Кіріспе

1946 жылы түсірілген Ирвинг Рейстің "Құлау" фильмі – 1946 жылы түсірілген американдық нуар фильмі, басты рөлдерде Пат О’Брайен, Клэр Тревор және Герберт Маршалл ойнаған. Оны 1940-жылдардың басындағы көптеген "Құсқырыл" фильмдерін, соның ішінде "Құсқырыл билікке ие болады" фильмін түсірген Ирвинг Рейс режиссерлік етті. Драма, мистика жазушысы Фредрик Браунның "Ақылы бұзылғанның демалысы" атты әңгімесі негізінде түсірілген.

Сюжет

Ашулы, популистік өнер сыншысы және қоғамдық лектор Джордж Стил (Пэт О'Брайен) Манхэттен өнер мұражайына бұзып кіреді. Патрульдік полицей ұстаған соң, ол пойыз апатына ұшырағанын мәлімдейді. Алайда полиция лейтенанты Кокрейн (Уоллас Форд) соңғы кездегі ешқандай апатты анықтай алмайды. Стил өзінің не болғанын есінде ұстамай, қазіргі жағдайға дейін болған оқиғаларды баяндайды: өнер туралы лекция бергеннен кейін, Стилді музей директоры Бартон (Эрскин Санфорд) сенсациялық стилі үшін сөккен, сондай-ақ шедеврдегі жалғандықты анықтау әдісін көрсету үшін рентген жабдығына қол жеткізуден бас тартқан. Бұл шедевр – жақында мұражайда көрмеге қойылған Дюрердің «Патшаларға табынуы». Кейін Стил, әріптес жазушысы Терри Корделлмен (Клэр Тревор) бірге ішіп отырғанда, анасы ауруханаға түскенін хабарлайтын жедел қоңырау алады. Ол Гранд-Сентрал вокзалына асығып барып, соңғы пойызға отырады. Шамамен 40 минуттан кейін, ол өзіне қарсы келе жатқан басқа бір пойыздың соқтығысқанын көреді. Кокрейн Стилдің айтқандарын естіп, Стилдің анасының жағдайы жақсы екенін, ол ешқашан ауруханаға түспегенін хабарлайды. Скандалдан қашықтау үшін Бартон Кокрейнге Стилді қамаудан босатуды өтінеді. Стивенсон, куратор және Стилдің досы, сондай-ақ музей директорлар кеңесінің мүшесі доктор Лоуэлл (Рей Коллинз) оның мінез-құлқына куәлік етеді. Жеке сөйлескенде, Трейбин (Герберт Маршалл), Стил сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін ұрланған өнер туындыларын анықтап, оларды заңды иелеріне қайтарумен айналысқан британдық өнер сарапшысы, Кокрейнге Стилді босатуды, бірақ оны жасырын бақылауда ұстауды сұрайды. Трейбин Стилдің оны АҚШ-қа тергеуге жіберген өнердегі күдікті алаяқтықтың артында тұрғандарға жеткізе алады деп үміттенеді. Стил босатылады, бірақ оның даулы лекциялары музей кеңесінің бұйрығымен Бартон тарапынан тоқтатылады, ал психикалық тұрақсыздығына байланысты жұмысынан шеттетіледі. Өзін ақтауға ниеттенген Стил пойыз сапарын қайта жасауға кіріседі. Ол өзінің көріп тұрған соқтығысынан кейін келесі стансада мас адамды екі адам алып кеткенін біледі және ол оның орнына соларды ұрлап кеткенін ойлайды. Ол Стивенсонға жағдайды хабарлайды. Стил мұражайға қарызға алынған және Англияға қайтарылғанда теңізде өртенген Гейнсбороның жалған екеніне күдік көреді. Кейінірек Стивенсон Стилге өрттің кездейсоқ емес екенін және онымен мүмкіндігінше тезірек музейдегі сақтау бөлмесінде кездесуге шақырады. Стил келгенде Стивенсонның денесін табады. Күзетші оны денедің үстінде тұрғанын көрген соң, Стил қашады. Трейбин мен Терри оны өзіне ұстап беруге көндіруге тырысса да, Стил өзінің жолын таңдауға бекінеді. Ол Бартонды кездесуге шақырып, Гейнсбороның шын мәнінде жалған екенін және түпнұсқаның ұрлануын жасыру үшін жойылғанын растайды. Стил Бартонмен бірге музей кеңесінің мүшесі ұйымдастырған кешке барады, онда Дюрердің Лондонға қайта жөнелтілуі күтпеген жерден жылдамдатылғанын біледі. Ол кемеге жасырын кіріп, суретті табады және оны өртке түсіп кетпес бұрын кесуге жетеді. Өрт сөндірушілер жүк қоймасына кіргізіп тастағанымен, ол кеме экипажы келгенде, Трейбин мен Кокрейннің көмегімен қашып құтылады. Көріп қалған Стил кемеден секіріп түседі, оны ыңғайлы түрде өтіп бара жатқан Терри жинап алып, қауіпсіз жерге жеткізеді. Стил Бартонның хатшысы Мэриді (Мэри Уэр) суретті рентгенге түсіруге көндіреді, ол суреттің көшірме екенін растайды. Бірақ олар кетіп бара жатқанда, ол есінен айрылып, Мэри Терриге қару тартады. Терри мен Стилді ұрлықтардың артында тұрған доктор Лоуэллдің үйіне алып барады. Ол Терриге өнерге ғашық болғандықтан, мұндай керемет туындыларды заңды түрде сатып ала алмағанын түсіндіреді. Тұтқындарды өлтірер алдында Лоуэлл Стилге наркосинтез әдісін қолданады, бұл Стилдің полицияға өзінің тапқанын айтпағанын растау үшін жасалады. Бұл әдіс Стилді пойыз апатына ұшырағанына сендіру үшін де қолданылған. Трейбин мен Кокрейн дәл уақытында кіріп, Лоуэллді өлтіреді. Скотланд-Ярд инспекторы Трейбин бұл жолы күдікті Гейнсбороның жоғалуын тергеп, Дюрердің қауіпсіз оралуын қамтамасыз етуге тырысты. Өзін қылмысқа қатысқан деп айыпталудан құтқаруға тырысқан Мэри оған Лоуэлл ұрланған өнер туындыларын қайда жасырғанын көрсетеді.

