Кіріспе

Каисо – Тринидад пен Тобагода және басқа да елдерде, әсіресе Кариб аймағында, Гренада, Белиз, Барбадос, Сент-Люсия және Доминикада танымал музыка түрі. Бұл музыка Батыс Африкада, әсіресе Нигерияның Эфик және Ибибио халықтары арасында пайда болған, кейіннен калипсо музыкасына дамыған. Каисо музыкасының бастаулары Батыс Африкада (әсіресе қазіргі Нигерияда) және Конго Корольдігінде жатыр. Оны құл болған африкалықтар әкеліп, өнер түрінің алғашқы кезеңдерінде өз қожайындары туралы ән айту үшін пайдаланған. Сонымен қатар, адамдар "каисо" шатырларында жиналатын, онда әнші немесе жетекші әнші оларды әнге жетелеуші еді. Көптеген ерте каисо әндері француз креол тілінде "chantwell" деп аталатын әншілермен орындалған. Каисо әндері көбінесе повесть түрінде болады және жиі жасырын саяси мағынаға ие. Каисо орындаушылары "каисондар" деп аталады. Барбадосте каисо – сахналық калипсоның бір түрі, мысалы, өнім жинау фестиваліндегідей.

Терминология

Кейсо термині ибибио/эфик тілінен шыққан, "көтеріл" немесе "қосыл" деген мағынаны білдіретін сөзден туындаған делінеді, бұл "Браво!", "Бізге қосылайық!" сияқты шақыру ретінде қолданылған. Игбо Анамбра диалектісінде бұл сөз "Дос болайық" дегенді де білдіреді. Сонымен қатар, игбо тілінде ka anyị sonye сөзі "қосылайық" дегенді білдіреді. Бүгінде бұл сөз көбінесе калипсомен синоним ретінде қолданылады, бірақ көбінесе кейсо бастапқысы көбірек нақтылықты көрсетеді, оның түпкілікті мағынасына сай келетін мақұлдауды білдіреді. Бұл сөзді игбо есімдерінде де кездестіруге болады. Кайсолучукву (Солу, Кайсо). Кайсолучукву игбо тілінде "Құдайға құрмет көрсетуге/Еруге шақыру" дегенді білдіреді.

Ибибио мен Игбоның этимологияға әсері

Ибибио/Игбо халқы және лимбо мен калипсоның пайда болу тарихы. Құлдыққа түскен ибибио, игбо және, демек, басқа да құлдар жиналатын, екі бағананы қарама-қарсы орнатып, олардың арасына таяқша тігеп қоятын. Олар кезекпен (жеке-жеке) билеп, денелерін таяқшаның астынан өткізіп, оны құлатпай, қарсы жақтан шығуға тырысатын, тіпті таяқша қаншалықты төмен болса да. Бишіні қолдап, сәтті шығуға шақыратын ән былай болған: "кайсо, кайсо, кайсо" – "алға, ары қарай, одан да көп" деген мағынаны білдірген. Кейін бұл би лимбо деп аталды. "Ка" – "бару" дегенді білдіреді. "Исо" – "алға" дегенді білдіреді. Сондықтан, "кайсо" сөзі Нигерияның оңтүстік-шығысындағы ибибио тілінде "алға басу" дегенді білдіреді. Нигер дельтасы мен Калабардан ұрланған, Атлант мұхиты арқылы Тринидад пен Тобаго аралдарына құлдыққа жеткізілген ибибио және игбо халқы өздерімен бірге музыкасын, тілін және дәстүрлерін алып келді. Құлдық жағдайында олардың әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері аймақтың жалпы құл мәдениетіне сіңіп кетті, бірақ "кайсо" (алға, ары қарай немесе одан да көп) сөзі сақталды. Кейін ол Тринидад пен Тобагоның ең танымал музыкасының атына айналды. "Кайсо" калипсоға, ал одан сока музыкасына айналды. "Кайсо" сөзінің би немесе әнге ат қою үшін қолданылуы сол аймақтағы ибибио және игбо құлдарының күшті және әлеуметтік жағынан ықпалды болғанын көрсетеді.

Калипсо музыкасы

Калипсо музыкасы 17 ғасырда Тринидадта Батыс Африканың кайсо және канбулай музыкасынан пайда болды, бұл музыканы Кариб аралына қант плантацияларында жұмыс істеу үшін әкелінген құлдар әкелген. Отандары мен отбасыларынан айырылған, бір-бірімен сөйлесуге тыйым салынған бұл құлдар калипсоны құл иелерін паш ету және бір-бірімен байланыс құру үшін пайдаланды. Көптеген алғашқы калипсо әндері француз креол тілінде гриот аталған адамдармен орындалды. "Патоис" немесе Тринидад француз креол тілі – калипсо музыкасының бастапқы тілі болған.

Конго ықпалы

Калинда мен оны сүйемелдейтін барабан ырғақтары Тринидад мәдениетіне негізінен Конгодан келгенін, есінде қалған stickmen және танымал stickyards арасындағы көптеген конго есімдерінен, сондай-ақ 1970-ші жылдары сұхбаттасқан конго ұрпақтарының stickfight мәдениетіне деген эмоционалдық байланысынан, йоруба, Рада және Хауса ұрпақтарының діни рәсімдерге деген құлшынымен салыстырғанда айтуға болады. Калинда барабан ырғағы өзгеріссіз Кайсоға көшті. Бұл ырғақты калипсо мен сока музыкасында да естуге болады.