Кіріспе

Барлық адамдардың білуі керек деп есептелетін фактілер

Жасанды интеллект зерттеулерінде, жалпыға ортақ білім – күнделікті өмірге қатысты фактілерден тұрады, мысалы, "лимон қышқыл" немесе "сиырлар мөңкіреді", оларды барлық адамдар білуі керек. Қазіргі таңда бұл жасанды жалпы интеллект саласында шешілмеген мәселе болып табылады. Жалпы саналы білімді пайдаланған алғашқы АИ бағдарламасы 1959 жылы Джон Маккарти жасаған "Кеңес сұраушы" бағдарламасы еді. Жалпы саналы білім, жалпы саналы ойлау процесін қолдап, "сіз адамдардың торт жеуін қалағандықтан торт пісіруіңіз мүмкін" сияқты қорытындылар жасауға көмектеседі. Табиғи тілді өңдеу процесін жалпы саналы білім базасына қосу арқылы, база әлем туралы сұрақтарға жауап беруге тырыса алады. Жалпы саналы білім толық емес ақпарат болғанда да мәселелерді шешуге көмектеседі. Күнделікті заттар туралы кең таралған сенімдерді немесе жалпы саналы білімді пайдалана отырып, АИ жүйелері адамдар сияқты, белгісіз нәрселер туралы жалпылама болжамдар немесе әдепкілік болжамдар жасайды. АИ жүйесінде немесе ағылшын тілінде бұл "Көбінесе P дұрыс", "Әдетте P" немесе "Көбінесе P болғандықтан, P деп есептеңіз" түрінде білдіріледі. Мысалы, егер біз "Твити – құс" деген фактіні білсек, және құстар туралы кең таралған сенімді білсек, яғни "көбінесе құстар ұшады", Твити туралы басқа ештеңе білмей, біз "Твити ұша алады" деген фактіні орынды түрде қабылдауымыз мүмкін. Әлем туралы білім уақыт өте келе ашылғанда немесе оқу арқылы жиналғанда, АИ жүйесі шындықты сақтау процесін пайдаланып, Твити туралы болжамдарын қайта қарастыра алады. Егер кейіннен "Твити – пингвин" екенін білсек, онда шындықты сақтау бұл болжамды қайта қарастырады, себебі біз "пингвиндер ұшпайды" екенін де білеміз.

Жалпыға ортақ ойлау

Жалпы саналы ойлау – адамның күнделікті кездесетін жағдайлардың түрі мен мәні туралы жалпы білімін пайдаланып, болжамдар жасау және жаңа мәліметтер пайда болған жағдайда "ойын" өзгерту қабілетін имитациялайды. Бұған уақыт, жетіспейтін немесе толық емес ақпарат, сондай-ақ себеп-салдар байланысы кіреді. Себеп-салдарды түсіндіру қабілеті – түсіндірілетін жасанды интеллекттің (ЖИ) маңызды аспектісі. Шындықты сақтау алгоритмдері болжамдардың егжей-тегжейлі тізімін жасау арқылы автоматты түрде түсіндіру мүмкіндігін ұсынады. Адамдармен салыстырғанда, адам деңгейіндегі ЖИ-ге қол жеткізуге тырысатын барлық қолданыстағы компьютерлік бағдарламалар, мысалы, Винноград схемасы сынды қазіргі заманғы "жалпы саналы ойлау" сынақтарында өте нашар нәтижелер көрсетеді. "Жалпы білім" міндеттерінде адам деңгейіндегі тиімділікке қол жеткізу мәселесі, ықтималды, "ЖИ толық" деп есептеледі (яғни, оны шешу үшін толыққанды адам деңгейіндегі интеллектті синтездеу қабілеті қажет), бірақ кейбіреулер бұл пікірге қарсы шығып, адам деңгейіндегі ЖИ үшін мейірімділік интеллекті де қажет деп санайды. Жалпы саналы ойлау табиғи тілді өңдеу және автоматтандырылған диагностика немесе талдау сияқты шектеулі салаларда сәтті қолданылған.

Жалпыға ортақ білім базасын құру

Жалпыға ортақ түсініктерге негіделген нақтыламалар (CSKB) туралы толық білім базасын құру – ЖА зерттеулерінде ұзақ жылдар бойы шешілмей келе жатқан мәселе. CYC және WordNet сияқты сарапшылардың ерте заманғы күш-жігерінен кейін, OpenMind Commonsense жобасы арқылы маңызды жетістіктерге қол жеткізілді, нәтижесінде ConceptNet KB пайда болды. CSKB құрылысын автоматтандыруға бірнеше әдіс әрекеттенді, ең танымалдары – мәтіндік талдау (WebChild, Quasimodo, TransOMCS, Ascent), сондай-ақ оларды алдын ала оқытылған тілдік модельдерден (AutoTOMIC) тікелей алу. Бұл ресурстар ConceptNet-тен әлдеқайда ірі, бірақ автоматтандырылған құрылыс олардың сапасын көбінесе орташа деңгейге төмендетіп жібереді. Сонымен қатар, жалпыға ортақ білімді ұсынуда да қиындықтар бар: көптеген CSKB жобалары үштік деректер моделін қолданады, бұл күрделі табиғи тілдік нақтыламаларды түсіндіруге толыққанды жарамды емес. Бұл ретте ерекшелік GenericsKB болып табылады, ол сөйлемдерді қосымша нормализациялаудан өткізбей, толық күйінде сақтайды.

Қолданбалар

2013 жыл шамасында MIT зерттеушілері әлеуметтік желілердегі қорлау пікірлерін анықтау үшін BullySpace-ті, яғни ConceptNet ортақ білім базасының кеңейтілген нұсқасын жасады. BullySpace-те стереотиптерге негізделген 200-ден астам семантикалық тұжырымдама бар, бұл жүйеге "Парик киіп, ерінгенді жағып, кім екеніңді көрсет" сияқты пікірлерді ұлға қарағанда қызға айтқанда қорлау болып саналуы мүмкін екенін анықтауға көмектеседі. ConceptNet чат-боттармен және түпнұсқа әдебиет жасайтын компьютерлермен де пайдаланылды. Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасында ақыл-ойға негізделген білім ядролық сынақтарға толық тыйым салу шартының бұзылуын анықтау үшін интеллектуалды бағдарламалық құралда қолданылды.