Кіріспе
Буддалық құдай Маричи ( ; жапонша: Маришите́н) – буддалық құдай (дева), сондай-ақ жарық пен Күнмен байланысты бодхисаттва. Көптеген тарихи мәліметтер бойынша Маричи әйел құдай ретінде қарастырылады, бірақ кейбір аймақтарда ол Шығыс Азиядағы жауынгерлер сыныбы арасында құрметтелген еркек құдай ретінде бейнеленеді. Маричидің ең алғашқы иконографиялық бейнелері Үндістан мен Тибетте, әсіресе Андхра Прадеш штатындағы ежелгі теңіз порты және буддалық орталық Салихундаманың жанында кездеседі, онда Маричи жеті жылқыға жегілген күймеде, Сурья (күн құдайы, Уша және Чайя құдайларымен бірге) сияқты бейнеленген. Ол сондай-ақ Веда дәуіріндегі таң құдайы Ушадан шыққан деп есептеледі. Ол күн құдайы Сурьямен де кейбір ортақ белгілерге ие. Оның жауынгерлік бейнелерінде Дургамен ұқсастықтар бар, себебі екеуі де жануарға немесе күймеге мінгенде әртүрлі қару-жарақтармен көп қолдарымен бейнеленеді. Бұл толық тізім емес, буддалық әлемде Маричидің көптеген бейнелері бар.
Mārīcī (; ; Japanese: Marishiten) is a Buddhist deity (deva), as well as a bodhisattva associated with light and the Sun. By most historical accounts Mārīcī is considered a goddess, but in some regions she is depicted as a male god revered among the warrior class in East Asia. Some of the earliest iconographies of Marici are found in India and Tibet, particularly near the ancient port city and Buddhist site Salihundam of Andhra Pradesh, where Māricī is depicted as riding on a chariot pulled by seven horses in a manner similar to Surya (sun deity with goddesses Usha and Chaya). She is also thought to have originated from the Vedic goddess Uṣas, the Vedic goddess of the dawn. She also shares some similarities with Surya, the solar god.[Source?] In her martial or warrior depictions, she shares some similarities with Durga, as both appear with multiple arms carrying various weapons while riding an animal or chariot. This is not an exhaustive list, and many more depictions of Mārīcī exist throughout the Buddhist world.
Дзогчен
Озер Ченма Ньингма мектептерінің Дзогчен дәстүрінде ерекше маңызға ие. Оның маңыздылығы Дзогчен ойлау жүйесі үшін күн мен оның сәулелерінің символизмімен, сондай-ақ Дзогченнің тогал тәжірибесінде күнді қолданумен байланысты. «Өзін-өзі тудырған Видья Тантрасында» былай делінген: «Жар сәулелерінің бастауын көрсету үшін Маричи Тантрасы деп аталатын тантра бар». Бұл дәстүрде оның негізгі тұқымдық әрпі – МУМ, ал мантрасы – «Ом Мари Зейе Мум СВАХА».