Сыни қабылдау

Босли Кроутер, «The New York Times» газетінің кино сыншысы, фильмді, әсіресе драманың сценарийін және режиссурасын сынады. Ол былай деп жазды: «Оқиға басталғанда Пэт О’Брайеннің басына соққы тиіп, жадысы жоғалғандықтан, авторларды фантастикалық оқиғалар үшін жауапқа тартудың мәні болмас. Бұл жарқын және үміт беретін оқиға сценарий жазушыларды да таңғалдырған жағдайлар тізбегін бастайды, себебі олар ешқашан оған логикалық түсіндірме бермейді. Аталған барлық басты рөлдерді сомдаған актерлер өте жақсы өнер көрсетті, ал олар қалай шатаспай фильмді аяқтағандары – жұмбақ. Олар бізден осы жағынан озып кетті. Егер «Крэк-Ап» жоғары қарқынмен ойналса, таза физикалық әрекет арқылы шатасуын жасыра алған болар еді, бірақ Ирвинг Рейс вальс ырғағымен режиссуралауды жөн көрді. Бұл фильмнің себептерін ойлауға уақыт береді, ал «Крэк-Ап» сияқты фильм туралы ойлана бастасаңыз, оның кемшіліктері сізді басып алады». 2002 жылы сыншы Денис Шварц Ozus Reviews сайтында: «Фильм «халыққа арналған өнерді» қолдау арқылы халықшыл ұстанымды қабылдайды және сюрреализм сияқты өнер стильдерін ұнататын өнер элитасына (сурет сыншылары мен коллекционерлеріне) теріс көзқарас білдіреді. Джордж үшін мұндай өнер бұзықшыл болып саналады және ол Гейнсбороның классикалық стилідей қарапайым емес. Өнер сабағы түсініксіз болды, бірақ «Крэк-Ап» триллер ретінде өте жақсы жасалған. Роберт де Грастың көлеңкелі түсірілімдері стильді кьяроскуро көлеңкелерімен жасалған, бұл фильмге керемет сезім сыйлады. О’Брайен соғыс кезіндегі өнертабыстар қылмыскерлер мен ғалымдар арасында бөліскенде, заманауи технологияның өзіне де, қарсы да жұмыс істейтін, санасыз американдық шошқа ретінде сенімді болды». 2008 жылы Time Out Film Guide фильмді «өнерге деген көзқарасы үшін (халықшылдық, элитаға қарсы ұстаным, мысалы сюрреализм) қызықты [фильм] деп атады. Ол керемет қосалқы актерлік құрам мен Роберт де Грастың сапалы, нойр стиліндегі түсірілімдері арқылы триллер ретінде жасалған».