. Research has shown that certain chemicals emanating from bacteria in water containers stimulate the female mosquitoes to lay their eggs. They are particularly motivated to lay eggs in water containers that have the correct amounts of specific fatty acids associated with bacteria involved in the degradation of leaves and other organic matter in water. The chemicals associated with the microbial stew are far more stimulating to discerning female mosquitoes than plain or filtered water in which the bacteria once lived. Wear long sleeved clothing and long pants when outdoors during the day and evening. Use mosquito netting over the bed if the bedroom is not air conditioned or screened, and for additional protection, treat the mosquito netting with the insecticide permethrin. Insect repellents containing DEET (particularly concentrated products) or p menthane 3,8 diol (from lemon eucalyptus) were effective in repelling Ae. aegypti mosquitoes, while others were less effective or ineffective in a scientific study. The Centers for Disease Control and Prevention article on "Protection against Mosquitoes, Ticks, & Other Arthropods" notes that "Studies suggest that concentrations of DEET above approximately 50% do not offer a marked increase in protection time against mosquitoes; DEET efficacy tends to plateau at a concentration of approximately 50%". Other insect repellents recommended by the CDC include Picaridin (KBR 3023/icaridin), IR3535, and 2 undecanone.
Инсектицидтер
Пиретроидтар жиі қолданылады. Пиретроидтер мен ДДТ-ны кеңінен қолдану нокдаундық резистенттілік (kdr) мутацияларын тудырды. Фитнеске әсері туралы зерттеулер жүргізілмеген. Кумар және басқалар, 2009 жылы Үндістанда дельтаметрин туралы, Плернсуб және басқалар, 2013 жылы Таиландта перметрин туралы, Джарамилло О және басқалар, 2014 жылы Колумбияда λ циалотрин туралы, Алварес Гонсалес және басқалар, 2017 жылы Венесуэлада дельтаметрин туралы зерттеулердің барлығы айтарлықтай шатастырды. 2019 жылға қарай инсектицидті шығару кезінде селективті қысымды түсіну шектеулі. Бразилияның Хуазеиро қаласында OX513A масалары Ae болып табылатындықтан, олардың таралуын бақылау әсері уытты емес және түрге тән. Э. aegypti және Ae. aegypti-мен ғана тұқым қуалайды. Өзін-өзі шектеу әдісінің нәтижесі - босатылған жәндіктер мен олардың ұрпақтары өледі және қоршаған ортада өмір сүре алмайды. Бразилияда модификацияланған масаларды бүкіл елде таратуға Ұлттық биологиялық қауіпсіздік техникалық комиссиясы мақұлдады. 2012 жылы Бразилия, Малайзия және Кайман аралдарында жәндіктер жабайы популяцияларға жіберілді. 2015 жылдың шілдесінде Пирасикаба қаласы, Сан-Паулу, OX513A масаларын шығара бастады. 2015 жылы Ұлыбританияның Лордтар палатасы үкіметті жаһандық денсаулық сақтау мүддесі үшін генетикалық модификацияланған жәндіктер бойынша жұмысты көбірек қолдауға шақырды. 2016 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы Зика вирусының таралуын болдырмау үшін модификацияланған масаларды қолдануға алдын ала рұқсат берді. Тағы бір әдіс - еркек личинкаларды сәулемен стерильдеу, сонда олар жұптасқанда ұрпақ болмайды. Аталық масалар тістемейді де, ауру таратпайды да. CRISPR/Cas9 негізделген геномды өңдеу арқылы Aedes aegypti гендерінің геномдарын ECFP (көмектелген циан флуоресцентті ақуыз), Nix (еркек анықтаушы фактор ген), Aaeg wtrw (Ae. Aedes aegypti сулы сиқыршысының локусы), Kmo (кинуренин 3 монооксигеназа), loqs (локвациоз), r2d2 (r2d2 ақуыз), ku70 (ku гетеродимер ақуыз ген) және lig4 (лигаза4) Aedes aegypti геномын өзгерту үшін мақсат етілген. Жаңа мутант патогенді жұқтыра алмайды немесе популяцияны бақылауға әкелмейді.
