Кіріспе

Неміс психологы және антропологы (1821–1864)

Теодор Вайтц (17 наурыз 1821 – 21 мамыр 1864) – неміс психологы және антропологы. Психология саласындағы зерттеулері оны антропологиямен байланыстырды, ал ол өзінің алты томдық "Die Anthropologie der Naturvölker" ("Табиғатқа жақын халықтардың антропологиясы") атты монументалды еңбегімен танымал.

Өмірбаян

Ваиц Готта қаласында дүниеге келіп, Лейпциг және Йена университеттерінде білім алған. Ол философия, филология және математиканы негізгі пәндері етіп таңдады, ал 1848 жылы Марбург университетінде философиядан доцент болып тағайындалды (1862 жылы толық профессор). Ол Фихте, Шеллинг және Гегельдің философиясын қатаң сынға алды және психологияны барлық философияның негізі деп есептеді. Ол Марбургте қайтыс болды.

Көңілділік теориясы

Теодор Вайтц, әсіресе, жалықуды түсіндіру саласында, әсерлі психолог ретінде маңызды үлес қосты. Вайтцтің пікірінше, жалықу – ой ағынымен байланысты. Бір ой екінші ойға себеп болатын кезде, бұл ой қай бағытта дамиды деген күтілімдер туындайды. Жалықу осы күтілімдер орындалмағанда пайда болады. Жалықу, негізінен, күтілетін ой ағынының үзілуімен байланысты, себебі күтілетін мен нақты ақыл-ой қызметі арасында үйлесімсіздік болады.

Шығармалары

Оның "Anthropologie der Naturvölker" атты еңбегінің алғашқы төрт томы Лейпцигте 1859–64 жылдары жарық көрді, соңғы екеуі Георг Герланд редакциялаған, өлімінен кейін шығарылды. Вайтц сонымен қатар:
"Grundlegung der Psychologie" (1846). "Lehrbuch der Psychologie als Naturwissenschaft" (1849). "Allgemeine Pedagogik" (1852). "Die Indianer Nordamerikas" (1864). Аристотельдің "Organon graece" еңбегінің сынды басылымы (1844) жариялады.