Кіріспе

Британдық әскери және саяси қайраткер (1868–1947)

Джон Эдвард Бернард Сили, 1-ші барон Моттстон, (31 мамыр 1868 – 7 қараша 1947), сондай-ақ Джек Сили деп белгілі, британдық армия генералы және саясаткер. Ол 1900 жылдан 1904 жылға дейін консерваторлық парламент мүшесі (депутат), 1904 жылдан 1922 жылға және 1923 жылдан 1924 жылға дейін либералдық парламент мүшесі болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін екі жыл бойы соғыс хатшысы қызметін атқарды, бірақ Курағ оқиғасы салдарынан отставкаға кесуге мәжбүр болды. 1918 жылғы наурыз айында Морейл орманы шайқасында өзінің "Жауынгер" атты әтінде тарихтағы соңғы үлкен атты әскер шабуылын жетекшілік етті. Сили Уинстон Черчилльдің жақын досы және 1914 жылы майданға барып, төрт жылдан кейін де сонда болған жалғыз бұрынғы кабинет министрі болды.

Өмірбаян

Сили 1868 жылғы 31 мамырда Дербиширдегі Пинкстон ауылындағы Брукхилл Холлда дүниеге келді. Ол сэр Чарльз Силидің, 1-ші баронеттің (1833–1915) жетінші баласы және төртінші ұлы болды. 1891 жылғы 23 желтоқсанда лейтенант, ал 1892 жылғы 31 мамырда капитан шеніне ілгеріледі. Ол Иннер Темплге қосылып, 1897 жылы адвокаттық практикамен айналыса бастады. Сол күні-ақ, өзінің эскадрильясы үшін Оңтүстік Африкаға көлік ұйымдастыруға, әрине, өзінің емілген ағасы, 1-ші баронет сэр Фрэнсис Эванс, Union Castle Line төрағасының көмегімен қол жеткізді. Ол батылдықпен, бірақ кейде тәртіпсіздікпен қызмет етті.

Алғашқы саяси мансап

Бура соғысы кезінде Оңтүстік Африкада әрекетте болғанда, Сили 1900 жылғы мамырдағы қосымша сайлауда Уайт аралы үшін консерватор ретінде парламент депутаты болып сайланды және сол күзде өткен «Хаки» жалпы сайлауында қайта сайланды. 1902 жылы Сили Уайт аралының лейтенант орынбасары болып тағайындалды. Уинстон Черчилль және лорд Хью Сесилмен бірге ол Балфур үкіметінің әскерді ескермеуіне сын көтерді.

Мемлекеттік хатшының орынбасары

1908 жылы жаңа премьер-министр Х.Х. Асквит оны Уинстон Черчилльдің кабинетке көтерілуіне байланысты босаған колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы лауазымына тағайындады. Сили 1910 жылғы қаңтардағы жалпы сайлауда Аберкромби округінен жеңіліп, 1910 жылғы наурыздағы қосымша сайлауда Дербиширдегі Илкестон округінен парламентке қайта оралды және 1922 жылға дейін сол мандатты сақтап қалды.

Тағайындау және саясат

Содан кейін Сили 1911 жылдан 1912 жылға дейін соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары қызметін атқарды. Жоғарғы әскердің полковнигі ретінде ол әскери шақыруды қолдамады, ал генерал Генри Уилсон оны жақтады. Уилсон өзінің күнделігінде оның тағайындалуын "Құдай-ау!" деп қарсы алды. Сили Империялық қорғаныс комитетінің мүшесі еді. 1912 жылдың маусым айында, көріне бері, Черчилльдің ұсынысымен, Сили Хэлдейннің орнына Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы болып үкіметке кірді. Ол 1914 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Сэр Джон Френчпен бірге ол генерал Фошты 1912 жылғы әскери маневрлерге шақырды және Германиямен соғысқа әскерді дайындау ісіне белсенді қатысты. Ұсынылған экспедициялық корпустың жылдамдығы, әсіресе Ұшу корпусының (қазіргі Корольдік әуе күштерінің бастауы) дамуы оның ерекше назарында болды. "Таймс" газетінің мәліметінше, осы жетістіктер Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңіске үлкен үлес қосты.

