Кіріспе

Неміс сәулетшісі және мемлекеттік қызметкер (1903-1983) Рудольф Вольтерс (3 тамыз 1903 - 7 қаңтар 1983) - неміс сәулетшісі және мемлекеттік қызметкері, әріптесі және Үшінші рейхтің өкілі Альберт Шпеермен ұзақ уақыт бойы байланыста болғандығымен танымал. Шпеердің досы және бағыныстысы Вултерс Шпеерге Шпандау түрмесінен тымыздан әкелінген көптеген қағаздарды алды, ол сол жерде тұтқында болған кезде, оларды Шпеер 1966 жылы босатылғанға дейін сақтады. Шпеер босатылғаннан кейін достық баяу бұзылып кетті, Вултерс Шпеердің Гитлер мен басқа да нацистерді Холокост пен Екінші дүниежүзілік соғыста кінәлауына қатты қарсы болды және олар 1981 жылы Шпеердің өліміне дейінгі он жыл ішінде бір-бірін мүлдем көрмеді. Германияның солтүстігіндегі Косфельд қалашығындағы католик орта тап отбасында дүниеге келген Вултерс Берлин техникалық университетінен сәулет мамандығы бойынша диплом мен докторлық дәріс алды. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін, нацистер билікке келгенге дейін жұмыс табу қиын болды. 1933 жылдан 1937 жылға дейін Рейхсбанда жұмыс істеді. 1937 жылы Шпеер оны бөлім басшысы етіп жалдады, ал Уолтерс көп ұзамай Гитлердің Берлинді ауқымды қайта құру жоспарына үлкен жауапкершілікті алды. 1942 жылы Шпеер қару-жарақ және соғыс өндірісі министрі болған кезде, Вултерс оның ведомствосына көшіп, оның жақын серіктесі болды. Шпеер соғыс қылмыстары үшін айып тағылып, түрмеге қамалғаннан кейін, Вултерс оны қолдады. Шпеердің Спандаудан жасырын жазбаларын қабылдап, ұйымдастырып, кейіннен оның ең көп сатылған естелік кітаптарының негізіне айналғаннан басқа, Вултерс Шпеер үшін тыныш ақша жинады. Бұл қаражат Шпеердің отбасын асырау үшін және басқа мақсаттар үшін, Вултерстің бұрынғы басшысынан алған нұсқауларына сәйкес пайдаланылды. 1966 жылы Шпеер босатылғаннан кейін олардың достығы біртіндеп нашарлай бастады, екі адам қатты ашуланып, Вултерс Шпеердің еврейлерді қудалау туралы білетінін көрсететін қағаздарды 1980 жылы жариялауға рұқсат берді. Вултерс Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Германияны қайта құруға қатысқан, өзінің туған қаласы Косфельдті басқа көптеген жобалардың ішінде қайта салды. Вольтерс соғыс кезінде бірнеше сәулет кітаптарын, сонымен қатар Спирдің өмірбаянын жазды.