The mosquito control effect is nontoxic and species specific, as the OX513A mosquitoes are Ae. aegypti and only breed with Ae. aegypti. The result of the self limiting approach is that the released insects and their offspring die and do not persist in the environment. In Brazil, the modified mosquitoes were approved by the National Biosecurity Technical Commission for releases throughout the country. Insects were released into the wild populations of Brazil, Malaysia, and the Cayman Islands in 2012. In July 2015, the city of Piracicaba, São Paulo, started releasing the OX513A mosquitoes. In 2015, the UK House of Lords called on the government to support more work on genetically modified insects in the interest of global health. In 2016, the United States Food and Drug Administration granted preliminary approval for the use of modified mosquitoes to prevent the spread of the Zika virus. Another proposed method consists in using radiation to sterilize male larvae so that when they mate, they produce no progeny. Male mosquitoes do not bite or spread disease. Using CRISPR/Cas9 based genome editing to engineer the genome of Aedes aegypti genes like ECFP (enhanced cyan fluorescent protein), Nix (male determining factor gene), Aaeg wtrw (Ae. aegypti water witch locus), Kmo (kynurenine 3 monoxygenase), loqs (loquacious), r2d2 (r2d2 protein), ku70 (ku heterodimer protein gene) and lig4 (ligase4) were targeted to modify the genome of Aedes aegypti. The new mutant will become incapable of pathogen transmission or result in population control.
Wolbachia жұқпалы ауруы
2016 жылы биологиялық бақылау әдісі ретінде Вольбахия деп аталатын бактерияны пайдалану туралы зерттеу жарияланды, онда Ae-дің басып кіруі көрсетілген. Эгиптияның эндосимбиотикалық бактериялардың әсерінен пайда болуы масалардың денге қызуы мен Зика вирусының қазіргі кезде таралып жатқан штаммдары сияқты кейбір арбовирустарға төзімді болуына мүмкіндік береді. 2017 жылы Alphabet, Inc. компаниясы осы түрдің еркектерін Wolbachia бактериясымен жұқтырып, осы жануарлардың көбею циклін үзіп, Debug жобасын бастады.
Саңырауқұлақ инфекциясы
Erynia conica (Entomophthoraceae) саңырауқұлақтары екі түрлі масаларды жұқтырады (және өлтіреді): Aedes aegypti және Culex restuans. Саңырауқұлақты биологиялық бақылау ретінде пайдалану мүмкіндігі бойынша зерттеулер жүргізілді.
Таксономия
Бұл түрді алғаш рет (Culex aegypti) 1757 жылы Фредерик Хассельквист өзінің Iter Palaestinum трактатында атады. Хасельквистке атаулар мен сипаттамаларды оның ұстазы Карл Линней берген. Бұл еңбек кейіннен неміс тіліне аударылып, 1762 жылы Reise nach Palästina деп жарияланды. Соңғысы біріншісінің сынсыз репродукциясы болғандықтан, екеуі де 1758 жылы зоологиялық номенклатураның бастапқы нүктесінен бұрын деп саналады. Дегенмен, 1920 жылы Г. Г. Диярдан бастап, Aedes aegypti атауы жиі қолданылған. Номенклатураны тұрақтандыру үшін 1962 жылы П. Ф. Маттингли, Алан Стоун және Кеннет Л. Найт Халықаралық зоологиялық номенклатура жөніндегі комиссияға өтініш жасады. Сонымен қатар, Aedes aegypti атауы сары қызылшалық маса үшін жалпы қолданылса да, Линней қазір Aedes (Ochlerotatus) caspius деп аталатын түрді сипаттаған. Сары қызылшалық маса диптерлер тұқымдасына жататын Aedini тайпасына, Culicidae туысына және Aedes тұқымдасына және Stegomyia тұқымдасына жатады. Соңғы талдауларға сәйкес, Aedes тұқымдасының Stegomyia субтұқымын тұқымдас деңгейіне көтеру керек. Ұсынылған атауды өзгертуді ғалымдардың көпшілігі елемеді; кем дегенде бір ғылыми журнал, Journal of Medical Entomology, эдилді масалармен айналысатын авторларды, егер олардың бұған ерекше себептері болмаса, дәстүрлі атауларды қолдануды жалғастыруға ресми түрде шақырды. Жалпы атауы ежелгі грек тілінен шыққан, "жағымсыз" немесе "жағымсыз" дегенді білдіреді.