Несвиж қалысы: Радзивиллдердің резиденциясы

Кіріспе

Ниасвиж замогы (; Несвижский замок; zamek w Nieświeżu; ) – Беларусьтегі Ниасвиж қаласындағы Радзивилл әулетінің тұрғын замогы. Оның биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. 16-17 ғасырларда салынған бұл қамал 1939 жылға дейін Радзивилл отбасының қамқорлығында болды. Қамал мен жақын орналасқан Корпус Христи шіркеуі Орталық Еуропа және Ресей архитектурасының дамуына зор үлес қосты. 2005 жылы қамал, шіркеу және оны қоршаған аймақ ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

Тарих

Иелік 1533 жылдан бастап Радзивилл магнаттық әулетіне тиесілі болды, ол Кишка әулетінің құрып жойылуынан кейін Миколай Радзивилл мен оның інісі Ян Радзивиллге табысталды. Радзивиллдер Литва Ұлы Княждығы мен Польша Корольдігінің ең маңызды және бай руларының бірі болғандықтан, 1551 жылы Литваның Метрикасы сол жерге көшірілді. 1586 жылы иелік ординацияға айналды. Люблин одағынан кейін қамал Польша-Литва одақтастығының орталық бөлігіндегі ең маңызды резиденциялардың біріне айналды. 1582 жылы Литва маршалы, Тракай-Вильнюс воеводасы және Шяуляй кастеляны Миколай Кшиштоф "Сиротка" Радзивилл үш қабатты "шато" құрылысын бастады. Жұмыс ортағасырлық қамалдың бұрыннан бар құрылысына негізделгенімен, бұрынғы бекіністер толығымен Ренессанс барокко стиліндегі үйге айналдырылды. 1604 жылы құрылыс аяқталып, жарты ғасырдан кейін бірнеше галереялар қосылды. Шатоның бұрыштарында төрт сегізбұрышты мұнара орнатылды. 1706 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде Карл XII әскері қамалға шабуыл жасап, бекіністерін қиратты. Бірнеше онжылдықтан кейін Радзивиллдер неміс және итальяндық сәулетшілерді шақырып, қамалдың қайта жаңғырту және кеңейту жұмыстарын жүргізді. Антони Залески оның сары қасбеттерін барокко стиліндегі әшекейлермен безендірді. XVI ғасырға дейінгі қамал қақпалары да қайта құрылды, ал екі қабатты қақпа мұнарасы қалқанмен толықтырылды. Осы кезде орталық ауланы қоршап тұрған үш жеке ғимарат біртұтас құрылымға біріктірілді. 1792 жылғы Польша-Ресей соғысы кезінде қамал ресейлік әскерлер тарапынан басып алынып, Радзивилл әулеті қуылды. Көп ұзамай Литваның Метрикасы Санкт-Петербургке көшірілді (ол жерде ол әлі күнге дейін сақтаулы), ал сарайда жиналған өнер туындыларының көп бөлігі Екатерина II қолдауымен түрлі ресейлік және поляк ақсүйектеріне таратылды. 1793 жылы Польшаның екінші бөлінісі нәтижесінде қамал Ресейдің құрамына енді. Бұрынғы иелері де, орыс әскері де қамалдан бас тартқан соң, ол бірте-бірте құлдырап, тозығы жетті. Алайда, Радзивиллдер оны қалпына келтірді және 1881 мен 1886 жылдар аралығында князь Антони Вильгельм Радзивилл мен оның француз әйелі Мари де Кастеллан қамалдың ішкі кеңістіктерін жаңартты. Олар сонымен қатар ағылшын стилінде ландшафтық саябақ жасады. Бір шаршы километрден астам аумақты алып жатқан бұл саябақ Еуропадағы ең ірілердің бірі болып табылады. Польша-Кеңес соғысынан кейін, 1920 жылы қамал кешені мен оның айналасындағы аумақ жаңадан құрылған Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. Сол кезде қамал Кресси аймағындағы ең әдемі қамалдардың бірі деп есептелді. 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде Радзивилл әулеті Қызыл Армия тарапынан қамалдан қуылды. Кеңес кезеңінде қамал сауықтыру орталығы ретінде пайдаланылды, ал саябақ біртіндеп күйреуге ұшырады. Қамал кешені Беларусьтегі ең әдемі кешендердің бірі саналады. 2005 жылы ЮНЕСКО оны Әлемдік мұра тізіміне енгізді. Қамал кешені 2004-2012 жылдар аралығында кең ауқымды қайта жаңғырту жұмыстарынан өтті.

The estate was owned by the Radziwiłł magnate family from 1533, when it was awarded to Mikołaj Radziwiłł and his brother Jan Radziwiłł after the extinction of the Kiszka family. Since the Radziwiłłs were one of the most important and wealthy clans of the Grand Duchy of Lithuania and the Crown of the Kingdom of Poland, it was there that the Lithuanian Metrica was moved in 1551. In 1586 the estate was turned into an ordynacja. After the Union of Lublin the castle became one of the most important residences in the central part of the Polish–Lithuanian Commonwealth. In 1582 Mikołaj Krzysztof "Sierotka" Radziwiłł, the Marshal of Lithuania, Voivode of Trakai–Vilnius and castellan of Šiauliai, started the construction of an imposing square three storey "château". Although the works were based on a pre existing structure of a medieval castle, the former fortifications were entirely turned into a renaissance baroque house. Construction was completed by 1604, and they added several galleries half a century later. The château's corners were fortified with four octagonal towers. In 1706, during the Great Northern War, Charles XII's army sacked the castle and destroyed its fortifications. Several decades later, the Radziwiłłs invited some German and Italian architects to substantially renovate and enlarge the castle. Antoni Zaleski decorated its yellow facades with baroque stucco work. The 16th century castle gates were also reconstructed, and the two storey gatehouse tower was crowned with a helm. It was at this time that the three separate buildings surrounding the central courtyard were joined into a single structure. During the Polish–Russian War of 1792, the castle was seized by Russian forces and the Radziwiłł family was expelled. Soon afterwards the Lithuanian Metrica was transferred to Saint Petersburg (where it still remains today), while the majority of works of art gathered in the palace were distributed among various Russian and Polish nobles in support of Catherine the Great. Due to the Second Partition of Poland in 1793, the castle became part of Russia. Abandoned both by the original owners and by the Russian army, the palace gradually fell into disrepair. However, it was restored by the Radziwiłłs and between 1881 and 1886 the castle's interiors were renovated by Prince Antoni Wilhelm Radziwiłł and his French wife, Marie de Castellane. They also designed a landscape park in English style. With an area of more than one square kilometre, the park is one of the biggest such facilities in Europe. After the Polish–Soviet War the castle complex and the surrounding area became part of the newly established Second Polish Republic in 1920. During that time, the castle was considered one of the most beautiful in the Kresy region. During the invasion of Poland in 1939, the Radziwiłł family was expelled from the castle by the Red Army. In Soviet times, the castle was used as a sanatorium, while the park gradually fell into neglect. The castle complex is considered to be the most beautiful in Belarus. In 2005 it was listed by UNESCO as a World Heritage Site. The castle complex was extensively restored from 2004–2012.