Кіріспе

Шешім қабылдау стратегиясы

Психологияда, ең жақсы эвристиканы таңдау – бұл эвристика (шешім қабылдаудың қарапайым стратегиясы), ол екі нұсқаның арасында оларды ажырататын алғашқы белгінің негізінде таңдау жасайды, мұнда белгілер белгінің жарамдылығы бойынша реттеледі (ең жоғарыдан ең төменгіге дейін). Алғашқы тұжырымдамада белгілер екілік мәндерге (иә немесе жоқ) ие немесе белгісіз мәнге ие деп есептелді. Эвристиканың логикасы – ол тек ең жақсы белгіге (себепке) негізделіп таңдау жасайды және қалғандарын назарға алмайды. Психологтар Герд Гигеренцер мен Дэниел Голдштейн бұл эвристиканың нақты әлемдегі жағдайларда, мысалы, екі қаланың қайсысы үлкен екенін анықтауда, өте дәл қорытындылар жасауға таңқаларлықтай жақсы нәтиже беретінін анықтады. Эвристика кейіннен өзгертіліп, медицина, жасанды интеллект және саяси болжамдар салаларында қолданылды. Сондай-ақ, эвристиканың әуежай кеден қызметкерлері және кәсіби ұрылар сияқты сарапшылардың шешім қабылдауын дәл модельдеуге қабілетті екені көрсетілді. Эвристика сонымен қатар когнитивтік процестің мәліметтерін, мысалы, пайдаланылған белгілердің саны мен жауап беру уақытын, барлық қол жетімді белгілерді біріктіретін күрделі модельдерден жақсы болжауға болады; осылайша, бұл «аз – көбірек» эффектінің мысалы.

Бір себеппен шешім қабылдау

Шешім қабылдау теориялары әдетте барлық қатысты себептердің (ерекшеліктер немесе белгілер) ізделіп, соңғы шешімге біріктірілетінін болжайды. Алайда, белгісіздік жағдайында (қауіпсіздікке қарама-қарсы), қатысты белгілердің барлығы белгілі емес, олардың нақты салмақтары мен белгілер арасындағы байланыстар да белгілі емес. Мұндай жағдайларда, қол жетімді ең жақсы белгіге ғана сүйену – жылдам, тиімді және дұрыс шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін орынды балама болуы мүмкін. Бұл "бір себеппен шешім қабылдау" деп аталатын эвристикалар класының логикасы, оған "ең жақсысын таңдау" кіреді. 1-ге жоғары критерийлік мәнмен байланысты белгі мәнін көрсететін, бинарлық мәндері бар (0, 1) белгілерді қарастырайық. Міндет – екі нұсқаның қайсысының критерий бойынша жоғары мәні бар екенін анықтау. Мысалы, екі НБА командасының қайсысы ойынды жеңеді, мысалы, үйінде ойнау және соңғы матчта кім жеңді деген сияқты белгілер бойынша. "Ең жақсысын таңдау" эвристикасы мұндай қорытынды жасау үшін үш қадамды қамтиды: Іздеу ережесі: Белгілерді олардың жарамдылығы бойынша қарау. Тоқтату ережесі: Екі нұсқаның мәндері әр түрлі болғанда алғашқы белгі табылып, іздеуді тоқтату. Шешім ережесі: Жоғары белгі мәніне ие нұсқаның нәтижелік айнымалы бойынша да жоғары мәні бар екенін болжау. Белгінің v жарамдылығы v = C/(C+W) формуласымен беріледі, мұнда C – белгі айырмашылық жасаған кездегі дұрыс қорытындылардың саны, ал W – қате қорытындылардың саны, барлығы үлгілерден бағаланады.