Кіріспе

2001 жылы жазылған Джейми О'Ниллдің романы

"Жүзуде, екі жігіт" (2001) – ирланд жазушысы Джейми О'Ниллдің романы. Атауы Фланн О'Брайеннің "Екі құс жүзіп жүргенде" атты туындысына тікелей сілтеме жасайды. Кітап сана ағыны стилінде жазылған, бұл оны Джеймс Джойске ұқсатуға мүмкіндік берді. Басылымнан он жыл өткен соң, Элисон Уолш "Sunday Independent" газетінде 2001 жылды қарап, оны "ирланд әдебиетінің керемет үлгісі" деп атады, әсіресе "ұмытылмас" "Жүзуде, екі жігіт" романын Дермот Болгер, Эойн Колфер және Нуала О'Фолейн шығармаларымен бірге атады. Терри Пендер "Жүзуде, екі жігіт" туралы былай деді: "О'Нилл осы туындысының арқасында Джойстен бастап Родди Дойлға дейінгі ұлы ирланд жазушыларының қатарында өз орнын табуға лайық".

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1916 жылғы Пасха көтерілісінен бұрын және оның кезінде Дублинде өтетін «Жүзуде екі жігіт» романы екі жас ирланд жігіті – Джим Мак пен Дойлер Дойлдың махаббат тарихын баяндайды. Джим стипендия бойынша оқуға түседі (оны осы үшін кемсітеді) – ол тыныш, оқуға құштар, ойлы және тәжірибесіз. Ал Дойлер ашық, көтерілісшіл, батыл және мейірімді. Дойлер де Джим сияқты стипендия алуға мүмкіндігі болған, бірақ ол жұмыс іздеп, кедей отбасын асырау үшін мектептен шығып кеткендіктен, екеуінің арасы суықтап кетті. Олардың әкелері арқылы да байланыс бар, олар Бур соғысында бірге әскерде қызмет етіп, бұрын жақын дос болған.

1915 жылғы оқиғалар

Джим католик мектебінде оқиды, үнемі шіркеуге барады және мектептің флейта оркестрінде ойнайды, онда ол латын тілінің мұғалімінің құштарлығының нысанына айналады. Бауырлас Поликарп онымен жеке дұға етуді жақсы көреді, осы кезде Джим өзінің өткеніне еске түсіреді. Әкесі білмейтіндей, Джимге шіркеу бауырларының қатарына қосылу мүмкіндігі ұсынылады. Дойлер флейта оркестріне қосылғанда, олардың ескі достығы қайта жанданады. Дойлер Джимді Дублин шығанағындағы әйгілі "Қырқ аяқ" атты жүзу орнына алып барып, суға түседі. Екеуі келісімге келеді: Дойлер Джимді жүзуге үйретеді, ал бір жылдан кейін, 1916 жылғы Пасха күні, алыстағы Маглинс-Рок аралына жүзіп барып, оны өздеріне қарай иеленеді. Достықтары нығаған сайын, Джим шақыруын қайта қарастырып, ақырында бас тартады; Бауырлас Поликарп мұңайып, отставкаға кетеді. Осы арада, романның сахнасында патриоттар пайда болады: Эвелин МакМерроу ханым Ирландияның тәуелсіздігі идеясын қолдауын жалғастырады. Діндарлар да патриоттық ой-пікірді қолдайды, әсіресе, Әке Амен О'Тойлер – ол шіркеудің флейта оркестрін полк оркестріне ұқсатуға тырысады. Тіпті Джимнің әкесі, ирланд батальонында қызмет еткені үшін мақтан тұтатын Мак-Мерроу мырза, МакМерроутың бағындағы жігіттерді, олардың барлығын біртегі киімдерде көргеніне қуанышпен қарап отырады. Тек Эвелин МакМерроудың сіңілі ұлы Энтони МакМерроу ғана олардың саясатынан бас тартады. Англиядағы түрмеден оралғаннан кейін, оның ұлтшыл әпкесі Эвелин МакМерроу оның беделін табысты неке арқылы қалпына келтіруге ниет білдіреді. Бақтағы кеште Эвелин МакМерроу оны ирланд қоғамына таныстырып, өзінің патриоттық идеалдарын қабылдауға итермелейді. Алайда, МакМерроу әлі де түрмедегі естеліктеріне мауық, ол қайтыс болған түрмедегі әріптесі Скротспен гомосексуалдардың тағдыры туралы әңгімелеседі. Осы уақыт аралығында Дойлер отбасын асырау үшін жұмыс істейді, Дойл мырзаның ішімдікке салынуы мен ауруы оларды кедейлікке жеткізеді. Дойлер МакМерроудан жыныстық қызмет үшін ақша алады. Дойлер өзінің сексуалды бағытын қабылдағандай көрінгенімен, оның үлкен адамға жауабы күмәнді және МакМерроу жігітті өз тартуына іліктей алмайды. Дойлер, ынталы социалист және туған үйінен шеттетілген адам, үйінен кетіп, Дублиндегі Ирландия Азаматтық Армиясына қосылады.

