Кіріспе

Ксенофонт Геллениканың (λληνικά) еңбегі грек (грек) тақырыптары бойынша жазылған шығармаларды білдіреді. Төртінші ғасырдағы Грекияның бірнеше тарихы, Фукидид үлгісінде жазылған немесе одан ауытқыған, әдеттегі латынша атауын Hellenica деп атайды. "Гелленика" - ежелгі грек жазушысы Ксенофонттың маңызды еңбегі және Фукидид қамтымаған Пелопоннес соғысының соңғы жеті жылындағы басты дереккөздердің бірі.

Ксенофонттың "Гелленика"

Көптеген адамдар бұл шығарманы Спартадағы үйінде зейнетке шыққан Ксенофонт жазған, негізінен оның достары арасында, басты кейіпкерлер мен оқиғаларды білетін адамдар үшін таратуға арналған, өйткені олар жиі қатысқан. Ксенофонт жазбалары б.з.д. 411 жылы, Фукидидтің қашып кеткен жылынан басталып, б.з.д. 362 жылы, Мантиния шайқасының жылымен аяқталады. Екі шығарманың арасында ешқандай ауысулар жоқ, сондықтан "Геллениканың" алғашқы сөздері "Мейістен кейін" немесе кейде "Осы оқиғалардан кейін" деп аударылады.

Қорытынды

Ксенофонттың "Гелленика" - грек-парсы тарихын б.з.б. 411-362 жылдары сипаттайтын жеті кітапқа бөлінген классикалық грек тарихи повесі. Алғашқы екі кітап Пелопоннес соғысының соңғы жылдарында, Фукидид тарихы аяқталған сәттен бастап баяндалады. Қалған кітаптар, 3-тен 7-ге дейін, негізінен Пелопоннес соғысынан кейін Грекиядағы басым қала мемлекет ретінде Спартаға назар аударады; Левтра шайқасында Спартаның жеңілісінен кейін Теба гегемониясы деп аталатын кезеңге дейін жалғасады. Ғалымдардың пікірінше, алғашқы екі кітап Ксенофонт Афинада өмір сүрген кезде, ал 3-тен 7-ге дейінгі кітаптар Ксенофонт Афинадан қуылғаннан кейін Спартада өмір сүргеннен кейін жазылған. Бұл еңбек Ксенофонттың өз тарихы аяқталды деген қорытындысымен аяқталады, бірақ басқа тарихшы оны жалғастыруы мүмкін. "Гелленица" - Пелопоннес соғысының соңы мен Александрдың дәуірі аралығындағы кезеңді қамтитын жалғыз негізгі дереккөз. Ксенофонт Спартаның жетекші саяси қайраткерлерімен таныс болған және Гелленицада сипатталған көптеген шайқастар мен жорықтарға куә болған. Бұл еңбек Афинаның алтын дәуірі мен Македонияның өрлеуі арасындағы жалғыз негізгі негізгі тарихи дереккөз ретінде ерекшеленеді. Гелленика оқиғасы Фукидидтің аяқталмаған Пелопоннес соғысының тарихының жалғасы ретінде басталады. Ксенофонт Фукидидтің өлімінен кейін оның еңбектерінің редакторы болған деп айтылады. Бұл Ксенофонтқа тікелей баяндауды жалғастыруға мүмкіндік берді. 1-кітап Пелопоннес соғысының 411-406 жылдардағы "Децелий соғысы" кезеңін қамтиды. Спарта мен Афинаның қарсыласып жатқан теңіз флоттары Геллеспонт аймағында шайқасады. Бастапқыда афиналық теңіз флоты бірнеше ірі теңіз жеңістерін бастан кешірді. Бірінші кітапта Алкивиадтың афиналық әскерге қайта оралуы және оның б.з.б. 2-кітапта б.з.б. 406-402 жылдар және б.з.б. Спарталық қолбасшы Лисандр Афинаның ұзын қабырғаларын қиратуды бұйырды, сонда Афина Спартаның билігімен ресми одақтасты. Спартандықтар жаңа үкімет орнатты. 2-кітап негізінен соғыстан кейінгі Афинаның ішкі саясатына бағытталған. Спарталық олигархтар режимі, "Отыз тиранның режимі" деп аталады, құлатылды және Афинада демократия қайта жаңғырды. 3-кітап 401-395 жылдар аралығын қамти отырып, афиналық саясаттың көзқарасын спарталық саясатқа ауыстырады. 3 - кітап он мың жасақшының парсы патшасы Артаксеркске қарсы жорығы туралы қысқаша баяндаумен басталады. Бұл туралы толық сипаттама үшін Ксенофонттың "Анабазисін" қараңыз. 3-кітапта Спартанның Агисила патшаның Кіші Азиядағы парсыларға қарсы жорығы баяндалады. Ионияның сатраптары, Фарнабаз және Тиссафрен, бүкіл Гелленикада адалдықтарын өзгерткен көрнекті кейіпкерлер. 4-кітапта б.з.д. 395388 жылдардағы оқиғалар баяндалады, және негізінен Коринф соғысына қатысты. 4-кітапта Агисила патшаның Персияға қарсы б.з.д. Осы уақыт аралығында сатрап Фарнабаз грек мемлекеттеріне пара беріп, Спартаға қарсы көтеріліс жасады. Бұл Афина, Коринф, Аргос және Фиба мемлекеттерінің Спартаға қарсы бірігуіне әкелген Коринф соғысына әкелді. Агисилаос өзінің әскерімен 394 жылы Персияға қарсы жорықтан кері шақырылды. Бұл кезеңде Коринф соғысы басталды, Парсы империясы Афинаға қарсы Спартаға қарсы шықты. Парсы сатрапы Фарнабаз Афинадағы қуғын-сүргінге ұшыраған генерал Кононға парсы флотын бірқатар шайқастарға, соның ішінде б.з.б. 394 жылы Книд шайқасына бастап алып келді. Содан кейін Конон Фарнабаздан Афинаға парсы флотын ұстауға және Афинаның ұзын қабырғаларын қайта тұрғызуға қаржы бөлуді өтінді. 5 кітап 388 - 374 жылдар аралығын қамтиды. 387 жылы Коринф соғысының соңында бейбітшілік конференциясы өткізіліп, оның нәтижесінде "Патша бейбітшілігі" деп аталатын келісім жасалды. Фибадағы акрополды көтерілісші спартандық Фойбида басып алады, бұл Спартаға қаланы б.з.д. 378 жылға дейін басқаруға мүмкіндік береді, онда фибалықтар тобы спартандықтарды қуып, қаланы қайтарып алды. Бұл кейінірек біздің заманымыздан бұрын 378 - 372 жылдардағы Боеотия соғысына әкелді. 6-шы кітапта б.з.д. Афиналық генерал Ификрат Пелопоннес аралынан жасырын жүріп шығады. Леуктра шайқасы Спартаның Фибаға қарсы үлкен жеңіліске ұшырауымен, Боеотия соғысы мен Спартаның Грекиядағы үстемдігі аяқталды, бірақ Спарта келесі онжылдықта ықпалды болып қала берді. Тебалық гегемония Тебалық генерал Эпаминондас басталады. 7 кітапта 370-362 жылдар туралы баяндалады. Бұл кезеңде Грекияда Теба үстемдік еткен. Ескі билік құрылымдары жаңалары пайда болған сайын өзгеріп отырады. Қысқ�...