Карра оқиғасы

1914 жылы Ирландияның өзін-өзі басқару құқығы заңға айналуға тиіс болғандықтан, ал Кабинет Ольстер еріктілеріне қарсы әскери шаралар қолдануды қарастырып жатқанда, Френч пен Сили Пейджетті (Ирландиядағы Бас қолбасшы) Соғыс министрлігіне келіссөздерге шақырды. Сонымен қатар, Сили премьер-министрге (1913 жылдың 24 қазанында) 1910 жылы Оңтүстік Уэльстегі көмір шахталарындағы тәртіп сақтау тәжірибесі бар генерал Макредиді пайдалану мүмкіндігі туралы хат жазды. Макредиге 1912 жылы Белфаст қаласындағы тәртіпсіздіктерді басу үшін әскерді қолдану туралы Биррелл (Ирландияның Бас хатшысы) кеңес сұраған еді. 1913 жылдың қазан айында Сили оны Белфаст және Дублиндегі полиция жағдайы туралы есеп беруге жіберді. Өзін-өзі басқару мәселесі бойынша Армияның ұстанымы Армия ішінде емес, сыртында көбірек талқыланды. Бұл Армияның рөліне байланысты шиеленістің өсуіне кедері келтірмеді. Дағдарысты ушықтырмауға тырысқан генерал Пейджет Лондонға шақырылды. Силидің барлық ақпараттарының іздері жойылды. Мысалы, сэр Джеймс Фергюсон әскерді орналастыру Черчилль мен Силидің Ольстерді көтеріліс жасауға итермелеу үшін жасаған "комбинациясы" болуы мүмкін деген болжам жасады, бірақ бұл пікір барлық тараптан қолдау таппады. Карсон 19 наурызда Лондоннан Ольстерге, уақытша үкімет құруға дайындалып жатқанда аттанды.

Қате параграфтар

23 наурызда Сели Гафпен кездесу өткізді, онда Паджет, Френч және Спенсер Эварт қатысты. Сели жобалық құжатты Үкімет отырысына бекітуге жіберді. Сели патшамен кездесуге кетті, ал ол болмағанда Министрлер кабинеті мынадай мәтінге келісті: Армия кеңесі оқиғаның түсініксіздік екеніне қанағаттанды, және «барлық сарбаздар заңды бұйрықтарды орындауға міндетті». Бұл екінші кепілдік туралы Селимен кеңеспеді. Оппозицияда үкіметтік «комбинация» туралы әңгіме кеңінен тарады. Сели 25 наурызда Палатада кінәсін мойындады және Френч пен Эвартты қорғау үшін отставкаға кететінін ұсынды; Асквит бастапқыда оның отставкасын қабылдаудан бас тартты, бірақ Венеция Стэнлиге «Паджеттің ойсыз қателігі» және «Селидің дөңгелек сөздері» дағдарыстың себебі екенін жазды. 30 наурызға қарай Асквит Френч пен Эвартпен бірге Селидің отставкаға кетуін талап етуге мәжбүр болары анық болды. Сели ҚҚД мүшесі болып қалды, және соғыс тез басталмаса, оның қайтадан Кабинетке қайта оралу мүмкіндігі болмады. Сели Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде, аздаған үзілістермен қызмет етті, 1914 жылдың 11 тамызында Лондоннан шығып, сэр Джон Френчтің штабында жұмыс істеді. 1914 жылдың қазан айында Сели Антверпенді қоршауға қатысу үшін Бельгияға жіберілді. Бастапқыда бақылаушы ретінде жұмыс істеген Сели, Уинстон Черчилльтің бұйрығымен қалаға жіберілген британдық Корольдік теңіз дивизиясының командирі Арчибальд Паристің штабына уақытша қосылды. Антверпенді қоршау кезінде Селидің жетекші офицері Арчибальд Александр Гордон, яғни майор Гордон болды, ол онымен бірге британдық және бельгиялық фронттарды тексерді. Жағдай қиын болғанда Сели лорд Китченермен телефон арқылы байланысып, кейіннен британдық күштерді Остендке эвакуациялау туралы бұйрық алды. Антверпеннің немістерге берілетіні анық болғаннан кейін, Сели Корольдік теңіз дивизиясын эвакуациялауға көмектесті. 1915 жылдың 28 қаңтарында Селиге Канада кавалерия бригадасының басшылығы тапсырылды, сонымен қатар генерал-бригадир шені және полковник шені сақталды. Ол бес рет құрметті мақтау қағазында аталды, оның батылдығын одан әрі нығайтты. 1918 жылдың 1 қаңтарында ол Святого Михаила және Святого Георгия орденінің серігі болып тағайындалды. 1918 жылы газға түскеннен кейін Англияға оралды. Ол бұл шешімге ашуланды. Сели Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметі кезінде Парламент депутаты болып қалды, және Ллойд Джорджтың коалициялық үкіметін қолдаған Либералдық фракцияның мүшесі ретінде 1918 жылдың 10 шілдесінде Черчилльтің (содан кейін Оқ-дәрі министрі) басшылығымен Оқ-дәрі министрлігінің Парламенттік хатшысы болып тағайындалды. Бельгия оны Корольдік орденінің командирі етіп тағайындады, ал Франция Селиді Легион құрметі орденінің командирі етіп тағайындады және оған Соғыс кресін берді. 1919 жылы ол Әуе күштері жөніндегі мемлекеттік хатшы және Әуе кеңесінің төрағасы болып тағайындалды, тағы да Уинстон Черчилльтің (Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы) басшылығымен. Алайда, ол 1919 жылдың соңында Үкімет Әуе күштері жөніндегі мемлекеттік хатшы лауазымын құрудан бас тартқаннан кейін екі лауазымнан да отставкаға кетті. Ллойд Джордж либералдарының көптеген өкілдері сияқты, Сели 1922 жылдың қарашасында өткен жалпы сайлауда Илкестондағы мандатын жоғалтты. Сели сонымен қатар Территориялық армияның полковнигі, 72-ші (Гэмпшир) құрметті полковнигі, Құрметті әуе командирі көмекші әуе күштері болды. Сели 1923 жылдың желтоқсанындағы жалпы сайлауда Уайт аралынан біріккен Либералдық партияның мүшесі ретінде Парламентке оралды, онда либералдар Рамзи Макдональдтың бірінші Лейбористік үкіметін қолдаған парламентке қол қойды. 1924 жылдың мамырында Черчилль (сонда Парламенттен шығып, 1924 жылы Коммундарға оралғаннан кейін консерваторлармен қайта қосылғанға дейін Либералдық партиядан кетіп, «конституциялық» тәуелсіз болған) консервативтік көшбасшы Стэнли Болдуинге жазған хатында Селиді Лейбористік үкіметке қарсы дауыс беретін либералдық депутаттардың бірі ретінде атады. Бір айдан кейін Селиді ықтимал либералдық консерватор деп атады. Шындығында, тарихшы Крис Риглидің айтуынша, Селидің саяси жолы Черчилльдікіне ұқсас болды (яғни 1900 жылы консерватор, бірнеше жылдан кейін либералдарға қосылды, содан кейін 1920 жылдары қайтадан консерватор болды). Сели 1924 жылғы жалпы сайлауда тағы да мандатын жоғалтты, онда либералдар ауыр жеңіліске ұшырады. 1933 жылы лорд Моттистоун Әуе лигасының төрағасы ретінде, Иоахим фон Риббентроптың қонағы ретінде Берлинге сапар шекті. 1935 жылы ол «Mayflower» қайығымен нацистік Германияға қайтадан барды. Оның «Mayflower шындықты іздейді» атты кітабы, ODNB-ның мәліметінше, «нацистік пропагандаға толы» болды, және 1937 жылы Германияда жарияланды. 1938 жылы Чехословакиядағы жағдай шиеленіскен кезде британдық басылымға дайындалған жоспарлар тоқтатылды.