1916 жылғы оқиғалар

Джим, жүрегінің жары Дойлерден айырылып, МакМерроумен дос болады, ол Джимге жүзу, гомосексуализм және философияны үйретеді. МакМерроу екі жігітке, олардың қарым-қатынасына және Маглиндерге жүзіп барып, оларды Ирландияға қарату туралы келісімдеріне деген қызығушылығын тоқтатуға шамасы келмейді. Пасха жексенбісіне дейінгі түні Дойлер әскерлік міндеттерін тастап, Джимге барады. Олар келісімдерін жаңартады және бір-біріне деген махаббаттарын білдіреді. Келесі күні, Пасха жексенбісінде Джим мен Дойлер Маглиндерге сәтті жүзіп жетеді. Олар тек Ирландияның жасыл туын көтеріп аралдарды иеленумен ғана шектелмей, сонымен қатар бір-бірімен жақындыққа түседі. "Қырқ аяққа" қайтып келе жатқанда, Дойлер суға батуға айналғанда, МакМерроу оларды екеуін де құтқарады. Дойлер МакМерроудың үйінде жатып, жазылып жатқанда, Джим досының орындай алмайтын міндеттері үшін өзін жауапты сезінеді. Пасхалық көтеріліс кезінде Джим Дойлердің формасын киіп, Дублин орталығында Ирландиялық еріктілермен бірге шайқасқа қатысады. Осы уақытта МакМерроу Джимнің не істегенін білмейді. Дойлер Джимнің не істегенін білгенде, Дойлер де, МакМерроу да Джимді іздеуге шығады. Дублин орталығына жақындағанда, Дойлер Джимнің ашық жерде тұрғанын көреді. Екеуі қайта қосылуға аздан кейін, Дойлер қаза табады.