Шығыс Азия буддизмі
Қытайда Марици буддалық және даостық құдай ретінде құрметтеледі. Ол эзотерикалық буддизмде ерекше қадірленеді. Ол көбінесе үш бетінде үш көзбен, ал денесінің әр жағында төрт қолмен бейнеленеді. Оның екі қолы біріктірілген, ал қалған алты қолында күн, ай, қоңырау, алтын мөр, садақ және айбалта бар. Ол лотос гүлінің үстінде, шошқаның үстінде немесе жеті шошқаның үстіндегі лотос гүлінің үстінде тұрып не отырады. Оның мерекесі тоғызыншы айдың тоғызыншы күні аталып өтеді. Жиырма төрт деваның бірі ретінде ол әдетте Қытайдың көптеген буддалық ғибадатханаларындағы Махавира залында, орталық құрбандық тұғырының екі жағында, басқа девалармен бірге орналастырылады. Марици кейде Бодхисаттва Кундинің жаратылысы деп есептеледі, олармен ұқсас иконографияны бөліседі. Ол сондай-ақ жарық құдайы және барлық елдердің қорғаушысы ретінде құрметтеледі, ол оларды соғыстың қаһарынан сақтайды. Даоизмде Думу әлі де танымал құдай болып табылады және көбінесе Көк патшайымы деп аталады, сонымен қатар Бейду құдайы ретінде кеңінен табынады (Орса майорға ұқсас қытайлық, бірақ оған 2 "қосымша" жұлдыз кіреді). Ол сондай-ақ Бейду шоқжұлдызындағы тоғыз жұлдызбен бейнеленген Тоғыз император құдайлардың анасы ретінде құрметтеледі. Аңыз бойынша, бір көктем күні патшайым тоғанға шомылды. Суға кіргенде, ол кенеттен "бір қозғалыс сезініп", тоғыздан лотос гүлдері көтерілді. Бұл лотос гүлдерінің әрқайсысы бір жұлдызды ашты, ол Бейду шоқжұлдызына айналды. Ол сондай-ақ Кундимен және Махешвараның әйелі Махешваримен теңестіріледі, сондықтан Матрика (佛母 Fo mǔ), Мың Будданың анасы деген атаққа ие. Оған бүгін Тао және буддалық ықпалы бар Ақ бұлт ғибадатханасы және Тоу Му Кунг ғибадатханасы сияқты даостық ғибадатханаларда табынады. Думу туралы мәліметтер Даозанның үш канондық мәтінінде келтірілген, олардан жоғарыда аталған оқиғалар алынған. Бұл үш мәтін Сун-Юань дәуірінде жинақталған, әр жазбаның кіріспесінде Чжэнтонг даозанына сәйкес (Скиппер, 1975) нөмірленген. Олар: Dz 45: 'Yùqīng Wúshàng Língbǎo Zìrán Běidǒu Běnshēng Jīng' 玉清無上靈寶自然北斗本生經, Юцин аспанынан шыққан Солтүстік қазанның табиғи тууы туралы Нағыз және теңдесі жоқ Линбао кітабы; Dz 621: Tàishàng Xuánlíng Dǒumǔ Dàshèng Yuánjūn Běnmìng Yánshēng Xīnjīng 太上玄靈斗姆大聖元君本命延生心經, Ұлы қасиетті Думу анасының бастапқы тағдыры және өмірді ұзарту туралы жүрек кітабы; және Dz 1452: Xiāntiān Dǒumǔ Qíngào Xuánkē 先天斗姆秦告玄科, Бұрынғы аспанның Думу анасына тілек айтудың құпия рәсімі.
Жапония
Марици, Шингон және Тендай мектептеріндегі маңызды құдай, 8-ші ғасырда самурайлар оны қорғаушы және қамқоршы ретінде қабылдады. Маричиге табыну Дзен буддизміне дейінгі кезеңге жатады, бірақ олар ұқсас медитативтік үлгіні қолданған. Медитациялық күйде жауынгерлер жеңіс-жеңіліс немесе өмір-өлім мәселелеріне деген қызығушылықтарын жоғалтады деп есептелді, бұл оларды жақсы жауынгерлерге айналдыратын еді. Маричиге деген құлшыныс өзін-өзі бақылау арқылы өзімшілдіктен айырылып, мейірімділікке жетуді мақсат етті. Кейбір жекпе-жек өнер мектептері Маричиге өздерінің әулеттерінің қорғаушы құдайы ретінде табынды. Мысалы, Теншин Шōден Катори Шинто риū мектебінің қанды ант кестесі (Кеппан) шәкірттерге Фуцунуси но Микотоға бағынып, мектеп ережелерін бұзған жағдайда Марицидің жазасын қабылдауды бұйырды. Самурайлар жеңіске жету үшін күн шығар кезде Маричиге дұға ететін. Маричиге сондай-ақ Едо дәуірінің соңында саудагерлер класы байлық және өркендеу құдайы ретінде, Дайкокутен (大黒天) және Бензайтен (弁財天) құдайларымен бірге "үш құдай" (三天 Сантен) үштігінің бір бөлігі ретінде табынды. Оның табынушылығы Едо дәуірінде өркендеді, бірақ феодалдық жүйенің күйреуіне, самурайлар класының таратылуына және Бензайтеннің танымалдылығының артуына байланысты кейіннен азайды. Қазіргі заманда Бензайтен оны көптеген жағдайда құрмет тұтатын нысанға айналдырды.