Кіріспе

Израильдік саяси теоретик Мордехай Нессяху (25 қыркүйек 1929 жыл - 23 сәуір 1997 жыл) - Израильдік саяси теоретик және ғылым философиясының маманы, сондай-ақ ол космотеизм деп атаған әлемтанымның авторы.

Өмірбаян

Еврей университетінде физика және философияны оқып жүргенде, Нессяху өзі космотеизм деп атаған дүниетанымын қалыптастыра бастады. Ол Альберт Эйнштейнмен осы мәселе бойынша бірнеше хат алмасты. 1953 жылы ол еврей тілінде «מדע הקוסמוס וחברת המדע» (Космикалық ғылым және ғылыми қоғам) атты кітап жариялады, ол оның ақырындағы космотеистік тұжырымдамасының негізі болды. Израильдің екінші премьер-министрі болып тағайындалған Моше Шарет кітаптан қатты әсер алып, оны премьер-министр Давид Бен-Гурионмен бөлісті. Осының нәтижесінде Нессяху Израильдің Еңбек партиясының ғылыми-зерттеу бөлімінің директоры болып тағайындалды. Нессяху өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. 1968 жылы ол АҚШ-тан жаңа көшіп келген Цви Бискпен танысты, ол ғылыми-зерттеу бөлімінде оның көмекшісі болды. Бұл кездесу Бискпен бірлесіп космотеизмге деген жаңа қызығушылықты тудырды, Биск оның серігі және аудармашысы болды. Жылдар бойы идеяның көптеген ағылшын тіліндегі нұсқалары жасалып, олардың пікірін білу үшін әлемнің жүздеген зиялыларына жіберілді. Нессяху қайтыс болған жылы ол өзінің еңбегін еврей тілінде кітап түрінде жариялады.

Космотеистикалық гипотеза

Космотеистикалық гипотеза біздің космосты жаратқан Ұлы Жарылыс шексіз ғаламдағы жергілікті құбылыс болды дейді – шексіз санда космостар бар ғалам (қазір теориялық физиктер көпқабатты әлем деп болжайды). Ол бұл космос – эволюциялық бірлік, үнемі күрделене түсетін, ақырында саналы өмір тудыратын құрылым деп ұсынады. "Жаңа физика" және "жаңа космология" ашып көрсетейіндей, ғарыштық дамудың эволюциялық сипатына байланысты, бүкіл ғаламда адамның өзіне-өзі сымақ саналы өмір формаларының көптеген түрлері пайда болғаны статистикалық тұрғыдан белгілі; саналы өмір (ғарыштық геном ретінде) ғарыштық эволюцияның өзімен бірге бүкіл ғаламға таратылғандай. Несяху осы саналы тіршілік иелерінің бір бөлігі космостың Құдайлық құрамына енуге ұмтылуы керек деген қорытындыға келеді деп болжады. Саналы өмірдің ғаламда таралуы физикалық шектеулерден азат болады және ақырында саналы өмір бүкіл ғаламды толтырады; ол энтропияның сөзсіз салдары ретінде таза сәулеленуге айналған космоспен бірдей болады. Осылайша, бүкіл ғалам саналы ғаламдық болмысқа айналады, яғни ғалам Құдайға айналады. Космотеизм Құдайды космостың себебі емес, салдары ретінде қарастырады. Бастапқыда Құдай космосты жаратпады, бірақ соңында эволюциялық космос Құдайды жаратты.

Космотеизмнен космодеизмге дейін

Бірнеше нәсілшіл топтар космотеизм атауын пайдаланғандықтан, Нессяхудың замандасы Цви Биск Нессяхудың гипотезасын космодеизм деп қайта атауға бел буды, себебі бұл атау космодеизмді ең дұрыс бейнелейтін табиғи теология дәстүріне жақын. Биск қазір "Космодеизм: ғарыш заманының дүниетанымы" атты кітап жазуда.