Ерте өмір

Уолтерс 1903 жылы 3 тамызда Германияның Косфельд қаласында католик отбасында дүниеге келді. Ол кеме жасау кәсіпінде шебер ағаш ұстасының қызына үйленген сәулетшінің ұлы болды. Жеке басылымдағы "Өмірдің сегменттері" атты естеліктерінде Уолтерс әкесі туралы "қатаң, ар-ұжданды және еңбекқор адам, әрқашан болашақ туралы алаңдаушы" деп сипаттады. Ол анасын "өмірге деген құлшынысы мол, қиын-қыстау кездерде жылқы етін қоспай, дәмді қуырылған тағамдарды ұсынуды елемейтін" адам ретінде қарастырды. Уолтерс жалпы алғанда бақытты балалық шағын өткізді, оны соғыс жылдарындағы хаос және балалық шақтағы аурулар үзіп тастады, нәтижесінде оны бір жыл бойы үйде екі діни қызметкер оқытты. Ол 1923 жылы Мюнхендегі техникалық университетінде сәулет өнері мамандығы бойынша білім ала бастады. Уолтерс өзінің студент күндерінің саяси атмосферасына тоқталып, былай деді: "Менің академиялық бостандығым домбыраның дыбысымен басталды: Гитлер төңкерісі және оның бізге, студенттерге, оның салдары, олардың көпшілігі онымен келісті". Вултерс өзінің жеке мойындауы бойынша нацистік мақсаттарға кеңінен жанашырлық танытты, бірақ партияға кірудің қажеті жоқ деп санайды. 1924 жылы Уолтерс өзінен бір жыл үлкен Альберт Шпеермен танысады. Сол жылы Волтерс Берлиндегі Техникалық университетке ауысты, содан кейін 1925 жылы Шпеер. Ол профессор Ханс Пьелцигтің үйінде білім алуға ұмтылды, бірақ курста ауысқан студентке орын болмады. Керісінше, Вольтерс Генрих Тессеновпен, Шпеермен бірге оқыды. Уолтерс 1927 жылы диплом алып, екі жылдан кейін осы мектепте докторлық дәрежесін алды. Сабақ жүлдесі бойынша Вултерс жалпы алғанда Спирден кейін екінші орынға ие болды. Уолтерстің бітіруі Ұлы депрессияның басталуымен тұспа-тұс келді, және ол жұмыс табуда үлкен қиындықтарға тап болды, ақырында 1930 жылы Берлиндегі Рейхсбан бас кеңсесінде ақы төленбеген лауазымға ие болды. Келесі жылы бұл лауазымын жоғалтқаннан кейін, Вултерс Новосибирсктегі Транссибір темір жолының қала құрылысы бөлімінде қызмет етті.

Сәулет жұмыстары

Шпеердің нұсқауы бойынша, Вултерс Солтүстік Германияның Хохтер қаласында қала мэрімен танысқан Любкемен бірге шағын кеңсе құрды. Жаңа кеңсеге көп ұзамай Speer-дің инфрақұрылымды сақтау жөніндегі нұсқауларына қайшы келетін, жойылған көпірді қайта құру тапсырылды. 1945 жылы кеңсе таратылды, ал Вултерс өзінің туған қаласына, Косфельдке оралды, онда оған қираған қаланы қайта құру тапсырылды. Оның орнына Любке саясатқа бет бұрып, соғыстан кейінгі Германияның саяси қатарларында тез көтерілді. 