Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хамберстоун және Санта-Лора селитра зауыттары – Чилидің солтүстігінде орналасқан екі бұрынғы селитра өңдеу зауыты. Олар 2005 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді, Чилидегі селитра өндірісінің тарихи маңыздылығын және 19 ғасырдың соңында оның айналасында қалыптасқан мәдениет пен әлеуметтік жағдайды көрсетеді. Сол жылы зауыттардың құлап жатқан ғимараттарының нашарлығына байланысты олар Әлемдік мұра тізімінің қауіпті тізіміне қосылды, бірақ 2019 жылы тізімнен алынды.
Humberstone and Santa Laura Saltpeter Works are two former saltpeter refineries located in northern Chile. They were declared a UNESCO World Heritage Site in 2005, as a testament to the historical importance of saltpeter mining in Chile and the culture and social agenda that developed around it in the late 19th century. The works were placed on the World Heritage List in Danger that same year, due to the fragility of the derelict buildings, but was removed in 2019.
География
Хамберстоун және Санта-Лора Чилидің солтүстігіндегі Тарапака аймағындағы Атакама шөлінде Икике қаласынан шығысқа қарай 45 шақырым қашықтықта орналасқан. Басқа тұз жұмыс істейтін орындар немесе "нитрат қалалары" ішінде Чакабуко, Мария Елена, Педро де Вальдивия, Пуелма және Агуас Сантас бар.
Humberstone and Santa Laura are located 45km east of the city of Iquique in the Atacama Desert in the Tarapacá Region in northern Chile. Other saltpeter works or "nitrate towns" include Chacabuco, Maria Elena, Pedro de Valdivia, Puelma and Aguas Santas.
Тарих
1872 жылы Гильермо Венделл нитратты өндіру компаниясы Санта-Лаура тұздық өндірісін құрды, ал ол аймақ әлі де Перудің бір бөлігі болып келді. Сол жылы Джеймс Томас Хамберстон «Перу нитраты компаниясын» құрып, «Ла Палма» зауытын іске қосты. Екі зауыт та тез өсіп, ағылшын стиліндегі ғимараттарымен ерекшеленетін қарбалас қалаларға айналды. Ла-Пальма бүкіл аймақтағы ең ірі тұздық өндірушілердің бірі болса, Санта-Лаурада өндіріс аз болғандықтан жақсы нәтижелерге қол жеткізе алмады. 1902 жылы оны Тамаругал нитраты компаниясы сатып алды. 1913 жылы Санта-Лаура өндірісті тоқтатты, бірақ Шенкс өндіру процесі енгізілгеннен кейін өнімділігі арта түсті. Дегенмен, 1929 жылғы Ұлы депрессия кезінде экономикалық модель құлдырады, себебі неміс ғалымдары Фриц Хабер мен Карл Бош аммиак синтезін жасап, тыңайтқыштардың өнеркәсіптік өндірісіне жол ашты. Практикалық жағдайда банкротқа ұшыраған екі зауытты 1934 жылы COSATAN (Compañía Salitrera de Tarapacá y Antofagasta) компаниясы сатып алды. COSATAN Ла-Пальманы оның негізін қалаушының құрметіне «Офисина Сантьяго Хамберстон» деп атады. Компания Хэмберстонды жаңғырту арқылы бәсекеге қабілетті табиғи тұздық өндіруге тырысты, нәтижесінде 1940 жылы ол ең табысты тұздық зауытына айналды. Екі зауыт та 1960 жылы тастап кетілді, себебі COSATAN компаниясы 1958 жылы тарап кетті. 1970 жылы олар сөнген қалаларға айналғаннан кейін ұлттық ескерткіштер деп жарияланып, туристерге ашылды. 2005 жылы ЮНЕСКО оларды Әлемдік мұра нысаны деп таныды.
In 1872, the Guillermo Wendell Nitrate Extraction Company founded the saltpeter works of Santa Laura, while the region was still a part of Peru. In the same year, James Thomas Humberstone founded the "Peru Nitrate Company", establishing the works of "La Palma". Both works grew quickly, becoming busy towns characterized by English style buildings. While La Palma became one of the largest saltpeter extractors of the whole region, Santa Laura did not do well, as production was low. It was taken over in 1902 by the Tamarugal Nitrate Company. In 1913 Santa Laura halted its production until the Shanks extraction process was introduced, which enhanced productivity. However the economic model collapsed during the Great Depression of 1929 because of the development of the synthesis of ammonia by the Germans Fritz Haber and Carl Bosch, which led to the industrial production of fertilizers. Practically bankrupt, both works were acquired by COSATAN (Compañía Salitrera de Tarapacá y Antofagasta) in 1934. COSATAN renamed La Palma into "Oficina Santiago Humberstone" in honor of its founder. The company tried to produce a competitive natural saltpeter by modernizing Humberstone, which led to its becoming the most successful saltpeter works in 1940. Both works were abandoned in 1960 after the rapid decline that caused COSATAN to disappear in 1958. In 1970, after becoming ghost towns, they were declared national monuments and opened to tourism. In 2005 they were declared a World Heritage Site by UNESCO.