Мұра

Сили – Коммуналар палатасындағы танымал тұлға еді. "Таймс" газеті оны "Соғыс және саясаттағы батыл тұлға" деп атады, ал лорд Биркенхед: "Ұлы және қиын қауіптерге толы жағдайларда ол ұзақ жылдар бойы әлемдегі барлық білетін адамдар мойындайтын салқынқанды батырлық танытты" деп жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылында одақтас әскерлердің Жоғарғы Бас қолбасшысы маршал Фердинанд Фош оған "Au Ministre de 1912: au Vaillant de la Grande Guerre" деген жазуы бар темекі салғысын сыйлады. Оның құрметіне Моттистондағы Әулие Петр және Әулие Павел шіркеуіне ескерткіш орнатылды.

Некелер мен ұрпақтар

1895 жылы 9 шілдеде Сили полковник сэр Генри Джордж Луис Криктонның қызы Эмили Флоренсқа үйленді. Олардың үш ұлы мен төрт қызы болды. Ол 1913 жылдың тамызында дүние салды. Қазіргі консервативтік партиядан Уайт аралы округінің депутаты Боб Сили – оның шөбересінің немересі.

Танымал мәдениетте

Сэр Альфред Муннингс өнер мұражайының (Альфред Муннингс Корольдік өнер академиясының бұрынғы президенті және әйгілі ат суретшісі болды) мәлімдемесіне сәйкес, "Ең маңызды картинасы генерал Дж. Е. Б. Силидің (кейін Лорд Моттистоун) Warrior атты шабуалындағы бейнесі болды, бұл оған Королева Марияның інісі, Атлон графының суретін салуға тапсырыс беруге әкелді". Джек Сили 2009 жылы HBO фильмінде "Дауылға" түсті. Фильмнің соңында Черчилль өзінің ескі досы Джек Силиден сайлаудан кейін алған көңілді хатын оқиды: "Біздің әлеміміздің құлдырап бара жатқанын сезінемін". Черчилль ойға батып еске алады: "Мен оны Оңтүстік Африкада, дала арқылы атпен кездестірдім. Ол полковник Сили еді. Мен оны британдық атты әскер колоннасының басында, қара ат үстінде 20 метр алда келе жатқанын көрдім. Мен оны Ұлыбритания империясының символы деп есептедім". Testimony Films 2012 жылы түсірген "Соғыс аты: Нағыз оқиға" деректі фильмінде Силидің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі және оның көпке танымал Warrior аты туралы кеңінен әңгіме өрбіді. Warrior оның бөлімшесінің талисманы ретінде қабылданды және отқа түскенде батылдығымен танылды. Warrior соғыстан аман қалды, 1941 жылы 33 жасында қайтыс болды. 2014 жылдың қыркүйегінде атқа өмір бойына PDSA Дикин медалі табысталды.

Жазбалар

"Әңгіме" (1930) лорд Биркенхедтің шебер әңгімеші ретіндегі дағдысын жоғары бағалайтын кіріспесімен ұсынылған.