1959 жылы Любке Германия Федеративтік Республикасының президенті болды, ол Speer бөлімінде жұмыс істеген кезде мәжбүрлі еңбек туралы білгендері туралы сұрақтар бойынша отставкаға кетер алдында он жылға жуық қызмет етті. Уолтерс Цесфельдте қайта құруға мәжбүр болды. Ол жердің көп бөлігі қирағандықтан, оған жерді жеребемен бөліп, көшелерді қайта салуға тура келді. Ол жергілікті қамалдың аумағы арқылы жол салып, ғимаратты қонақ үй және конференц-орталыққа айналдырды. Ол Кесфельдтің қайта құрылуында көрсеткен көпжақтылығы Рейн, Боркен және Анхольт сияқты басқа да неміс қалаларынан тапсырыстар алды. 1947 және 1949 жылдары Уолтерс бұрынғы Arbeitsstab мүшелерінің кездесулерін ұйымдастырды, олардың көпшілігі соғыстан кейінгі қайта құру жұмыстарына белсене қатысты. 1950 жылы Вултерс Дортмундтегі жаңа полиция штабын жобалау конкурсында жеңімпаз атанды. Вултерс қайта салған Бонндағы Кенигсхоф қонақ үйі бұған дейін қаланың жетекші қонақ үйі болған. Ол 1956 жылы Италия президенті өзінің мемлекеттік сапарында қонақжайлылық танытып, қайтадан ашылды және ол Федеративтік Республиканың сол кездегі астанасындағы жетекші қонақ үй болды. Ол мемлекет басшыларын (оның ішінде АҚШ президенттері Кеннеди, Никсон және Рейган), мемлекеттік кешкі ас және Германияның канцлері өткізген іс-шаралар өткізді. Солтүстiк Рейн-Вестфалия өкiметiнiң тапсырыстары өте көп болғандықтан, ол Дюссельдорфта қосымша кеңсе ашты. 1955 жылы Вольтерс Дюссельдорфтағы Industrie Kreditbank ғимаратының дизайнын жасау конкурсында жеңімпаз атанды. Екі жылдан кейін ол сол қалада "Галерея Конзен" жобасына қатысты байқауда тағы да жеңіске жетті. Ол Дюссельдорфтың "Алтштадт" (Ескі қала) құрылысын жасағандығы үшін марапатталды. Оның ұлы, сонымен қатар сәулетші Фриц Вольтерс, оны қала құрылысы саласындағы "толық" деп санайтын нәрсе үшін келісімсіз күрескен адам ретінде сипаттады және бірде жергілікті комитетпен талқылауды "олар қарындашын емес, оның басын жалға алды" деген пікірмен аяқтады. Ол өзін "функционалист" деп санап, бетоннан жасалған, жалпақ шатырлы, заманауи ауруханаларды жобалаған. 1960 жылдары Фриц Вултерс пен оның ұлы архитектуралық айырмашылықтар оларды бөлмегенше кеңседе жұмыс істеді, Фриц Вултерс "епохалық шешімдер" деп сипаттағаннан гөрі кішкентай детальдарға көбірек қызығушылық танытты. Алайда, олардың жеке қарым-қатынасы осы кәсіби бөлінуден аман қалды. 1978 жылы Уолтерс Берлиннің қала орталығы туралы кітап шығарды, бірақ ұлының ұсыныстарына қарамастан, ол нацистік архитектура туралы өз көзқарасын енгізуден бас тартты және әріптестеріне мұндай көзқарасты ешқашан ұсынбады.