"Гелленица" атты басқа да еңбектер

Бұл атаумен жазылған, қазір жоғалған екі шығарманың бірі - Ефур Кименскийдің және Теопомп Хиостың шығармалары. Эфор жалпыға ортақ тарихқа ұмтылды, және тарихты аңыздан ажыратуға тырысқанмен, ол өз жұмысын "Геракл ұлдарының оралуы" атты аңыздан бастады, қазіргі оқырмандар оны толықтай мифтік аития деп түсінеді. Риторик Изократтың шәкірті ретінде ол өзінің баяндамасын сенімді мән-жайлармен өрнектеп жазған. Осуин Мюррей: "Өкінішке қарай, оның стилі мен толықтығы оны танымал етті, бірақ кем дегенде ол тарихтың мақсаттары туралы ойлаған және оларды қате түсінген адам ретінде ерекшеленеді". Изократтың тағы бір шәкірті Теопомптың "Гелленика" еңбегі Фукидидтің жалғасы болды. Лампсактан Анаксименнің "Гелленика" деп жазғанына дәлел бар. Оксиринхте папируста табылған тағы бір фрагментті Гелленика Гелленика Оксиринхия деп аталады; ол 411 жылдан бастап Книд шайқасының 395/4 жылындағы оқиғаларды қамтыды. Бұл оқиғаға бірнеше тарихшылар кінәлі деп саналады.