Кейіпкерлер

Джим – Дублинге жақын Гласхуле қаласында күнделікті қажеттіліктерге арналған шағын дүкенін ашқан дүкенші Мак мырзаның ұлы. Джим бейжай ғалым бала ретінде суреттеледі және ұялды көрінеді: Джим Мак шіркеу заңдарына бағынуға тырысқанда өзін-өзі кінәлаудан және тозаққа түсуден қорқады. Ол Дойлердің тәжірибелі досына достықпен жауап береді, ол махаббатқа айналады – мүмкін тілек те болуы мүмкін, бірақ Дойлердің жақындыққа ұмтылысынан жиренеді; ол досын сүйгісі келеді, бірақ батылы жетпейді. Надандығы мен шектеулеріне қарамастан, оның анық санасы, өткір ойлары мен тұжырымдары бар. Ол Дойлермен келісімге келіп, Муглиндерге жүзуді олардың одағының символы ретінде қарастырады, олардың ешкім тартып ала алмайтын ерекше тәжірибесі. Дойлер – Мак мырзаның бұрынғы армиядағы досы, Дойл мырзаның ұлы, асыл тас. Дойлер кедейлікте өскендіктен, өмір туралы көп нәрсе біледі және мүлде надан емес. Дойлер Джимнің шамамен он екі жасындағы досы болған, бірақ жұмыс іздеп, ирландтық тамырларын іздеп, біраз уақытқа қаладан кетіп қалған. Дойлер оралғанда, оқиға дами келе, Джим мен Дойлердің екеуі де он бес-он алты жаста болады. Дойлер ирланд жұмысшыларының майданына көңіл бөліп, кейін Ирландия Азаматтық Армиясына қосылады. Мадам Эвелин МакМерроу – жергілікті патриоттық қозғалыстың тарихында белгілі болған республикалық тұлғаның қызы ретінде бейнеленеді. Ирландия атынан ол Батыс майданындағы әскерлерге солдаттардың аяқтарын жылыту үшін шұлықтармен көмектеседі және жергілікті қоғамның патриотизмін ояту және оның клубтарын қолдау үшін бақша кешін ұйымдастырады. Соңында, ол тіпті республикалықтарды да қолдап, оларға Пасха көтерілісі үшін қару-жарақ береді. Энтони МакМерроу – Эвелин МакМерроудың сіңілі баласы. Джим оқиға дами келе оны МакЭмм деп атайды. Романның басталуына дейін МакМерроу Англияда шофер-механикпен ұятсыздық жасағаны үшін екі жылға қамалып, ауыр жұмыспен жазасын өтейді. Ирландияға оралғанда, оның бұрынғы камераласы Скротс оның санасында пайда болады, ол ішкі көрініс досын ұсынады, МакМерроудың ойша сөйлеуіне көмектеседі. Ол ұлтшыл әпкесі Эвелин МакМерроудың үйінде тұрады, ол оны патриоттық ирландтық болуға итермелейді, жастарға насаят етеді және жетекшілік етеді, ал оның қиялында соңында үйленуге болады. МакМерроу белгілі бір дәрежеде мойынсұнады, бірақ гомосексуализмді өмір бойы сақталатын қасиет ретінде мойындайды. Тек Джим мен Дойлерге жеке-жеке сабақ бергенде, оларға жүзуді, гомосексуализмді және философияны үйреткенде ғана ол өзін толыққанды сезінеді.

Жер сілкінісі 2005

Уэльстік Earthfall би компаниясы 2005 жылы «At Swim Two Boys» өндірісін Джейми О’Ниллмен жасаған екінші бірлескен жұмысы ретінде ұйымдастырды, онда тірі түсірілген және архивтік кадрлар, тірі музыка, би және мәтін үйлесім табады. Бұл қойылым Джейми О’Ниллдің сол аттас, жүлделі романынан шабыттанды. 1916 жылы Ирландияда өтетін бұл туынды екі жас жігіттің қарым-қатынасын Ирландиядағы саяси тұрақсыздық пен Батыс майданындағы қанаумен салыстырады – ұлттық азаттық арманы мен жеке бостандық іздеуінің арасындағы қарама-қайшылықты көрсетеді. Қойылым сарқыраманың алдындағы, сумен толатын көлде сахналанады және екі биші мен екі музыкант қатысады. Алғашқы қойылым үш жыл бойы 5 маусымда 100-ден астам қойылыммен гастрольдік сапарда болды, Ұлыбритания, Ирландия, Нидерланды, Хорватия және Германияда толық сатылған залдарда өнер көрсетті.

2011 жылғы жер сілкінісі

Earthfall 2011 жылдың күзінде кітап жарық көргеніне 10 жыл толуына орай, осы би қойылымының жаңа өңделген нұсқасын Ұлыбритания бойынша гастрольдеп көрсетті.

Рочестер, Нью-Йорк 2018

2018 жылдың желтоқсан айында Рочестер қаласында, Нью-Йорк штатында, Көп мақсатты қоғамдық мәдени орталықта осы аттас пьеса қойылды.