Спандау жылдары

Вултерс Нюрнбергтегі сотқа қатыспады (кейін ол оны "жеңімпаздың соты" және "шоу-сот" деп сипаттады), бірақ 1946 жылдың қаңтарында сот кезінде Шпеерге былай деп жазды: "Мен жақсы күндердегідей бақытсыздықта да сіздің қасыңыздамын. Мен сенің бақытты жұлдызыңа бұрынғыдай сенемін". 10 тамызда сот аяқталуға таяп қалған кезде, Шпеер өлім жазасына кесілу ықтималдығын болжап, Вултерске "өмір бойы жасаған жұмысымды жинап, өмірбаянымды көп бөлігін қайта айтып беруін" сұрады. Менің ойымша, ол бір күні құрметке бөленетін болады". Шпеер өлім жазасына кесілген жоқ, бірақ 1946 жылы 1 қазанда оған жиырма жылға бас бостандығынан айыру жазасы берілді. Вултерс пен Шпеердің ұзақ уақыттан бері қызмет етіп келген хатшысы Аннемари Кемпф Шпеермен Шпандауда тікелей байланыс орнатуға рұқсат берілмегенімен, оның отбасына көмектесу үшін қолдан келгеннің бәрін жасады және Шпеердің әйеліне жазған хаттардағы өтініштерін орындады - Шпеерге ресми түрде рұқсат етілген жалғыз жазбаша байланыс. 1948 жылдан бастап Шпеерге поштаны контрабандалық жолмен жеткізу үшін жанашыр голландтық қызметкер қызмет етті. 1949 жылы Вултерс Шпеер үшін арнайы банктік шотты, Schulgeldkonto немесе "Мектеп қоры шотын" ашты және соғыста Шпеердің қызметіне пайда болған сәулетшілер мен өнеркәсiпшiлер арасында қаржы жинауды бастады. Бастапқыда бұл қаражат тек Спирдің отбасын қолдау үшін ғана пайдаланылды, бірақ сомалар өскен сайын және Спирдің отбасы өзін-өзі қамтамасыз етуге қабілетті бола бастаған сайын, ақша Спирдің Шпандау құбыры Тони Проост үшін демалыс күндері мен Спирдің босатылуын қамтамасыз ете алатын адамдарға пара алу үшін пайдаланылды. Шпеер қордың бар екендігін білгеннен кейін, ол ақшамен не істеу керектігі туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар жібереді. Вултерс Шпеер үшін оның соңғы он жеті жылдық жазасын өтеу кезінде 158 000 германдық марка жинады. 1951 жылы құпия байланыс құралдары орнатылған кезде Вултерс Шпеерге бес жылдан кейін алғашқы хатын жіберді. Ол Спирдің мемуарларын жалғастыруды ұсынды. 1953 жылдың қаңтарында Шпеер өзінің естеліктерінің жобасында жұмыс істей бастады, ал келесі жылы ұзақ хаттар, кейде темекі орамаларына немесе кондитерлік орамаларға, бірақ көбінесе дәретхана қағазына жазылған, Вольтерстің Косфельдтегі кеңсесіне жол тартты. Ол жеке сәулет практикасын бастаған кезде Уолтерстің хатшысы болып жұмыс істеген Марион Риссер бұл жазбаларды әр хатқа қырық беттен тігілген беттерге көшірді, ал жоба 1100 бетті құрады. Вултерс Шпеердің Хитлерді заң жобасында қылмыскер деп атауына қарсы болды, ал Шпеер, егер естеліктер жарияланса, көптеген достарынан айырылуы мүмкін екенін алдын ала байқады. Ол нацистердің геноцид туралы хабарлары он есеге артық айтылған, Гитлер өзінің жасаған жақсы істері үшін құрметке лайық емес және Германияға одақтастар қатал қараған дегенге сенді. 1950 жылдардың ортасында Уолтерс Кемпфпен айтысып, ол бірнеше жыл бойы желіден шықты, бұл Уолтерс пен Риссердің жүктемесін арттырды. Шпеердің бұрынғы серіктесі мен бұрынғы хатшысымен бірге жұмыс істеуге деген өтініші ақырында дауды шешуге әкелгенімен, бұл Кемпфтің Вултерстің Шпеердің пікірлерімен келіспейтінін білгендіктен, бұл белгілі бір деңгейде беткей болды. Вултерс Шпеердің нацистік режимнің шектен шығуларына жауапты болуына күмән келтірді және Шпеердің кешірім сұрауға қажеті жоқ деп санайды, бірақ бұл мәселедегі оның сезімдерінің күші Шпеерден сақталған, бірақ Кемпф пен Риссерден емес. Уолтерс Шпеер мен оның отбасы үшін аянбай еңбек етті, сондықтан оның ұлы Фриц кейіннен оның елеусіз қалдырылғанын білдірді. 1955 жылдың наурыз айында Шпеердің елу жылдық мерейтойына орай Вултерс Шпеердің көптеген достары мен соғыс кезіндегі серіктестерінің хаттарын жинады және олар Шпеердің туған күніне дейін Шпандау қабырғасының ішіне кіруіне қам жасады. Вултерс Шпеердің ұлы Альбертке өзінің Дюссельдорфтағы кеңсесінде жазғы жұмыс және тұру орнын берді. Шын мәнінде, Вултерс Шпеердің алты баласының барлығын бір мезгілде қабылдады. Алдын ала келісу бойынша, ол және Шпеер бір Жаңа жыл мерекесінде телепатия арқылы бір-бірімен байланысуға тырысты, бірақ екеуі де түн ортасы шауып тұрып ұйықтады. Уолтерс үнемі Шпеердің ерте босатылуын талап етті, бұл төрт басқыншы державаның келісімін қажет етті. Ол Дюссельдорфтық адвокатты, кейін мемлекеттік министр болған Вернер Шуцты Германияның жоғары лауазымды адамдарын Шпеерді босатуды қолдауға мәжбүрлеу үшін лоббилеуге жалдады. Шпеерд�...

Қарым-қатынастың нашарлауы

Екі апта отбасымен болғаннан кейін Шпеер 1966 жылы қазан айында Вольтерске бару үшін Косфельдке келді. Шпеердің сапарынан аз уақыт бұрын Аннемари Кемпф Вултерске Шпеермен болған келіспеушіліктердің алғашқы кездесуіне әсер етпеуін сұрап, Шпеерге келді. Вултерс Шпеермен "өте алыста" екенін айтты. Шпеердің бірден кездесуге рұқсат берудің орнына, өнеркәсiпшi Эрнст Вольф Моммсенді Вултерс үйіне шақыруды талап етуі сапарды тез бүлдірді. Уолтерстің баласы Фрицтің айтуынша, оның әкесі ашуланып, оның көңілсіздігіне ренжіген. Шын мәнінде кездесу жай және жылы болған кезде (ұзақ уақыттан бері уәде етілген ветчина мен шараптан басқа, Вултерс Спирдің жинақталған барлық қағаздарын, Хрониканың цензураланған көшірмесін және Мектеп қорының шотындағы қалған 25 000 DM теңгерімді тапсырды), Вултерс кейіннен былай деп жазды: "Мен сол күні бірінші әлі де қуанышты кездесудің Шпандау достығының аяқталғанын білдім. Ол сол жерде тұрғанда, жеке, Мен оны көрдім, кенеттен мүлдем басқаша бұрын мен еді". Вултерс 1966 жылы қарашада "Шпигельде" жарияланған Шпеермен сұхбаттасып, нацистік дәуірдегі қылмыстар үшін жауапкершілікті өз мойнына алған кезде, екінші дүниежүзілік соғысты бастағаны үшін Германияны емес, Гитлерді кінәлады. 30 қарашада Вултерс Шпеерге хат жазып, Шпеердің кінәлауын "бүгінгі көзқараспен жасалған қауіпті жеңілдету" деп сипаттады. 1939 жылы біз бәріміз Гитлер Германия деп ойлағанбыз. Польшадағы соғысқа қуанып емес, күйзеліп қарасақ та, біз оны поляктардың қоқан-лоқысы деп есептегенбіз, ал оны дүниежүзілік соғыс етіп шығарған - британдықтар еді". Уолтерс Шпеерден "әлемнің қазіргі ой-пікірлерін бір жағына қалдырып, шын мәнінде не болғанына толығымен назар аударуын" сұрады. Олардың қарым-қатынасы Шпеердің Шпандау материалдарына негізделген "Үшінші рейх ішінде" атты алғашқы кітабында Вултердің атын атамаудан кейін одан әрі ащы болды. Шпеердің Шпандауда жазған кітабының алғашқы жобасында оның "ескі университет досы, доктор Рудольф Вултерске, оған Берлин жобасына байланысты ең маңызды міндет, Прахтштрассе тағайындалды" деп аталады. Алайда, Уолтерстің аты жарияланған нұсқада еш жерде кездеспейді, сонымен қатар Wolters-тің көмегі туралы айтылмайды, бұл естелік жобасының жазылуы мен сақталуы үшін маңызды. Кейін Шпеер өзінің болашақ өмірбаянын жазушы Гитта Серениге ол Уолтерсті қорғау үшін солай істегенін айтты, өйткені ол тұтқынға алынған соғыс қылмыскеріне көмек көрсеткені белгілі болған Wolters үшін қауіпті болуы мүмкін еді. Серени өзінің биографиясында Шпеердің Wolter көмегін жариялауы Шпеердің мүддесіне жатпағанын атап өтті, өйткені олардың арасында Шпеердің мәлімдемелерінен туындаған келіспеушіліктер көбейіп кетті. Вултердің ұлы Фриц Шпеердің Вултерді бір рет атағаны болса, "бұл барлық айырмашылықты туғызатын болар еді", өйткені бұл Шпеердің қамауда болған кезінде Вултерге жасаған еңбегі үшін қарыз екенін мойындағанын көрсетер еді. 1969 жылдың соңында "Үшінші рейхтің ішінде" кітабының неміс тіліндегі басылымы жарық көргеннен кейін Шпеер Косфельдтегі қатал Вултерлерге баруды ұсынды. Ол автордың "өмір бойы шашты жейде киіп, ұлттық социализм құрбандарына байлығын бөліп, өмірдің барлық бос нәрселері мен ләззаттарын тастап, шегіртке мен жабайы балмен өмір сүрмегеніне таңғалатынын" саркастикалық түрде айтты. Дегенмен, Вултерс кездесуге дайын екенін білдірді, ол 19 қарашада Вултерс үйінде кездесуді ұсынды (бұл өте нақты). Бусс анд Беттаг, неміс протестанттары үшін өкініш пен дұға күні. Speer тиісінше барып, екеуі де түскі асқа отырды, "Арқалар қайда?" деп сұрады. Үшінші рейх ішінде зерттеулер аяқталып, Шпеер 1969 жылы шілде айында редакцияланған Хрониканы Кобленцтегі Германияның федералды архивіне сыйға тартты. Дэвид Ирвинг сыйлық ретінде берілген Хрониканы Лондондағы Императорлық соғыс мұражайындағы 1943 жылғы Хрониканың көшірмесімен салыстырды және сәйкессіздіктерді анықтады. Ирвинг Архивтен және Шпеерден айырмашылықтардың себебін сұрады (бұлар алдыңғы жылдарға қарағанда аз болды). Шпеер Вултерден түсіндірме сұрады, ал Вултер 1970 жылдың қаңтар айында хат арқылы цензураны мойындап, былай деді: "Мен Людвигсбергерннің [герман соғыс қылмыстары жөніндегі прокурорлардың] сізге қарсы қосымша айыптауды бастауы мүмкін емес еді, өйткені бұл айыптау [яһудилерді қуып шығару] Нюрнберг айыптоорында қамтылмаған". Шпеер Хрониканың еврейлермен айналысатын беттері болмауы керек деп ұсынды және Архивке Хрониканың түпнұсқасы, Ар�...

Кейінгі өмір және өлім

Уолтерс өзінің құжаттарын Федералдық мұрағатқа қалдырып, бір күні деректерді түзететінін қамтамасыз етті. Алайда 1979 жылдың соңында Шпеерге докторлық диссертациясын дайындауда қолданатын бірқатар сұрақтарға жауап іздеген докторлық студенті Маттиас Шмидт келді. Шмидттің сұрақтарына жауап бергеннен кейін Шпеер Шмидтті қосымша ақпарат алу үшін Вултерске жіберді. Вултерс Шмидтке ұнады және оған түпнұсқа Хрониканы және Вултерстің Спирге жазбаны цензуралау туралы хабарлаған хат-хабарды көрсетті. Шмидтпен осы ақпаратпен кездескенде, Шпеер цензура туралы білгенін жоққа шығарды және хат-хабардың шынайы еместігін мәлімдеді. Спир Шмидтке қарсы даулы қағаздарды пайдаланғаны үшін заңдық іс-қимыл жасамауға уәде берген (докторантурасын алғаннан кейін Шмидт өзінің диссертациясын Альберт Спир: Мифтің соңы деп аталатын кітап ретінде жариялады), ол Вултерске қатысты мұндай уәде бермеді. Шпеер Шпандауда болған кезінде Вултерске берген өкілеттігін ресми түрде қайтарып алды және Вултерстің Хроника мен басқа да газеттерге құқығына қатысты заңды негізде дау туды. 1981 жылы қыркүйекте Лондон қаласында Шпердің кенеттен қайтыс болуымен ғана дау-дамай аяқталды. Уолтерс ұзақ ауырып, 1983 жылдың қаңтарында қайтыс болды. Оның ұлы Фрицтің айтуынша, оның соңғы сөзі "Альберт" болған. Ол өзінің көптеген қағаздарын 1982 жылы мұрағатқа сыйға тартты; Вултерс қайтыс болғаннан кейін Риссер оның әдеби орындаушысы ретінде қалған бөлігін сыйға тартты.

Неміс тіліндегі кітаптар

"Сибирь" журналының маманы, Берлин: Wendt & Matthes Verlag, 1933 жыл. "The New Reichskanzlei" - архитектор Альберт Шпеер, Генрих Вольфпен бірге. Мюнхен: НСДАП-тың орталық баспасы, 1940. "Неу-де-шэ-баукунст" Альберт Шпеермен бірге. Берлин: "Волк энд рейх", 1943 жыл. Альберт Шпеер, Ольденбург: Сталлинг, 1943 жыл. "Vom Beruf des Baumeisters", Берлин: "Volk und Reich", 1944 жыл. Coesfeld Questions and Answers eines Städtebauers, Coesfeld: Kreisverwaltung, 1974 жыл. Берлиндегі Штудтмитте, Тюбинген: Васмут, 1978.